علی قاسمی
معنویت، عقلانیت و عدالت شاخصهایی است که رهبر فرزانه انقلاب در چهاردهم خرداد ماه، در سالروز رحلت امام عزیز، بنیانگذار انقلاب اسلامیدر جمع زائران و عاشقان ولایت به عنوان اصول مکتب امام و بسته کامل، میراث فکرى و معنوى ایشان مطرح فرمودند.
بسته کاملی که معمار کبیر انقلاب با الگوبرداری از اسلام ناب و توجه و التزام به آن مجموعه نظام اسلامی را از تنگناهای مختلف پیش روی انقلاب به سلامت عبور داده و هم اکنون نیز مقام معظم رهبری با انطباق از سیره علمی، عملی و رفتاری امام هدایت کشتی انقلاب را در شرایط کنونی منطقه و جامعه جهانی در دست داشته و در رویارویی با فتنه و جریانهای انحرافی روشنگری و بصیرتزایی مینمایند.
در همین راستا در بررسی و تبیین معنویت، عقلانیت و عدالت به عنوان میراث فکری و معنوی مکتب امام(ره) به محورهایی در بعد معنویت که بر گرفته از منویات رهبر فرزانه انقلاب میباشد، میتوان اشاره نمود که وجود این مظاهر در ابعاد معنوی و عقلانی هم در دوران امام و هم در دوران زعامت ولی امر مسلمین جهان حضرت آیتالله خامنهای، خطرات و توطئههای سهمگین و فتنههای غبارآلودی را از شجره انقلاب دور گردانیده است.
از این رو در بررسی شاخص معنویت که یکی از ابعاد مکتب امام (ره) و از اصول اساسی در تشکیل نظام اسلامی قلمداد میگردد، به ایمان و اعتماد به ذات حق و اتکا به قدرت لایزال الهی میتوان اشاره نمود، به گونهای که امدادهای بیشمار غیبی و معنوی که از اوان پیروزی انقلاب تا برهه کنونی در جبهههای مختلف نبرد حق علیه باطل به چشم دیده مشاهده شده است از نمونههای بارز آن قابل ارزیابی است.
از این رو به تعبیر مقام معظم رهبری: «امام بزرگوار ما صرفاً با تکیه بر عوامل مادى و ظواهر مادى، راه خود را پى نمیگرفت؛ اهل ارتباط با خدا، اهل سلوک معنوى، اهل توجه و تذکر و خشوع و ذکر بود؛ به کمک الهى باور داشت؛ امید او به خداى متعال، امید پایانناپذیرى بود».
در واقع این شاخص یعنی بعد معنویت نظام اسلامیکه در مکتب امام نیز به عنوان یکی از ابعاد اساسی مطرح میباشد، موضوعی است که همه آحاد جامعه اسلامی در طول سی و چند سال از عمر انقلاب به حقیقت امداد و الطاف بیشمار الهی در دفع فتنهها و خنثیشدن تهدیدات و انحرافات و کسب دستاوردهای عظیم نظام اسلامی به برکت همین شاخص معنویت، ایمان آوردهاند. به عبارت دیگر شکست دشمن در عرصههای مختلف در جبهههای جنگ سخت و نرم با توجه به عدم توازن قوا از جمله مظاهری است که بعد معنویت مکتب امام(ره) را بیش از پیش نشان میدهد.
بنابراین نمونههای این اعتقاد و التزام عملی امام(ره) را در توجه به این بعد اساسی که رهبر فرزانه انقلاب به آن اشاره مینمایند، مواردی همچون رسوایی و شکست امریکا در حمله نظامی به طبس، ناکامیکودتای نقاب و دهها مورد دیگر که تنها با عنایات الطاف الهی که برآمده از ایمان و اعتماد امام به ذات حق بوده قابل ارزیابی است و این مسئله نیز یعنی بعد معنویت مکتب امام و نظام اسلامیکه کماکان نیز به واسطه حضور ولایت فقیه و ولایتپذیری آحاد جامعه، عبور از فتنهها و دفع جریانات انحرافی را به دنبال داشته است. از این رو رهبر فرزانه انقلاب نیز در خصوص راه و مکتب امام(ره) میفرمایند: «در این سى سال، ملت ما توانسته است در مقابل سنگینترین توطئهها ایستادگى کند. علیه ملت ایران توطئه نظامى بود، توطئه امنیتى بود، توطئه اقتصادى بود- این تحریمهاى گسترده در طول این سى سال وجود داشته است- توطئه تبلیغاتى بود- امپراتورى گسترده رسانهاى و تبلیغات، علیه ملت ایران به طور کامل مشغول کار و تحریک بوده است- توطئه سیاسى بود. ملت ایران به برکت مکتب امام و راه امام، در مقابل این توطئهها ایستادگى کرد».
عقلانیت در مکتب امام(ره)
از منظر مقام معظم رهبری
در بررسی شاخص عقلانیت مکتب امام(ره) که بعد دیگر بسته کامل مکتب امام(ره) قابل ارزیابی است به موارد بسیاری میتوان اشاره نمود که به تعبیر رهبر معظم انقلاب یکی از مظاهر آن مردمسالاری است که در نگاه و کلام امام به کرات دیده میشود؛ چرا که حضرت امام(ره) در تداوم حرکت انقلابی به برخورداری از پایگاه مردمی و حمایت آنان که همواره به دو رکن اسلامیت و جمهوریت بر میگردد، اعتقاد داشته و تخلف از آن را جایز نمیدانستند.
در واقع از دیدگاه حضرت امام(ره) حکومت جمهوری اسلامی هم یک حکومت است مثل سایر حکومتها و لکن قانونش قانون اسلامیاست، از این رو ایشان همیشه دغدغه مردم و آحاد جامعه را به عنوان پدر و رهبر جامعه داشتهاند و طبق نص صریح قانون اساسی و تأکید امام خمینی(ره) اراده مردم در اداره امور جامعه باید دخالت داشته باشد و بدون تکیه حکومت بر اراده و رأی مردم مشروعیت حکومت مورد تأمل خواهد بود بنابراین ایشان در خصوص مردمسالاری اینچنین اعتقاد داشتند که «جلب نظر مردم اموری است که لازم است، پیغمبر اکرم(ص) جلب نظر مردم را میکرد. دنبال این بود که مردم را جلب کند، دنبال این بود که مردم را توجه بدهد به حق. شما هم باید دنبال همین معنا باشید، دولت باید دنبال همین معنا باشد، ارتش باید همین معنا را داشته باشد، پاسدارها باید همین طور باشند... این را باید، این پشتوانه را باید حفظش بکنید. اگر این پشتوانه خدای نخواسته، یک وقتی از دست ما برود همه ما از بین خواهیم رفت و اسلام هم دستخوش باز یک مسائل دیگر میشود».
از این رو ایشان در تداوم حرکت انقلاب همواره مردم را ذی حق دانسته و مسئولان را نسبت به ادای حقوق مردم سفارش نمودهاند که مهمترین این موارد شامل حق تعیین سرنوشت، آزادی اراده و انتخاب، تأمین رفاه و آسایش مردم و اعتبار رأی اکثریت مردم میتوان اشاره نمود که در این باره میفرمایند: «حکومت اسلامی ما متکی به آرای مردم خواهد بود».
از این رو رهبر فرزانه انقلاب نیز در تبیین مردمسالاری در عقلانیت امام (ره) میفرمایند: «امام بزرگوار ما از اولین قدم، انتخابات را در کشور نهادینه کرد. بارها شنیدید که در طول این سىودو سالى که از پیروزى انقلاب اسلامى میگذرد، در حدود سىودو یا سىوسه انتخابات در کشور اتفاق افتاده است که مردم آزادانه پاى صندوقهاى رأى آمدند و رأى خودشان را به صندوق انداختند و منشأ تشکیل مجلس و دولت و خبرگان و شوراهاى شهر و امثال اینها شدند. این بارزترین نمونه عقلانیت امام بزرگوار ما بود».
- بعد دیگر عقلانیت در سیره امام (ره) عبارت است از عدم انعطاف در برابر دشمن مهاجم. در واقع مقاومت و ایستادگی بر سر اهداف و آرمانها از دیگر مقولاتی است که امام (ره) در طول دوران زعامتشان مد نظر داشته و رهبری انقلاب نیز با همین رویکرد و راهبرد اهداف انقلاب را در مسیر رشد و پیشرفت نظام اسلامی دنبال نمودهاند. از این رو به تعبیر معظم له: «عقلانیت امام و آن خرد پخته قوامیافته این مرد الهى، او را به این نتیجه رساند که در مقابل دشمن، کمترین انعطاف و کمترین عقبنشینى و کمترین نرمش، به پیشروى دشمن مىانجامد».
نمونه بارز لمس واقعیت این راهبرد اساسی یعنی عدم انعطاف در برابر دشمن مهاجم به ایستادگی و مقاومت ملت و مسئولان نظام در موضوع فعالیتهای صلح آمیز هستهای میتوان اشاره نمود که این مقاومت بر سر حق مسلم ملت ایران شکست و عقبنشینی غرب را به دنبال داشت؛ موضوعی که میتوانست با سکوت و عقبنشینی ما معادله را به نفع غرب به پایان برساند.
- از دیگر مظاهر عقلانیت در مکتب امام (ره) به روح اعتماد به نفس و خودباوری میتوان اشاره نمود که معمار کبیر انقلاب با دمیدن روح ایرانی میتواند دستاوردهای کنونی را پایهگذاری نمود به گونهای که این شعار اساسی در مکتب امام (ره) هم اکنون به عنوان شاخص و الگوساز در حرکت و خیزشهای مردم منطقه، تحولات خاورمیانه را به وجود آورده است. از این رو رهبر فرزانه انقلاب در تبیین این موضوع اینچنین میفرمایند: «امروز جوان ایرانى ما، صنعتگر ایرانى ما، دانشمند ایرانى ما، سیاستمدار ایرانى ما، مبلغ ایرانى ما احساس توانایی میکند.
این شعار «ما میتوانیم» را امام بزرگوار در اعماق جان این ملت قرار داد. این، یکى از مظاهر مهم عقلانیت امام بزرگوار بود».
- قانون اساسی نماد و تبلور کاملی دیگر از عقلانیت مکتب امام قابل ارزیابیاست. در واقع به تعبیر مقام معظم رهبری: «امام، خبرگان ملت را از طریق انتخابات مأمور کرد که قانون اساسى را تدوین کنند. آن تدوینکنندگان قانون اساسى، با انتخاب ملت این کار را انجام دادند... بعد امام همین قانون اساسى را مجدداً در معرض آرای مردم قرار داد و رفراندوم قانون اساسى در کشور تشکیل شد. این یکى از مظاهر عقلانیت امام است». واقعیتی که معمار کبیر انقلاب به واسطه آن پایههاى نظام را در برابر هر گونه تهدید، تجاوز و انحراف مستحکم نمود.
از این رو قانون اساسی کشور عزیزمان به اعتراف همه کارشناسان و قانونمداران جهانی یکی از کامل و جامع ترین قانونهای اساسی و ملی دنیا مطرح میباشد به گونهای که ابعاد توسعه و پیشرفت در آن بر اساس جمهوریت و اسلامیت بدون هیچ تناقضی تدوین و تبیین گردیده است. بنابراین رهبر فرزانه انقلاب نیز درخصوص قانون اساسی اینچنین میفرمایند: «هم از لحاظ حقوقى، هم از لحاظ سیاسى، هم از لحاظ فعالیت اجتماعى، هم از لحاظ پیشرفتهاى علمى، امام یک قاعده محکم و مستحکمى را به وجود آورد که بر اساس این قاعده میشود تمدن عظیم اسلامى را بنا نهاد».
- القای اینکه کشور و مملکت صاحب داشته و متعلق به مردم است و همیشه مردم صاحبان قدرت و تصمیم در کشور خواهند بود از دیگر مقولاتی است که به عنوان مظهر عقلانیت امام بزرگوار میتوان به آن اشاره نمود. در واقع بنا به فرمایش رهبر انقلاب: «ایشان [امام] به مردم تفهیم کرد که آنها صاحب و مالک این کشورند. مملکت صاحب دارد. این حرف را در دوران حکومتهاى استبدادى بر زبان جارى میکردند که آقا مملکت صاحب دارد. مرادشان از صاحب مملکت، دیکتاتورها و مستبدینى بودند که بر کشور حکمرانى میکردند. امام به مردم تفهیم کرد که مملکت صاحب دارد و صاحب مملکت، خود مردم هستند».