روزنامه نیویورک تایمز به نقل از مقام های آمریکایی، اعلام کرد که با خروج علی عبدالله صالح، کشور یمن به سوی سرنوشتی نامعلوم گام برمی دارد، در حالی که مردم آن با برگزاری تظاهرات مسالمت آمیز، استقلال و آزادی کشورشان از سلطه عربستان و آمریکا را فریاد می زدند.
همچنین روزنامه واشنگتن پست در سرمقاله ای با عنوان آیا صالح به یمن برمی گردد، از امیدواری سردمداران کاخ سفید برای بازگشت دیکتاتور به کشورش پس از تکمیل معالجات خبر داد.
به نوشته این روزنامه، با ترک یمن از سوی علی عبدالله صالح، آمریکا یکی از متحدان خود را در منطقه سوق الجیشی یمن و در مبارزه با القاعده از دست داد.
این اظهارنظر آمریکایی ها و سردرگمی آنها در اتخاذ یک استراتژی مشخص در مورد یمن، نشان داد که کاخ سفید از یافتن جانشینی مناسب برای علی عبدالله صالح ناتوان است.
بر همین اساس، «جان برینان» مشاور رئیس جمهور آمریکا در زمینه مبارزه با تروریسم به دنبال یافتن راه حلی، اقدام به تماس تلفنی با «عبدربه منصور هادی» (که سمت معاونت دیکتاتور سابق یمن را به عهده داشت) کرد.
البته این موضوع را نباید پنهان داشت که در آخرین روزهای حکومت صالح، سفیر آمریکا در یمن تلاش های فراوانی در موازات میانجی گری شورای همکاری خلیج فارس در بحران این کشور انجام داد.
به هر جهت، «احمدعلی عبدالله صالح» فرزند بزرگ دیکتاتور به همراه معاون پدرش با هماهنگی عربستان و آمریکا، زمام امور را به دست گرفت و در این زمینه پسرعموها که هر کدام، ریاست بخشی از نیروهای امنیتی، پلیس و گارد ریاست جمهوری را در دست دارند، به کمک وی شتافتند. با وجود این در طرف دیگر قضیه «شیخ صادق الاحمر» رهبر قبایل «حاشد» با میانجی گری عربستان تن به توقف حملات خود داد و برخی از مقرهای دولتی را که به تصرف درآورده بود، پس داد.
اما با این حال، ناآرامی و اعتراضات مردمی برای دستیابی به خواسته هایشان ادامه دارد و مردم یمن با وجود جشن گرفتن خروج دیکتاتور از کشورشان، باز هم بر این باورند که اهداف انقلاب تحقق نیافته است و تا سرنگونی وابستگان صالح به تظاهرات خود ادامه خواهند داد.
دولت فاقد مشروعیت و غیرقانونی حاکم بر یمن با راه انداختن این شایعه که علی عبدالله صالح پس از پایان معالجات خود به کشور باز خواهد گشت، تلاش می کند که همچنان این سرزمین را در بحران نگه دارد و با ادامه سیاست سرکوب معترضان را خسته و از سر راه بردارد.
مخالفان دیکتاتور یمن، خروج او را از کشور بهانه ای برای نجات جان وی عنوان کردند و بر این باورند که صالح دیگر هرگز به صنعا باز نخواهد گشت و آنها هر آنچه که در توان دارند برای پیروزی انقلاب و دستیابی به خواسته های انقلابیون انجام خواهند داد.
تجربیات گذشته نیز درستی نظر مخالفان را در مورد عدم بازگشت صالح به اثبات می رساند، چرا که تاریخ نشان داده است که رئیس جمهور یک کشور که با یک انقلاب فراگیر و یا کودتا مواجه شده است، پس از نجات جان خود، دوباره خود را به خطر نخواهد انداخت و در مورد صالح نیز این موضوع صدق می کند.
در دوران معاصر می توان به دیکتاتورهایی نظیر جعفر نومیری، شیخ خلیفه بن حمد آل ثانی (پدر کنونی امیر قطر) و موارد مشابه دیگری در تاریخ سیاسی جهان معاصر اشاره کرد. رئیس جمهوری سابق یمن نیز اگرچه بارها بر این موضوع تاکید کرده بود که از قدرت کناره گیری نخواهد کرد و پس از آنکه میانجی گری شورای خلیج فارس را تحت فشارهای متحدانش (آمریکا و عربستان) پذیرفت و قول داد پس از 60 روز از قدرت کنار خواهد رفت، اما وقوع حادثه زخمی شدنش به دادش رسید و با این بهانه که برای معالجه و مداوای جراحات خود به عربستان خواهد رفت، در واقع به صورت محترمانه قدرت را ترک کرد و دیگر نیز بازنخواهد گشت، چرا که او دریافته بود که پایگاه مردمی و قبیله ای خود را از دست داده و نمی تواند بر یمن حکومت کند.
همچنین بروز اختلاف با شیخ صادق الاحمد رهبر قبیله حاشد به عنوان ضربه بزرگی برای او در صحنه سیاسی به شمار می رود و بنابراین تنها راه حل این بود که به بهانه ای کشور را ترک کند تا یمن دچار جنگ داخلی نشود و حمام خون در آن راه نیفتد.
شورای انتقالی یمن
اعلام خبر خروج علی عبدالله صالح از یمن، به مثابه بمبی بود که صدای آن در تمام این کشور شنیده شد و مخالفان دیکتاتور با سرازیر شدن به خیابان ها و تجمع در میادین به خصوص در میدان التغییر صنعا، فرار او را جشن گرفتند.
به اعتقاد معترضان یمنی، فرار دیکتاتور از کشور، نخستین گام در پیروزی انقلاب خونین این کشور است و پس از آن باید به فکر تشکیل حکومت جدید بود.
انقلابیون یمنی درنخستین واکنش خود با انتشار بیانیه ای، خواستار تشکیل شورای انتقالی و واگذاری قدرت از سوی معاون علی عبدالله صالح به این شورا شدند. برپایه این درخواست، شورایی با حضور همه نمایندگان مخالفان رئیس جمهور یمن در سراسر این کشور تشکیل و اداره امور را به دست خواهدگرفت.
پس از آن نیز، زمینه برای تهیه قانون اساسی جدید در یمن و تشکیل یک حکومت تکنوکرات که سرپرستی وزارتخانه ها را به عهده خواهد داشت، فراهم شود تا درمرحله بعد از آن انتخابات پارلمانی و ریاست جمهوری را در کشور انجام دهد.
انقلابیون یمنی، افق دید سیاسی خود را از این هم فراتر برده و اعلام کردند که قصد دارند یک دولت مدرن که فارغ از عیوب گذشته رژیم علی عبدالله صالح باشد را تشکیل دهند.
جالب اینکه مردم یمن در روز فرار دیکتاتور در خیابان های این کشور شعار حریه، حریه، الیوم عیدالحریه (آزادی، آزادی امروز عید آزادی است) و خلاص، سقط النظام (پایان، رژیم صالح سقوط کرد) و الیوم یمن جدید (امروز روز یمن جدید است) را سر دادند.
صالح در عربستان
اما در طرف دیگر، قضیه علی عبدالله صالح در بیمارستانی در عربستان که به شدت محافظت می شد، بستری و در وضعیت نامعلومی قرارداشت. خبرهای ضدو نقیضی از وضعیت جسمانی وی به جهان خارج مخابره و حتی خبر مرگ وی نیز منتشر شد، اما هیچ کدام از آنها مورد تأیید مقام های عربستانی و یمنی قرار نگرفت.
ولی قدر مسلم این است که علی عبدالله صالح بر اثر انفجار شی نامعلومی در کاخ ریاست جمهوری زخمی و دچار سوختگی شدید شده بود و چون احتمال کشته شدن وی توسط مخالفانش در صفا وجود داشت، برای مداوا به عربستان رفت.
دربار عربستان پس از چند روز سکوت خبر ورود علی عبدالله صالح به پایگاه هوایی ملک خالد را تأیید و اعلام کرد: به خاطر مسائل انساندوستانه و به دلیل وخامت حال صالح، با بستری شدن وی در بیمارستان ریاض موافقت کرده است.
دراین زمینه یک مسئول عربستانی به خبرگزاری رویتر گفت: صالح درحالی که جراحت های عمیقی در سر وگردن و صورت خود داشت از هواپیمای خود پیاده شد و به خاک عربستان قدم گذاشت.
موضوع جالبی که در این مورد مسئولان عربستانی فاش ساختند، این بود که علاوه بر دیکتاتور یمن بیش از 35 تن از مقامات و مسئولان بلندپایه یمنی نیز وی را همراهی می کرد.
مسئولان یمنی طرفدار علی عبدالله صالح که با انتشار خبر حضور وی در عربستان مواجه شدند، مجبور به تأیید آن شده و پای خود را فراتر از آن گذاشته و اعلام کردند که دیکتاتور به شدت مجروح شده و یک ترکش در نزدیکی قلب وی قرار گرفته است که ممکن است به قیمت تمام شدن جان وی منجر شود.
مطلب دیگری که عدم بازگشت صالح به یمن را به اثبات می رساند، همراهی افرادی همچون «علی محمد مجور» (نخست وزیر)، یحیی الراعی (رئیس سنا) عبدالعزیز عبدالغنی (رئیس مجلس شورا) و وزیران دفاع و کشور با وی است که ظاهراً به دلیل وجود دستگاههای پیشرفته پزشکی برای تکمیل معالجات خود به عربستان رفته اند.
این منابع عربستانی، این موضوع را یادآور شدند که علی عبدالله صالح پس از زخمی شدن خود، در یک گفت وگوی تلفنی با ملک عبدالله شاه عربستان از وی خواسته بود که به همراه پنج تن از مقامات بلندپایه یمنی اجازه ورود به ریاض را به او بدهد.
به هرحال پس از کش و قوس های فراوان خبری در عربستان و یمن، عاقبت در روز هفدهم ژوئن (27 خرداد) یک مقام بلندپایه آل سعود در ریاض اعلام کرد: علی عبدالله صالح رئیس جمهور یمن دیگر به کشورش باز نخواهدگشت. این مقام بلندپایه عربستانی که از افشای محل اقامت صالح به دلیل امنیتی خودداری کرد، دلیل واضحی برای ادعای خود بیان نکرد.
در واکنش به این ادعای عربستان، «عبدوالجندی» معاون وزیر تبلیغات یمن که رئیس آن جزو ملازمان صالح در ریاض است به خبرگزاری فرانسه گفت: صالح طی روزهای آینده به کشورش بازخواهدگشت!
این مقام یمنی همچون همتای سعودی خود، از بیان دلیلی واضح برای صحت گفته های خود طفره رفت و اطلاعات تفضیلی را موکول به چند روز آینده کرد.
توافقات پشت پرده
کلاف سردرگم سیاسی یمن که گفته می شود راه حلی در کوتاه مدت بر آن متصور نیست، رفته رفته با اراده مردم و خارج از وعده وعیدهای سیاسیون و دخالت خارجی ها، مسلماً در آینده بسیار نزدیک از هم بازخواهدشد.
دراین راستا، اگرچه دیدارها و توافقات پشت پرده ای در روزهای اخیر بین سیاسیون صورت گرفته ، اما تاکنون نتیجه ای از آن حاصل نشده است.
گفته می شود که در یکی از پایتخت های اروپایی ملاقاتی بین «یاسین سعیدالنعمان» رئیس گروه موسوم به لقاء مشترک بزرگترین تشکل مخالف صالح و «عبدالکریم الاریانی» مشاور صالح برای خروج این کشور فقیر از بحران پنج ماهه صورت گرفته است.
براساس اطلاعات به دست آمده، دوطرف پس از این دیدار در مورد تشکیل یک حکومت «آشتی ملی» برای اتخاذ تدابیر لازم در یمن به توافق رسیده اند.
این در حالی است که مخالفان علی عبدالله صالح شامل طیف گسترده ای هستند که جمع کردن آنها در زیر یک سقف برای اتخاذ موضع مشترک سخت به نظر می آید.
در کنار این موضوع بعید به نظر می رسد که عبدربه منصور هادی معاون رئیس جمهور یمن بتواند در مقابل اعتراضات داخلی و فشارهای خارجی برای مدت زیادی دوام بیاورد و عاقبت به انتقال قدرت به شورای انتقالی تن درخواهد داد.
مسلماً با هر بار تظاهرات مخالفان دولت در مقابل خیابان «سبعین» در مجاورت کاخ ریاست جمهوری و ساحه التغییر (میدان اصلاحات) این شعار معترضان به گوش منصور هادی خواهد رسید که الشعب یریداسقاط النظام (مردم خواهان سرنگونی رژیم هستند) و الشعب یرید مجلسا انتقالیا (مردم خواهان شورای انتقالی هستند.)
همچنین نمایندگانی از «جوانان انقلاب» (شباب الثوره) به عنوان گروهی از مخالفان صالح طی روزهای اخیر با منصور هادی دیدار و گفت وگو کرده اند. به گفته منابع نزدیک به مخالفان دولت، معاون صالح در این دیدار قول داده است هر آنچه که در توان دارد برای ایجاد تغییرات عمیق در کشور به کاربرد و آن را به سوی پیشرفت و توسعه سوق دهد.
منصور هادی همچنین به مخالفان دولت قول داده است تا پایان هفته نظر قطعی خود را در مورد انقلاب مردم یمن و پیشنهاد تشکیل شورای انتقالی اعلام کند.
به هر صورت معاون رئیس جمهور سابق یمن در بد مخمصه ای گیر افتاده است، از یک طرف قدرت آن را ندارد که همانند سلف خود مخالفان را سرکوب و بر سر جای خود بنشاند از طرف دیگر، اگر وی خواسته های انقلابیون را بپذیرد که خواهد پذیرفت، باید فاتحه بازگشت صالح به یمن را برای همیشه بخواند.
شباب الثوره که به عنوان عامل اصلی سازماندهی اعتراضات مردمی در یمن به شمار می رود، این راه حل را در پیش پای منصور هادی (معاون صالح) قرارداده است که در صورت همگام شدن با خواسته های مردم، مقدمات کار را برای انتقال مسالمت آمیز قدرت طی نه ماه آینده فراهم کند.
انحلال پارلمان، تشکیل یک کمیته قانون اساسی و همه پرسی قانون اساسی جدید و برگزاری انتخابات مجلس شورا از جمله درخواست های مخالفان دولت به منصور هادی در دیدار اخیر بوده است.
به نظر می رسد، آمریکا همانند سناریوی مصر و تونس، تلاش می کند با به دست آوردن زمان لازم، قدرت را به هم پیمانان خود بازگرداند.
از سوی دیگر با به درازا کشیدن معالجات علی عبدالله صالح، مخالفان وی در کشور بیکار ننشسته و از وزیران خارجه کشورهای حاشیه خلیج فارس که به عنوان میانجی در حل بحران پنج ماهه یمن دخالت کرده بودند، خواسته اند در جهت انتقال مسالمت آمیز قدرت در این کشور تلاش مضاعفی را انجام دهند.
«محمد قحطان» سخنگوی گروه «لقاء مشترک» در بیان این موضوع گفت: برادران عرب، ما از شما درخواست می کنیم که در اتخاذ مواضع موثر و مفید در انتقال فوری قدرت به معاون رئیس جمهور (عبدربه منصور هادی) عجله کنید.
قحطان این را هم به وزیران خارجه شورای همکاری خلیج فارس یادآور شد که زمان به نفع امنیت و استقلال یمن نیست و باید زودتر دست به کار شد، اگر چه این شورا قرار است به زودی جلسه خود را در ریاض برگزار کند.
شورای همکاری خلیج فارس در 23 ماه مه، طرح خود را مبنی بر کناره گیری صالح از قدرت، پس از اینکه دیکتاتور یمن از امضای آن خودداری کرد، لغو کرده بودند، اما با وجود این پیشنهاد آنها همچنان پا بر جا بود تا اینکه در سوم ژوئیه وی به دلیل انفجار مشکوکی به عربستان رفت.
این را هم باید گفت که صالح نزدیک به یک ماه، اعضای شورای همکاری خلیج فارس را برای امضای طرح پیشنهادی آنها بر سر کار گذاشته بود و چندین بار تا پای امضای طرح پیش رفت، ولی در آخرین لحظات از این کار خودداری کرد.
آخرین مورد نیز مربوط به ماه گذشته است که با وجود اینکه نماینده مخالفان صالح، رسماً این طرح را امضا کرد، اما هنگامی که طرح برای امضای علی عبدالله صالح به کاخ ریاست جمهوری برده شد، وی از امضای آن طفره رفت.
موضوع پیچیده جراحات صالح
مجروح شدن علی عبدالله صالح در بحبوحه تظاهرات مردمی و درگیری اعضای قبیله حاشد با گارد ریاست جمهوری از جمله موضوعاتی است که در جریان حوادث یمن، تحولی اساسی محسوب می شود.
مقامات دولت وابسته به صالح پس از این حادثه گفتند که اصابت راکت به نمازخانه کاخ ریاست جمهوری باعث مجروح شدن رئیس جمهور در هنگام ادای نماز جمعه شده است.
اما این نظریه به قدری مضحک است که حتی مسئولان دست اندرکار در امور تروریستی در آمریکا، آن را رد کرده و عنوان کردند که انفجار بمب دست ساز باعث به وجود آمدن این حادثه شده است.
چندی پس از این حادثه نیز، پایگاه اطلاع رسانی «نیوزیمن»، اعلام کرد که نیروهای ضدتروریستی یمن، با محاصره منزل «یحیی النوفی»یکی از نزدیکان موذن «مسجدالنهدین» در جنب کاخ ریاست جمهوری در صنعا را بازداشت کرده اند.
علت این اقدام از سوی نیروهای وابسته به دولت این بوده است که «احمد الغادر» (موذن مسجد) از هنگام وقوع انفجار ناگهان ناپدید شده است.
یحیی النوفی که پدرزن الغادر به شمار می رود پس از بازداشت گفت: که اطلاعی از محل اختفای داماد خود ندارد و ممکن است به خارج از یمن گریخته باشد.
به گفته مقامات دولتی، برادر احمد الغادر از جمله افراد یمنی است که برای پیوستن به القاعده از سال ها قبل به پاکستان رفته است، اما تاکنون اطلاع دقیقی از سرنوشت وی در دست نیست.
به هر صورت این انفجار باعث شد که ملت یمن تا مدت ها از دست صالح خلاص شود و نفس راحتی بکشد.