گروه سیاسی: دهمین اجلاس همکاری شانگهای در قزاقستان اگرچه باز هم به خاطر برنامههای اعضای دائم و ناظر برای افزایش دامنه تاثیرگذاری این پیمان منطقهای قابل توجه بود اما به اعتقاد کارشناسان، در حاشیه این اجلاس مثلث ایران، روسیه و چین تصمیمات دو و سهجانبه مهمی اتخاذ کردند. به گزارش« وطنامروز»، از دیدار دکتر احمدینژاد، رئیسجمهور کشورمان با هوجین تائو، رئیسجمهور چین تنها گفتوگوهای رسمی منتشر شد و منابع خبری درباره جزئیات این دیدار خبری منتشر نکردند. با این حال یک منبع آگاه به خبرنگار «وطنامروز» گفت احمدینژاد و هوجین تائو در کنار موضوع هستهای ایران، درباره انقلابهای منطقه و بویژه موضوع فلسطین به گفتوگو پرداختند. پرداختن به این موضوع با توجه به سفر اخیر وزیر جنگ رژیم صهیونیستی به پکن بسیار حائز اهمیت بود. از سوی دیگر روسای جمهور 2 کشور بر گسترش سرمایهگذاری چین در حوزه انرژی ایران تاکید کردند. با این احال اما مهمترین بخش حاشیهای سفر احمدینژاد به قزاقستان، دیدار او با دیمیتری مدودف، رئیسجمهور روسیه بود. پایگاه اطلاعرسانی دولت این دیدار را اینگونه گزارش کرد: «روسای جمهوری ایران و روسیه مهمترین تحولات منطقه و جهان و راههای تقویت همکاریدوجانبه را مورد بحث و تبادل نظر قرار دادند. دکتر محمود احمدینژاد در حاشیه اجلاس سران کشورهای عضو سازمان همکاریهای شانگهای در دیدار دیمیتری مدودف، رئیسجمهور روسیه با اشاره به اهمیت نقش و جایگاه ایران و روسیه در معادلات منطقهای و جهانی بر تقویت و تحکیم همکاریهای 2 کشور در سطوح مختلف بینالمللی و منطقهای تاکید کرد.
رئیسجمهوری با تاکید مجدد بر حق همه کشورها بویژه ایران در استفاده از انرژی صلحآمیز هستهای تصریح کرد: جمهوریاسلامی ایران همواره مواضع اصولی خود را درباره موضوعات مختلف از جمله برنامه هستهای به طور شفاف اعلام کرده و بر مطالبات بر حق و منطقی خود برای بهرهگیری از انرژی صلحآمیز هستهای پافشاری کرده و میکند. دکتر احمدینژاد با تاکید بر اینکه سلاح هستهای هیچ جایگاهی در دکترین امنیتی و دفاعی کشورمان ندارد، اظهار داشت: جمهوریاسلامی ایران بنابر نظر رهبر معظم انقلاب اسلامی استفاده از سلاح هستهای را حرام و نامشروع میداند. رئیسجمهور روسیه نیز با مهم توصیف کردن جایگاه و نقش ایران در مناسبات منطقهای و بینالمللی، اظهار داشت: 2 کشور با همکاریهای نزدیک و مشترک خود میتوانند گامهای موثری در جهت صلح و امنیت جهانی بردارند. روسای جمهوری ایران و روسیه در این جلسه تصمیمات مهمی را درباره ارتقای هر چه بیشتر روابط 2 کشور اتخاذ کرده و تقویت هر چه بیشتر مناسبات دوجانبه، منطقهای و بینالمللی تهران و مسکو را به نفع 2 ملت و ملتهای منطقه دانستند. دکتر احمدینژاد و مدودف همچنین آخرین تحولات منطقهای و بینالمللی را مورد بحث و تبادل نظر قرار داده و بر گسترش همکاریهای 2 کشور در زمینههای مختلف تاکید کردند».این روایت رسمی این دیدار بود اما طبیعی است وقتی عمده گفتوگوهای روسایجمهوری ایران و روسیه حول موضوع هستهای ایران صورت میگیرد، میتوان به اتخاذ تصمیمات و توافقات مهم در اینباره اعتقاد داشت.
روایت صالحی
وزرای خارجه ایران و روسیه بعد از دیدار روسای جمهوری 2 کشور درباره این دیدار به اظهارنظر پرداختند. وزیر امور خارجه ایران گفت: احمدینژاد و مدودف بر حل موضوع هستهای ایران از طریق مذاکره و گفتوگو تاکید کردند. صالحی افزود: مباحث موضوع هستهای جمهوری اسلامی ایران مطرح شد، موضوع خلع سلاح هستهای و عدم اشاعه سلاحهای هستهای نیز مطرح و تاکید شد حل موضوع هستهای فقط از طریق «گفتوگو» امکانپذیر است. وی با اشاره به سخنان احمدینژاد در این دیدار خاطر نشان کرد: رئیسجمهور بار دیگر بر اعلام آمادگی جمهوری اسلامی برای حل موضوع هستهای کشورمان از طریق گفتوگو با 1+5 تاکید کرد. وزیر امور خارجه افزود: رئیس جمهوری همچنین با اشاره به تاکیدات رهبر معظم انقلاب مبنی بر حرام بودن داشتن سلاح هستهای، تصریح کرد این موضوع یک دستورحکومتی و مذهبی است. صالحی همچنین افزود: رئیسجمهوری اظهار امیدواری کرد گفتوگو با گروه 1+5 همچنان ادامه یابد.
صالحی در ادامه به مواضع طرف روس درباره این موضوع اشاره کرد و گفت: مقامهای روس بر حل موضوع هستهای ایران «به نحوی که خارج از قوانین بینالمللی جاری نباشد»، تاکید کردند و خواستار ادامه همکاری جمهوری اسلامی ایران با آژانس بینالمللی انرژی اتمی شدند. بر اساس گفتههای صالحی، چین و روسیه ادامه گفتوگوهای ایران و 1+5 را در چارچوب قوانین آژانس خواستار شده و ایران نیز انجام گفتوگوها در این چارچوب را قابل پذیرش دانسته است. ادامه گفتوگوها در چارچوب قانون موضوعی است که ایران همواره بدان تاکید داشته است و حتی در برخی موارد همکاریهای فراقانونی با آژانس داشته است. به اعتقاد کارشناسان مسائل هستهای، تاکید چین و روسیه به عنوان 2 عضو تاثیرگذار 1+5 و شورای امنیت بر «قانونی» بودن مذاکرات، میتواند به استحکام و تقویت موضع ایران در گفتوگوها کمک کند.
روایت لاوروف
سرگئی لاوروف، وزیر خارجه روسیه هم درباره دیدار احمدینژاد و مدودف بر ادامه گفتوگو متمرکز شد. وزیر خارجه روسیه خاطرنشان کرد: طرفین در این دیدار تاکید کردند که گروه 1+5 بستر مهمی برای مذاکره درباره برنامه هستهای صلحآمیز ایران است. ادامه توضیحات لاوروف حاوی نکات بسیار مهمی است. لاوروف گفت: «رئیسجمهوری ایران در دیدار با مدودف همچنین علاقهمندی کشورش را برای گفت و گو با گروه 1+5 درباره مسائل دیگر همچون کاهش تحریمها و جلب مشارکت تهران در معادلات سیاسی منطقهای ابراز کرد».
لاوروف در ادامه موضع روسیه در قبال این خواستههای تهران را اینگونه بیان کرد: «رویکرد مبتنی بر مذاکره درباره برنامه هستهای صلح آمیز ایران همراه با بحث درباره مسائل منطقهای و اقتصادی منطبق با موضع گروه 1+5 است». به عبارت دیگر روسیه در قبال اعمال مواضع ایران در مسائل منطقهای، موضعی مثبت دارد. لاوروف اضافه کرد: محمود احمدینژاد به صراحت اعلام کرد که جمهوری اسلامی ایران قصد دستیابی به سلاح اتمی را ندارد و تاکید کرد: این موضع رسمی و تغییرناپذیر ایران در همه امور عملی است. لاوروف خاطرنشان کرد: سران 2 کشور در این دیدار درباره وضعیت برنامه هستهای ایران و حمایت از نظام منع گسترش سلاح اتمی گفتوگو کردند.
نکات مهم درباره توافق هستهای
آنگونه که از ظواهر پیداست ایران، روسیه و چین درباره تداوم مذاکرات هستهای توافقاتی را انجام دادهاند. جمهوریاسلامی ایران تداوم این مذاکرات را منوط به رفتار 1+5 در تحریمها و همچنین اعمال نظرات ایران در مسائل منطقهای دانسته است. از آن سو چین و روسیه نیز بر مذاکرات در چارچوب قانون و نه فراتر از قانون تاکید کرده و نسبت به جمع ورود ایران به جمع تصمیمگیران مسائل منطقهای چراغ سبز نشان دادهاند. البته با توجه به مواضع روسیه و چین در قبال تحریم ایران میتوان به رفتار آنها در قبال درخواست ایران درباره تحریمها نیز رسید. مدودف، پوتین، لاوروف و ریابکوف بارها بر بیفایده بودن تحریمها تاکید کردهاند. از سوی دیگر بیانیه مشترک چین و روسیه اگرچه به اعتقاد برخی به دلیل نام آوردن از کره شمالی، گلایهآمیز است اما بر حقوق هستهای ایران تاکید کامل دارد.
دیمیتری مدودف و هو جین تائو با صدور بیانیه مشترکی خواستار یافتن راهکاری دیپلماتیک برای حل موضوع هستهای ایران شدند. به گزارش رویترز، در این بیانیه مشترک که روز پنجشنبه در کرملین امضا شد، سران مسکو و پکن بر حق ایران به منظور استفاده از انرژی صلحآمیز هستهای تاکید کردند. بنابراین میتوان گفت که این بند مهم از این بیانیه نشانگر عزم روسیه و چین برای به نتیجه رساندن مذاکرات هستهای 1+5 با ایران است. یک مقام آگاه دولتی درباره این بیانیه به «وطنامروز» گفت: ایران در توافقات اولیهای که با روسیه و چین داشته، تلاش کرده است تا برای ورود به مذاکرات هستهای، این بار با موضع چین و روسیه وارد مذاکرات شود تا اگر به هر دلیل طرفهای غربی از روند مذاکرات ناخرسند شوند، ایران بتواند از کارتهای روسیه و چین برای اهداف خود استفاده کند.
این دیپلمات کشورمان افزود: رئیسجمهور ایران به رئیسجمهور روسیه فرمایشات رهبر معظم انقلاب درباره سلاح هستهای را یادآور شد تا جایگاه سلاح هستهای در یک حکومت دینی را یادآوری کند. این باعث میشود طرف مقابل درباره عدم تمایل ایران به سلاح هستهای نوعی تضمین دریافت کند. ضمن اینکه باید در نظر داشت روسیه و چین همواره نقش تعدیلکننده را در مناسبات 1+5 با ایران داشتهاند و میتوان به نوعی گفت که این فرآیند به سمتی میرود که همواره دلخواه ایران بوده است، چراکه ایران همکاری با آژانس در چارچوب قانون را همواره مورد تاکید قرار داده و زیادهخواهی را غیرقابل پذیرش دانسته است.
تاکید روسیه بر قانونی بودن همکاریها نشان میدهد که تداوم زیادهخواهی آمریکا و تروئیکای اروپایی در مذاکرات هستهای میتواند به اقدامات روسیه و چین در قبال آنان تبدیل شود. به هر حال در صورت تداوم مذاکرات هستهای، باید دید آیا روسیه و چین میتوانند غرب را برای پایان دادن به پروندهسازی برای برنامه هستهای ایران وادار کنند. ایران برای عدم ساخت سلاح هستهای تضمینهای عینی و قانونی میدهد. آیا غرب میتواند شروط ایران برای ارائه این تضمینها را متقبل شود. آیا تحریمها ملغی و نقش ایران در تصمیمگیریهای منطقهای مورد احترام قرار میگیرد؟
پذیرش شروط ایران از سوی آمریکا و تروئیکای اروپایی چندان خوشبینانه نیست. سابقه رفتار آنان در مذاکرات هستهای، این واقعیت را اثبات میکند. با این حال، باید به یک نکته توجه داشت که جمهوریاسلامی ایران اینک بیش از 50 کیلوگرم اورانیوم 20 درصد در اختیار دارد. ضمن اینکه اورانیوم کمتر غنی شده ایران نیز 3500 کیلوگرم است. آیا غرب میتواند باز هم سیاست تحریم ایران را دنبال کند و منتظر تولید 120 کیلوگرم اورانیوم 20 درصد از سوی ایران برای رآکتور تهران باشد؟! به این موضوعات تهدید ایران به انتقال تاسیسات غنیسازی 20 درصد خود به سایت فردو و همچنین مسائل منطقهای و جهانی را اضافه کنید. واکنش آمریکا و اروپا آیا واقعبینانه است؟