گروه بینالملل: ایران و ترکیه اگرچه در سالهای به قدرت رسیدن حزب عدالت و توسعه یعنی 8 سال اخیر دوره بینظیری از نزدیکی روابط را تجربه میکنند اما در عین این همگرایی با توجه به مولفههای تاریخی و نیز سیاسی نوعی از رقابت نامحسوس منطقهای را نیز پیگیری میکنند. ترکها در سالهای اخیر و با پیگیری نظریه عمق استراتژیک احمد داوود اوغلو وزیر خارجهشان که کتابی نیز به همین نام نوشته است به شدت به دنبال بسط نفوذ منطقهای، کاهش تنش با همسایگان، متوازن کردن روابط با غرب و جهان اسلام و به گونهای احیای امپراتوری عثمانی هستند.
این احیاگری اخیرا از زبان رجب طیب اردوغان جاری شد. نخست وزیر ترکها که به تازگی حزب متبوعش برای بار سوم پیروز انتخابات شده است در سخنانی در همان شب پیروزی فریاد زد که «طنین این پیروزی نه تنها نه در شهرهای ترکیه که در بیروت و بیت المقدس و سارایوو و غزه نیز شنیده خواهد شد». اردوغان پیشتر نیز پس از اوج گیری قیام ملت لیبی گفته بود که قیامهای عربی همه برخاسته از خاکسترهای فروپاشی امپراتوری عثمانی است. ترکها اما در ضمن این نقش و نفوذ منطقهای به دنبال پل زدن میان اسلام و غرب و نیز میانجیگری در بحرانهای مختلف منطقهای نیز هستند. میانجیگری در بحرانها و مسائلی چون برنامه هستهای ایران، بحران لبنان، تاسیس دفتر طالبان در استانبول، بحران لیبی و میانجیگری میان پاکستان و آمریکا بر سر استفاده از پایگاه شمسی پاکستان توسط نیروهای آمریکایی بخشی از این تلاش هاست.
از سوی دیگر اگرچه ترکها در حوزههایی چون کردستان عراق و نیز افغانستان با ایران و آمریکا اشتراک منافع دارند اما به ویژه با کشورمان در سایر مسائل عراق و به ویژه این روزها در خصوص سوریه دچار واگرایی شدهاند. در هفتههای اخیر اخبار متفاوتی از نقش آمریکا محورانه ترکیه در بحران سوریه مشاهده میشود و در شرایطی که کشورمان به شدت از بشار اسد حمایت میکند ترکها در چند نوبت میزبان معارضین سوری بوده و صحبتهای تندی علیه بشار اسد بر زبان راندهاند. این لحن تند در روزهای اخیر البته اندکی کاهش داشته است.
از این رو سفر یکشنبه شب احمد داوود اوغلو وزیر خارجه یا طراح اصلی سیاست خارجی ترکها به تهران پس از عزیمتش به ریاض که محور اصلی هر دو سفر گفت و گو درباره تحولات سوریه است به شدت حائز اهمیت تلقی میشود. در شرایطی که ترکیه میزبان صدها پناهنده و معارض سوری است رایزنیها درباره آینده سیاسی دمشق محور گفت و گوهای داوود اوغلو با مقامات تهران و ریاض بوده است. در واقع داوود اوغلو همان نقش میانجیگری و پل زدن که در ابتدای این گزارش آمد را هدف این دیدارهای خود قرار داده است.
در کنفرانس خبری دو وزیر خارجه پس از نشستی سه ساعته به نکات مشخص و دقیقی درباره تحولات سوریه اشاره نشد و به کلیات بسنده شد و همچنین داوود اوغلو از جزئیات دیدار خود از ریاض نیز خبر مشخصی را به خبرنگاران نداد. اما براساس گزارش ایسنا وزیران خارجه ایران و ترکیه نشست نسبتا طولانی با یکدیگر داشتند که تا نیمههای شب طول کشید اما دو طرف در پایان نشست در پاسخ به پرسشهای خبرنگاران درباره نتیجه مذاکرات تنها بر ضرورت انجام مذاکرات و تداوم رایزنیها و رابطه برادری و نزدیک سه کشور ایران، ترکیه و سوریه تاکید کردند و اظهارنظر شفافی درباره توافق در زمینه سوریه اعلام نشد.
انصراف داوود اوغلو از سفر به دمشق
با اینکه پیش از این رسانههای ترکیه خبر داده بودند که داوود اغلو قرار است در پایان مذاکرات و پس از سفرش به تهران برای گفتوگو با مقامات سوریه عازم دمشق شود، اما اوغلو ترجیح داد پس از سفر به تهران عازم آنکارا شود. در نشست خبری مشترک صالحی با داوود اوغلو، وزیر امور خارجه کشورمان با تاکید بر اهمیت رایزنی کشورهای منطقه برای ایجاد ثبات و امنیت گفت: باید تحولات را به خوبی رصد کنیم و به گونهای حرکت کنیم که در جهت صلح و ثبات باشد و کمک کنیم مطالبات مشروع مردمی پاسخ داده شود. صالحی ادامه داد: ما باید کمک کنیم تا به مطالبات مشروع مردم که در حرکتهای مردمی در کشورهای مختلف منطقه رخ داده پاسخ داده شود و مردم منطقه به مطالبات مشروعشان دست یابند.
این اصل اساسی است که مطالبات مردمی مطالباتی به حق است که باید در جهت تامین آن گام برداشت. صالحی همچنین در پاسخ به سوال خبرنگار شبکه خبری TRT ترکیه درباره این که آیا تهران و آنکارا درباره سوریه اختلاف نظر دارند؟ گفت: ایران، سوریه و ترکیه اعضای یک خانواده هستند و ما متعلق به یک خانواده هستیم و اگر مشکلی برای یکی از اعضا پیش بیاید کل خانواده باید در جهت حل مشکل اقدام کنند. سوریه برای ترکیه کشوری همسایه و مهم است و بالعکس و ایران نیز دوست و برادر دو کشور است.
وی خاطرنشان کرد: با رایزنیهایی که بین اعضای خانواده صورت میگیرد باید در جهتی حرکت کرد که هم به مطالبات مشروع مردم رسیدگی شود و هم اینکه جلوی آفات و دخالتهای نابجایی که ممکن است رخ دهد و همچنین سوءاستفاده از وضعیت موجود، گرفته شود.
سوریه و خانههای چوبی در منطقه
در این نشست مطبوعاتی مشترک، احمد داوود اغلو نیز با اشاره به مذاکراتش با صالحی گفت: در گفتوگویی که داشتیم مسائل دو جانبه، تحولات منطقه و همچنین راههای توسعه روابط را بررسی کردیم البته بخش اعظم مذاکرات مربوط به مسائل منطقهای بود. منطقه ما تحول بسیار مهمی را پشتسر میگذارد و امیدواریم این تغییر و تحولات منطقهای موجب ثبات بیشتر و رفاه و توسعه کشورهای منطقه شود. او گفت:خواستههای مردم در منطقه ارجح است اما به هر حال هر کشوری ساختار داخلی و مسائل خودش را دارد اما خواستههای مردم در جهت اصلاحات در موضوعاتی است که باید توسط حاکمان آن کشورها مورد توجه قرار گیرد ما در این رابطه با صالحی مشورتهایی انجام دادیم.
داوود اوغلو با بیان اینکه همه کشورها باید به اتفاق هم برای ارتقای رفاه منطقه دست به دست هم دهیم و فعالیت کنیم، گفت: کشورهای منطقه مانند خانههای چوبی هستند که در کنار یکدیگر قرار دارند اگر آتشی در یک خانه ایجاد شود آن آتش به کشورهای دیگر سرایت میکند. وزیر امور خارجه ترکیه تاکید کرد: همه کشورها باید ملاحظات و خواستههای مردمی را در نظر بگیرند و به آنها توجه کنند. البته من سفری نیز به عربستان سعودی داشتم و با مقامات این کشور رایزنیهایی انجام شد. ما میخواهیم با تماسها و رایزنیهای بیشتر این لحظه تاریخی در منطقه را با آگاهی و شناخت بیشتر پشتسر بگذاریم.
داوود اوغلو همچنین گفت: ما نسبت به هرگونه اقدامات مغایر با حقوق بشر و مقاومت در برابر خواستههای مردمی در کشورهای منطقه مخالف هستیم و میخواهیم در این لحظه تاریخی حکومتها و دولتهای منطقه نسبت به خواستههای مشروع مردم واکنش مثبتی نشان دهند و این موضع مبنایی و زیربنایی ترکیه است. وزیر امورخارجه ترکیه در پاسخ به پرسش خبرنگار شبکه خبری TRT ترکیه مبنی بر اینکه آیا در مورد سوریه اختلافنظری بین ایران و ترکیه وجود دارد؟ آیا در مذاکراتی که انجام دادید به نقطهنظرات مشترکی در این باره دست یافتید؟
گفت: سوریه دوست عزیز،خوب و برادر ترکیه است که با ایران نیز رابطه نزدیک دارد. در مذاکراتی که انجام شد در مورد سوریه رایزنی کردیم نه تنها تحولات سوریه بلکه در مورد مسائل و مشکلات منطقه رایزنی و مشورت کردیم از این به بعد هم گفتوگوها ادامه پیدا خواهد کرد. وی گفت: ما تاکید داریم در منطقه نباید هرگز درگیریهای فرقهای و مذهبی پیش آید و باید از آن جلوگیری کنیم. گفتوگوها و رایزنیها در مورد حل و فصل مسائل و مشکلات است. ما نگرانیهای خود را با برادران دوست و خوبمان از جمله ایران مطرح میکنیم.
دیدار جلیلی با داوود اوغلو
از سوی دیگر احمد داوود اوغلو وزیر امورخارجه ترکیه صبح دیروز با سعید جلیلی نماینده مقام معظم رهبری و دبیر شورایعالی امنیت ملی دیدار و گفتوگو کرد. به گزارش مهر در این دیدار دکتر جلیلی با اعلام این که باور ملتهای منطقه آن است که رژیم صهیونیستی دشمن صلح، ثبات و آرامش در منطقه است، تصریح کرد: پیکان حرکت ملتهای مسلمان در کشورهای منطقه رژیم اشغالگر قدس و نیز سازشکاران منطقهای و حامیان جهانی آن است. سعید جلیلی با اشاره به پیامدهای سقوط رژیمهای دیکتاتوری مبارک و بن علی برای برخی قدرتها هشدار داد آمریکا و رژیم صهیونیستی تلاش میکنند تا با بهانحرافکشاندن جریان خیزش ملتهای منطقه، ظرفیت ضد استکباری و ضد صهیونیستی این ملتها را مضمحل کرده و یا به انحراف بکشانند.
نماینده مقام معظم رهبری در شورایعالی امنیت ملی با اشاره به سردرگمی چند ماهه برخی قدرتها از ریشهها، روندها و اهداف تحولات منطقه تصریح کرد: عمق بیداری ملتهای منطقه و هوشیاری آنها نسبت به توطئههای نخنماشده آمریکا اجازه نخواهد داد دیکتاتوری جهانی، سلطه خود بر منطقه را استمرار بخشد.
سعید جلیلی افزود: رهایی از وابستگی و برخورداری از استقلال سیاسی و اقتصادی و نیز حاکمیت مردم مسلمان بر سرنوشت خود خواست مشترک همه ملتهای منطقه است. دبیر شورایعالی امنیت ملی با اشاره به تحرکات برخی کشورها علیه جبهه مقاومت تصریح کرد: برخی دیکتاتوریها که هیچ سابقهای از دموکراسی را تجربه نکردهاند، اکنون همراستای سیاستهای آمریکا و رژیم صهیونیستی عمل میکنند.