سعید سبحانی
با گذشت زمان شاهد افشای موارد متعددی در خصوص حضور ناتو در لیبی هستیم.این حضور نظامی تا کنون در هاله از از ابهام و دوگانگی صورت گرفته است اما واقعیت امر این است که ناتویی ها نمی توانند تا ابد مانع از افشای حقایق پشت پرده حضور خود در لیبی شوند.
طی ماههای اخیر بارها رویکرد ناتو در لیبی مورد انتقاد رسانه های مختلف در جهان قرار گرفته است.در این راستا چرایی ماموریت ناتو در لیبی همواره مورد مناقشه بوده است.در این میان اطلاعاتی افشا شده است که می تواند کلید حل این معما باشد.مذاکرات نمایندگان قذافی و مخالفان در اسلو در ماه ژوئن اخیر،درست در زمانی که ناتو همواره از تعهد خود مبنی بر حضور در لیبی خبر می داد،مذاکرات میان نمایندگان حکومت قذافی و نمایندگان گروههای انقلابی در نروژ در حال برگزاری بوده است.شبکه تلویزیونی «ان.آر.کی»نروژ تاکید کرده است که «الس بوتانگن»سخنگوی مطبوعاتی وزارت امور خارجه نروژ در آن زمان اطلاعاتی در این خصوص ارائه نداد و به عبارتی بهتر سعی کرد کلیت و متوای مذاکرات را محرمانه نگاه دارد.نکته قابل توجه اینکه مذاکرات دو طرف با حضور مستقیم مقامات وزارت امور خارجه نروژ برگزار شده است.«خالد القائم» معاون وزیر امور خارجه لیبی در تازه ترین اظهارات خود از این مذاکرات پرده برداشته است.اما سئوال اصلی اینجاست که چرا اعضای ناتو و در راس آنها دولت نروژ اطلاعات مربوط به این مذاکرات را علنی نکرده اند؟ بمباران در کنار مذاکره درست در زمانی که نیروهای نروژی در لیبی مشغول بمباران هوایی بوده اند،مذاکرات گروههای لیبیایی به دور از حضور خبرنگاران و هر گونه اطلاع رسانی عمومی در اسلو در جریان بوده است.شاید به همین دلیل بوده است که نیروهای ناتو چندین بار به صورت تصادفی مواضع انقلابیون را بمباران کرده اند!حال می توان حدس زد که چرا بنابر اذعان انقلابیون لیبی در بسیاری موارد نیروهای ناتو به درخواست آنها مبنی بر بمباران مواضع قذافی ترتیب اثری نداده اند!
یکی از این موارد در این خصوص به مشارکت آلمانی ها در عملیات ناتو باز می گردد.سربازان آلمان درعملیات هوایی ناتو علیه لیبی حضورغیرمستقیم دارند.دولت آلمان طبق خواست یکی از نمایندگان حزب سبز این کشور که یکی از احزاب مخالف است درجلسه بوندس تاگ (مجلس فدرال ) اعلام کرد که درحال حاضر11 سرباز آلمانی درمقر فرماندهی ناتو در ایتالیا و درعملیات ناتو علیه لیبی شرکت دارند.طبق اعلام دولت، سربازان آلمانی در مقرناتو در ناپل ایتالیا به نیروهای ناتو برای شناسایی اهداف حملات هوایی این پیمان نظامی علیه لیبی کمک میکنند.دولت آلمان با این حال اعلام کرد که این سربازان نقش راهبردی دراین عملیات ندارند.این مسئله درحالی با انتقاد شدید احزاب مخالف در آلمان همراه شد که این کشور پیشتر برخلاف دیگرمتحدان خود در ناتو اعلام کرده بود که در عملیات ناتو علیه لیبی شرکت نمی کند.هانس کریستین اشتروبله، نماینده حزب سبز آلمان دراین ارتباط گفت که عملیات مخفیانه و حضور سربازان آلمانی در عملیات لیبی شبیه اقدامات نمایندگان سرویس اطلاعاتی آلمان درجریان جنگ عراق بود که اطلاعات نظامی را ازاین کشور به مقامهای نظامی آمریکا انتقال می دادند.دولت آلمان تا کنون سخنی در این خصصو به میان نیاورده بود .نکته دیگر به نقش ناتو در مذاکرات میان مخالفان قذافی و حکومت لیبی باز می گردد.
اگرچه بسیاری از کشورهای دنیا و مخصوصا ملتهای مسلمان خاورمیانه خواستار سقوط حکومت قذافی و روی کارآمدن حکومتی مردمی در لیبی هستند،اما شناسایی ائتلاف مخالفان قذافی از سوی دولتهای اروپایی در راستای حمایت ازحرکت انقلابی ملت لیبی نیست.ناتو در این خصوص مقاصدی خاصی را دنبال می کند که مهم ترین آنها تسلط بر نفت لیبی است.هم اکنون کشور نروژ مذاکرات گسترده ای را در راستای از سرگیری فعالیتهای نفتی و در لیبی آغاز کرده است و دانمارک نیز با شناسایی شورای انتقالی ملی سعی دارد از اکنون آینده سیاسی و اقتصادی خود را در طرابلس تضمین کند.البته شورای انتقال ملی در لیبی متشکل از همه گروههای انقلابی در این کشور نیست.آنچه مسلم است اینکه ملت لیبی ناتو و قذافی را به طور همزمان دشمن خود می داند .از این رو در صورت سقوط قذافی ملت لیبی دیگر حضور ناتو درکشور خود را نمی پذیرد زیرا تجربه اشغال عراق نیز در این خصوص وجود دارد. هزینه های رفتار دوگانه ناتو در لیبی افشای مذاکرات نمایندگان حکومت قذافی و مخالفان در اسلو نشان می دهد که ناتو با هدف سرنگونی حکومت قذافی و کمک به انقلابیون به لیبی لشکر کشی نکرده است.
در هر صورت حضور ژرمنها در عملیات ناتو . مذاکرات مخفیانه اسلو کلید حل معمای حضور کم تاثیر نیروهای ناتو در لیبی و رفتارهای متناقض آنها در این کشور است.البته هنوز اطلاعاتی در خصوص محتوای این مذاکرات فاش نشده است .اما کلیت برگزاری این مذاکرات نشان می دهد که ناتو سعی داشته است ابتکار عمل سیاسی در لیبی را نیز خود در دست گرفته و معادلات سیاسی طرابلس را بر اساس خواسته های خود هدایت کند.خالد القائم معاون وزیر امور خارجه دولت معمر قذافی نیز تاکید کرده است که گفتگوهای مذکور در اسلو برگزار شده است .نکته جالب توجه اینکه وزارت امور خارجه نروژ و سایر وزرای امور خارجه کشورهای عضو ناتو در این خصوص همچنان سکوت کرده اند. هم اکنون ناتو باید به دو سئوال پاسخ دهد،نخست اینکه تاکتیک مذاکره در کنار بمباران چگونه از سوی این مجموعه توجیه پذیر است و ثانیا اینکه چرا مذاکرات گروههای لیبیایی با دخالت ناتو از افکار عمومی دنیا مخفی نگاه داشته شده است؟ ناتو و نقت لیبی ناتو طی هفته های اخیر به صورتی صریح از قذافی فاصله گرفته و به شناسایی شورای انتقالی ملی در لیبی روی آورده است.به عبارت بهتر،ناتو در ابتدا به دنبال ایجاد ثبات سیاسی در طرابلس با هدف حفظ منافع اقتصادی خود در لیبی بوده است.ناتو این مدل را به صورتی جدی امتحان کرده است .بر این اساس ناتو در صدد بوده است تا با درخواست مشترک طرفداران قذافی و گروههای انقلابی در طرابلس مستقر شود و معادلات سیاسی و در حقیقت اقتصادی لیبی را به دست خود هدایت کند.اما اصرار ملت لیبی بر سرنگونی قذافی و ادامه جنایات وی معادلات ناتو را در طرابلس بر هم ریخته است.
در چنین شرایطی ناتو سعی کرده است بازی دوگانه ماههای اول خود در لیبی را کنار گذاشته و علی الظاهر خود را به عنوان حامی اصلی مخالفان قذافی معرفی کند.بنابر این انگیزه های اقتصادی و سیاسی در رویکرد اخیر ناتو بسیار موثر بوده است.فراموش نکنیم که دولتهای انگلیس و ایتالیا در هفته های نخست درگیرهای خونین لیبی جنایات قذافی را محکوم نکرده و به حمایت تلویحی خود از دیکتاتور طرابلس ادامه دادند.برلوسکنی و کامرون امیدوار بودند که رژیم قذافی بتواند قدرت را حفظ کند تا معاملات نفتی آنها با طرابلس خدشه دار نشود.برخی اعضای ناتو سرمایه های هنگفتی را در لیبی به گردش درآورده اند و نامشخص بودن معادلات لیبی سبب سردرگمی و ایجاد وقفه در فعالیتهای تجاری آنها شده است.