مهدی بازرگان
قبل از ورود به قسمت سوم چند مطلب از قلمافتاده را بگویم و بعد به تعقیب مطلب بپردازم: 1ـ بعد از اخراج استادان ملی و مبارز و گرفتن استقلال از دانشگاه باز هم استادان دانشمند و ارزنده پیدا شدهاند و مهمتر از آن اینکه در اروپا و آمریکا بسیارند فارغالتحصیلان ایرانی که برای تکمیل معلومات و تخصص رفته یا در آنجاها درس خواندهاند و مقیم شدهاند در حالیکه ریاست بخش و بیمارستان و موسسات بزرگ را داشته دهها و صدها آمریکائی یا اروپائی زیر دستشان کار و به زیردستیشان افتخار مینمایند و حتی کاشف و مخترع هم بودهاند.
در میان پزشکانی که بعد از انقلاب یا بعد از جنگ عراق داوطلبانه به ایران برگشته با حقوق ضعیف یا مجاناً خدمت مینمایند کسانی را دیدهام که میگویند درآمد و شهرت و مقام شامخ در آنجا داشته با منت نگاهشان میداشتهاند.
4ـ اگرچه اروپا و آمریکا دلشان برای ما نمیسوخته و نمیسوزد (و نباید چنین ایراد و انتظاری را داشته باشیم) و بدشان هم نمیآمده است که کشور ما همیشه عقبافتاده و محتاج و مطیع آنها باشد ولی تا آنجا که به فرهنگ و تعلیمات (تحصیلات عالیه مربوط میشود علیرغم آنچه از خیلی پیش میگفتهاند که فرهنگ استعماری بر ما تحمیل کردهاند یا میخواهند وابسته به آنها باشیم، عقیده راسخ و تجربه این حقیر فقیر یعنی کسی که محصل در ایران، محصل در اروپا، معلم دانشگاه و مدارس مختلف، عضو شورای دانشگاه، رئیس دانشکده و معاون وزارت فرهنگ بوده این است که از زمان امیرکبیر در دورانهای دیر اگر هم خارجیان میخواستند از طریق معلمین و مشاورین و یا از طریق سیاست و دولت ما را منحرف و مجبور به برنامههای استعماری و اسارت فرهنگی خودشان کنند آنچه انجام میشد روی تشخیص و دریافت و تصمیم خودمان بوده است و هر وقت هر یک از ما میخواستیم درس بهتری بدهیم یا خدمتی و اصلاحی بنمائیم کسی از خارج نمیتوانست مانع شود.
یکی از رجال سیاسی انقلاب مشروطیت به اقتضای افکار و اطلاعات زمان گفته بود ما باید از ناخن پا تا مغز سر فرنگی شویم و در بین محصلین اعزامی هم افرادی بودند که در اروپا لب به مشروب نزدند و یک رکعت نمازشان ترک نشده خوب کار کردند و چیز یاد گرفتند و در مراجعت خوب چیز یاد دادند. افراد سادهفکری هم بودند که عقیده داشتند عامل پیروزی و تفوق آلمانها خوردن آب جو است.
5ـ اما به علت اینکه تحصیلات جدید و تعلیمات عالیه علیرغم نیات احیاناً ناپاک صادرکنندگان و مایهگذاران آن من حیثالمجموع مفید و مثبت و راهنمائی بسوی خدا و خدمت بوده و خواهد بود این است که هرچه باشد و از هر کجا باشد علم شرافت و فضیلت به انسان میدهد، قرآن برتری دانا بر نادان را امر بدیهی غیر قابل انکار میداند و خداوند بدلیل اعلم بودن انسان به فرشتگان دستور سجده بر آدم را میدهد.
حالا برویم به اصل مطلب یعنی وضع حال و آینده دانشگاههای خودمان که باز شوند، هرچه زودتر باز شوند، دفتر سیاسی و ستاد جنگی و پایگاه تخریب و تفرقه نباشد (همانطور که در مقاله تعطیل دانشگاهها عرض کرده بودم)، قشریگری و چماق و چاقو حاکم نباشد، مرکز تعلیم و کسب تخصص و تحقیق همراه با تهذیب و تقوی باشند، بفرموده امام کشور و دنیا را به صلاح بکشند و بالاخره اسلامی باشند.
آنچه بعقلم میرسد ذیلاً بصورت نظریه و پیشنهاد ملاحظه میفرمائید:
1ـ دوستان و بنده حاضریم اگر بخواهند و راهمان دهند بضاعت مزجات خود را در طبق اخلاص گذارده صمیمانه همکاری کنیم.
2ـ برای مراکز تعلیم و تربیت (که دانشگاه چیزی جز آن نبوده یا تعلیم دانش و فنون و آداب و دین و سیاست و خدمت است و یا تربیت جسمی و فکری و اجتماعی و معنوی در جهت تکامل و تقرب بسوی خدا) همان اندازه که آزادی لازم است انضباط نیز ضرورت داشته این دو شرط از هم جداشدنی نیست.
انضباطی منطبق با حیثیت انسانی و امنیت و مدیریت. و این مسئله مقدماتی در شان مقام رهبری است که قاطعانه و صراحتاً اعلام فرمایند: اولا باید آزادی عقیده و بیان و بحث در دانشگاهها صادقانه رعایت شده هیچ دسته و مکتب خصوصاً از خارج دانشگاه حق تهدید و تحمیل و تملک را ندارد و ثانیاً علاوه بر آنکه تحریکات و فعالیتهای سیاسی و گروهی و غیر دانشگاهی قدغن است خودسری و تمرد از مقررات و دستورات مدیریت نیز ممنوع و مستوجب تنبیه تا مرحله اخراج خواهد بود.
بنابراین قبل از افتتاح مجدد دانشگاهها لازم است یک آئیننامه عمومی آزادی و انضباط از طرف وزارت فرهنگ و آموزش عالی با کسب نظر مشورتی از استادان و دانشجویان و کارمندان تدوین گردیده تعهد آن شرط قبول دانشجویان باشد.
3ـ افتتاح دانشکدهها و اجرای برنامههای تعلیماتی بهتر است بر طبق یک برنامه تدریجی ابتدا از کارهای بیمارستانی و خدماتی و عملیاتی شروع شود و قبلا بطور موقت روسای دانشگاهها و دانشکدهها با مسئولیت و اختیارات مشخص از طرف وزارت فرهنگ و آموزش عالی تعیین گردند.
4ـ برای هیئتهای تعلیماتی و اداری دانشکدهها فعلا و برای آنکه دورو تسلسلی پیش نیاید چارهای جز استفاده از استادان موجود که مشمول پاکسازی نشده باشند نیست. البته منظور از پاکسازی افشاگریهای بیرویه ضد اخلاق اسلامی و اقدامات خودسرانهای که از طرف افراد غیر مسئول و احیاناً مشکوک صورت گرفته نیست بلکه باید از نو بر طبق لوایح مصوب شورای انقلاب یا لایحه اصلاحی عادلانهای که هرچه زودتر از تصویب مجلس بگذرد انجام گردد. ادامه دارد...