پریسا جلالی
پیش از اجرای قانون هدفمندی یارانه ها، دانشجویان و البته تعدادی از کارشناسان اقتصادی و برخی از مسئولان دانشگاه ها نگران تأثیر منفی این رویه بر فعالیت های دانشگاه ها بودند؛ فعالیت هایی که گاهی در بخش پژوهش و تحقیق ظاهر می شدند و گاهی رنگ و بوی غذای دانشجویی و بعضی وقت ها هم صدای اعتراض صنف مسئول ایاب و ذهاب دانشجویان را به همراه داشت.
این نگرانی ها به ویژه در بخش حامل های انرژی و وضعیت بودجه دانشگاه ها زیاد شد تا جایی که روسای دانشگاه ها احتمال می دادند با افزایش هزینه ها فشار مضاعفی به دانشجویان وارد خواهد شد و به طور حتم این احتمال قوت می گرفت که شهریه دانشگاه ها با افزایش محسوسی مواجه شود.
ضمن اینکه خدمات دانشجویی مثل خوابگاه و غذا و سرویس های ایاب و ذهاب بعضی از دانشگاه ها و مهمتر از آن برنامه های فرهنگی از جمله همایش های علمی و اردوهای فرهنگی تحت تأثیرات منفی! ناشی از هدفمندی یارانه ها قرار خواهند گرفت.
در همان حین مسئولان دانشگاه ها سخنانی در رد شایعه گران شدن شهریه یا حذف خدمات رفاهی دانشگاهی مطرح کردند.
فیصل حسنی معاون اداری و مالی دانشگاه پیام نور در زمان اجرای هدفمندی یارانه ها تأکید کرد که شهریه های این دانشگاه به هیچ عنوان افزایش نمی یابد.
غلامرضا کریمی نژاد معاون پشتیبانی دانشگاه جامع علمی کاربردی نیز در گفت وگویی تأکید کرد که شهریه های این دانشگاه نیز تحت تأثیر هدفمندی یارانه ها قرار نخواهد گرفت و هیچ افزایشی در کار نخواهد بود.
دکتر فرحناز ترکستانی معاون دانشجویی و امور فرهنگی وزارت بهداشت هم به دلیل ابهام در طرح هدفمندی یارانه ها معتقد بود که دانشگاه ها در این طرح مورد توجه قرار نگرفته اند و هنوز موضوع آموزش عالی در لایحه هدفمند کردن یارانه ها به طور مشخص مورد توجه قرار نگرفته است. از همین رو ما در وزارت بهداشت هنوز در این زمینه تصمیم خاصی اتخاذ نکرده ایم.
البته محمدرضا رضایی کوچی عضو کمیسیون بهداشت و درمان هم عقیده داشت که در صورت اجرا لایحه هدفمندی یارانه ها با مشکلات جدی مواجه می شوند و باید از طرح مستثنی شوند.
اما ابوالفضل حسنی مدیرکل دفتر گسترش آموزش عالی وزارت علوم اصرار داشت که اجرای قانون هدفمندسازی یارانه ها تأثیری بر شهریه دانشگاه های غیرانتفاعی نخواهد داشت و واقعاً همین اتفاق افتاد.
هرچند این اظهارات صحت داشت اما پاره ای از خدمات فرهنگی تحت تأثیر قرار گرفتند که می توان به جنبه خیر و برکت آن هم اشاره ای داشت.
به طور مثال الکترونیکی شدن نشریات دانشجویی است که پیش از این نوشتاری بودند و می توان از آن به صرفه جویی در بودجه های اعتباری دانشگاه و تأثیر مثبتش در تولید پایگاه های اینترنتی و وبلاگ های نشریات اشاره کرد؛ راهی که سریعتر می توان دانشجویان را به سمت شبکه جهانی اینترنت سوق داد تا به علم روز جهان در این دنیای مجازی دست یابند.
وزیر علوم، تحقیقات و فناوری هم الزامات قانون هدفمند کردن یارانه ها را به دانشگاه ها، پژوهشگاه ها، پارک های علم و فناوری و همه مؤسسات تابعه این وزارت ابلاغ کرد و برخی از دانشجویان در آن زمان این ابلاغیه را آرامش قبل طوفان خواندند اما این تصمیم به قوت خود باقی ماند و هزینه ها هرگز تغییری نکرد.
براساس این ابلاغیه دانشگاه ها از افزایش هزینه خدمات رفاهی و شهریه دانشجویان منع شدند اما هزینه خدمات رفاهی دانشجویان دانشگاه آزاد مشمول این ابلاغیه نشد.
حسن امیری معاون اداری و مالی دانشگاه آزاد اسلامی با تشریح برنامه های دانشگاه آزاد در راستای اجرای هدفمندی یارانه ها گفت که اجرای طرح هدفمند کردن یارانه ها باعث افزایش شهریه دانشگاه آزاد اسلامی نخواهد شد.
اما این تنها دانشجویان دانشگاه آزاد اسلامی بودند که از هدفمندی یارانه ها تأثیری منفی و ناگوار بر عملکرد دانشگاه احساس کردند و تأثیری منفی از این طرح جامع در ذهن آنها و خانواده هایشان باقی گذارد.
اما رئیس دانشگاه آزاد اسلامی در این حین فقط اظهار داشت: تأثیر هدفمندی یارانه ها بر شهریه دانشگاه آزاد هنوز مشخص نیست و برای اظهارنظر در این باره زود است.
وی البته اعتقاد دارد که برای اجرای موفقیت آمیز قانون هدفمند کردن یارانه ها همه باید همکاری کنیم و تلاش شود تا این قانون عوارضی درپی نداشته باشد البته ما به چیزی که داریم قانع نیستیم و به افق های دوردست توجه می کنیم.
لازم است برای بررسی دقیق تر و مقایسه بیشتر بر عملکرد دانشگاه های آزاد و دولتی، دوباره به خدمات جدید رفاهی وزارت علوم برای دانشجویان پس از اجرای قانون هدفمندی یارانه ها بپردازیم.
به گفته کیوان مرادیان رئیس صندوق رفاه، دانشجویان با هدفمندی یارانه ها حق انتخاب غذای با کیفیت دارند و دانشجو وجه نقدی برای تغذیه خود پرداخت نمی کند، بلکه برای آن وام تغذیه با بازپرداخت پس از فارغ التحصیلی درنظر گرفته شده است.
وی در همین راستا طرح «تاک» را با ایجاد تنوع، انتخاب و کیفیت مطلوب غذای دانشجویی برای اجرا معرفی کرد و گفت: برای ارتقای این طرح، طرح دیگری آغاز شده که اکنون در مرحله آزمایشی قرار دارد و طی آن نیازهای یارانه ای صندوق رفاه توسط دانشگاه های تخصصی نظیر دانشگاه کشاورزی تأمین خواهد شد چون در شرایط کنونی برخی از نیازهای ما نظیر گوشت از خارج از کشور تأمین می شود.
از این همه طرح برای ساماندهی اوضاع خدمات رفاهی به دانشگاه ها می توان به انواع وام های دانشجویی مثل وام تحصیلی، وام مسکن، وام ضروری، وام استعدادهای درخشان، وام بیمه، وام موارد خاص، وام حوادث غیرمترقبه، وام دانشجویان مبتکر، وام عمره و عتبات عالیات و وام شهریه دانشجویی اشاره کرد که صندوق رفاه درنظر دارد به دانشجویان ارائه دهد.
البته وی با بیان اینکه هزینه ژتون دانشجویان در 3سال متوالی تغییر نکرده است، میزان ژتون دانشجویی را 175 تومان اعلام می کند که امسال نیز با وجود اجرای طرح هدفمندی یارانه ها تغییر در این زمینه ایجاد نشده است.
اما باز هم دانشجویان دانشگاه آزاد اسلامی مشمول این همه موهبت که دولتی ها از آن برخوردار بودند، نشدند.
صارمی یکی از این دانشجویان است که با مقایسه میان دو دانشگاه آزاد و دولتی می گوید: نرخ ژتون در دانشگاه های آزاد از 300تومان و 1000تومان افزایش یافته است درحالی که کیفیت به اندازه سابق است و تفاوتی با قبل مشاهده نمی شود ضمن اینکه انتخاب نوع غذا برای ما مفهومی ندارد.
وی در گفت وگو با خبرنگار کیهان معتقد است: درحالی که گفته می شود کیفیت غذا بهتر شده و پرداخت نرخ واقعی غذا برعهده دانشجویان است، نه کیفیت بهتر شده و نه انتخاب غذا به عهده خودمان است.
این دانشجوی رشته حسابداری با بیان اینکه سرویس ایاب و ذهاب برخی دانشگاه های آزاد اسلامی حذف شده است، اضافه می کند: در واقع پرداخت روزانه حداقل 1000 تومان بابت ناهار و پرداخت هزینه ایاب و ذهاب از سوی خود دانشجویان باعث ترک تحصیل تعدادی از دانشجویان خواهد شد.
هر چند گفته می شود شهریه ها افزایشی نداشته اما هزینه های دیگری به دانشجویان این دانشگاه تحمیل شده است.
حسام رحیمی هم دیگر دانشجویی است که مخاطب مان قرار می گیرد تا در مورد وضعیت شهریه دانشگاه آزاد و خدمات رفاهی این دانشگاه نظرش را جویا شویم، می گوید: فعلا شهریه دانشگاه آزاد افزایشی نداشته اما علاوه بر گران شدن نرخ ژتون غذا و حذف سرویس ایاب و ذهاب، تخفیف های دانشجویی حذف شده است.
چند سالی است تخفیف شهریه شامل حال برخی از دانشجویان دانشگاه آزاد اسلامی شده و این افراد می توانند چند درصدی از شهریه را پرداخت نکنند. به طور مثال همزمانی تحصیل برادران و خواهرانی است که در این دانشگاه تحصیل می کنند و یا فرزندان کارمندان دانشگاه همچنین نفرات برتر دانشگاه از لحاظ معدل درسی مشمول تخفیف شهریه می شوند که با هدفمندی یارانه ها این تخفیف ها حذف شده است.
این هم عاملی است که رحیمی نسبت به آن گله دارد که چرا تخفیف های این چنینی حذف شده اند درحالی که می توانست با همان مقدار ناچیز، مرهم زخم های نداری و شهریه های بالای دانشجویان دانشگاه های آزاد باشد.
و حالا نگرانی دیگری روی دوش دانشجویان سنگینی می کند. و آن اینکه با هدفمندی یارانه ها فرصت پژوهش و تحقیق در دانشگاه کاهش یابد.
سیدمجتبی منتظری دانشجوی کارشناسی ارشد علوم سیاسی حرف های خوبی در این زمینه دارد.
وی به خبرنگار کیهان می گوید: هدفمندی یارانه ها یک اصل عقلانی اقتصادی است که مورد تأیید و حمایت همه دانشگاهیان و اساتید دانشگاه ها است. ممکن است در بحث شیوه اجرای طرح در بین دانشگاهیان اختلاف باشد ولی در اصل لزوم اجرای این طرح در دانشگاه ها هیچ نظر مخالفی نیست. هدفمندی بی شک بر اکثر فعالیت های اقتصادی تأثیرگذار است که جدی ترین اثرش واقعی شدن هزینه های اقتصادی است که قبلا دولت به آن یارانه می داد.
اما وی عقیده دارد که وزارت علوم باید بررسی های دقیق داشته باشد که واقعی شدن هزینه ها به نهاد علم لطمه نزند. فقط در حوزه علم آموزی و تحقیقات است که صرفه جویی کردن بی معنا است و نباید پژوهش و تحقیقات و آزمایشها در دانشگاه ها به خاطر هزینه های بالا کاهش پیدا کند.
بی شک هزینه کردن در حوزه تحقیقات و فناوری سرمایه گذاری است و باید این نوع نگاه در کشور ما گفتمان غالب باشد. دانشگاه ها و نهادهای علمی تحقیقی بستر رشد جامعه اند.
منتظری در توضیح بیشتر می گوید: یکی از محل های هزینه کرد درآمدهای حاصل از طرح هدفمند کردن یارانه ها باید مجموعه دانشگاهی و تقویت تحقیق و پژوهش در کشور باشد.
پیامدهای هدفمندی یارانه ها در نحوه مصرف دانشجویان در استفاده از کالاهای فرهنگی و خدمات رفاهی بحث بسیار جدی و مهمی است که دولت نباید حمایت خود را از این نوع کالاها و خدمات مربوط به دانشگاهیان اجتناب کند.
وی البته احتمال می دهد در امور اجرایی دانشگاه ها هزینه های مضاعف بر دانشگاه ها و دانشجویان به وجود بیاید که لازم است حمایت های لازم از دانشگاه ها به عمل آید.
از زمان اجرایی شدن طرح هدفمندی یارانه ها هزینه های جانبی تحصیلی دانشجویان بیشتر شده و به هر حال دانشجویان در حین تحصیل هزینه هایی دارند و منابع شان هم محدود به خانواده ها است. که باید بدون تردید دولت برای تقویت نهاد علم تسهیلات و حمایت های جدی را از این قشر داشته باشد.
منتظری ادامه می دهد: هم اکنون بیش از 60درصد دانشجویان در دانشگاه های آزاد اسلامی و پیام نور و غیردولتی و شبانه مشغول به تحصیل هستند و یقینا از سال آینده تحصیلی شهریه شان با توجه به واقعی شدن قیمت ها گران تر می شود و دولت باید از لطمه دیدن این تعداد از دانشجویان کشور با حمایت هایش صیانت کند.
و سخن پایانی او این که نباید دانشجویی که چند ترم را گذرانده است به خاطر بالا رفتن شهریه، درسش نیمه تمام بماند.
با وجود همه اظهارنظرها پیرامون اجرای قانون هدفمندی یارانه ها، دست های پنهانی در پشت پرده تخریب وجهه هدفمندی یارانه ها هنوز خودنمایی می کند.
از رفتارهای خودسرانه برای دور زدن های قانونی و فریب اذهان عمومی در ثبات میزان شهریه و به جای آن حذف خدمات رفاهی گرفته تا اقدام برای تمرکززدایی بودجه دانشگاه ها و کوتاه کردن دست وزارت علوم از میزان بودجه دریافتی دانشگاه ها و امید است با اصلاح روند نظارت بر دانشگاه ها دست هایی که کمر به استفاده سوء از دانشگاه را دارند کوتاه شوند.