داوود حشمتی
انتشار نوار مکالمه رئیس و معاون سازمان اطلاعات ترکیه (MIT) با رهبران حزب کارگران کردستان (پ. ک. ک)، دیروز فضای رسانهای ترکیه را متشنج کرد. انتشار این نوار که در آن« هاکان فیدان»، معاون سازمان اطلاعات ترکیه، خود را نماینده اردوغان معرفی کرده و خواهان مذاکره با (پ ک ک) شده است، اعتراضات زیادی را به دنبال داشته است. در این میان سوال اساسی دولتمردان ترک این است که این نوار چگونه و توسط چه کسانی تهیه و منتشر شده است.
برخی بر این باورند که نوار مذکور با همکاری پ. ک. ک و موساد برای ضربه زدن به وجهه اردوغان که این روزها سخت مشغول مبارزه با اسرائیل است تهیه و پخش شده است. در همین حال هفته گذشته روزنامه اسرائیلی یدیعوت آحارونوت در گزارشی نوشته بود که «آویگدور لیبرمن» وزیر خارجه اسرائیل نشستی را با رهبران پ. ک. ک در اروپا برنامهریزی کرده تا راههایی را برای همکاری با آنها در تمامی حوزههای ممکن پیدا کند.
احمد داوود اوغلو وزیر خارجه ترکیه نیز در واکنش به این ماجرا گفت: اسرائیل یا هر دولت دیگری که از تروریسم حمایت کند باید بداند که بهطور قطع پاسخ آن را دریافت خواهد کرد. وی که پس از دیدار با «آگیار پاتریوتا» همتای برزیلی خود در یک کنفرانس مطبوعاتی سخن میگفت در این ارتباط ادامه داد: «اسرائیل باید در برابر تروریسم مسئولانه عمل کند». گزارش رسانههای اسرائیلی درباره حمایت این رژیم از پ. ک. ک خشم مقامات ترکیه را برانگیخته و منجر به واکنش دولت ترکیه به چنین حمایتی شده است.
در پی انتشار این نوار اعتراضات به دولت ارودغان تا حدی بالا گرفته است که یکی از نمایندگان مجلس سوالی را در این ارتباط از اردوغان و دولت او در مجلس مطرح کرد. به گزارش خبرگزاری «اتیک خبر» ترکیه« محرم اینجه» با اشاره به نوار صوتی منتشر شده در اینترنت خواستار توضیح دادن آقای فیدان (رئیس میت) در این مورد شد. در این نوار آ. گ معاون فیدان، رئیس سازمان اطلاعات ترکیه در تماس با رهبران حزب پ. ک. ک مدعی شده که نماینده ویژه نخست وزیر است. اینجه در ادامه پرسید: «آیا این ادعا صحت دارد؟ این سئوالی است که باید اردوغان به آن پاسخ دهد. چرا نماینده ویژه نخست وزیر با تروریستها تماس گرفته است؟»
میت در نخستین واکنش به این خبر اعلام کرد: مسئله مربوط به انتشار این نوار بررسی میشود. به گزارش سایت «خبرترک»، سازمان اطلاعات ترکیه اعلام کرده است که پس از انتشار این نوار بلافاصله گروهی مشغول تحقیق از افراد و گروههایی هستند که دست به این کار زدند. این سازمان همچنین افزوده است پس از مشخص شدن صحت این ادعا در رابطه با مسائل قضایی آن تصمیمگیری خواهد شد. یک منبع آگاه سازمان اطلاعات ترکیه گفته است: «در ارتباط با این نوار هیچ موضعگیری نخواهیم کرد تا در آینده بهطور دقیق در ارتباط با آن سخن گفته شود. همچنین در ارتباط با معاون این سازمان که اکنون بازنشسته شده تحقیقات مجددی صورت خواهد گرفت».
ترکیه از این نگران است که شاید این نوار توسط پ. ک. ک و موساد در جهت تخریب وجهه داخلی اردوغان تهیه و منتشر شده باشد.سابقه این ارتباط به اوایل سال جاری باز میگردد. در اردیبهشت ماه و پیش از آغاز انتخابات پارلمان ترکیه که در آن حزب عدالت و توسعه توانست برای بار سوم پیروز شود، رهبر حزب کارگران کردستان تهدید کرده بود که اگر مسئله کردهای این کشور حل نشود طی سه ماه، دولت اردوغان را سرنگون خواهد کرد. این سخنان به نقل از وکیل عبدالله اوجالان، رهبر زندانی حزب پ. ک. ک در یک روزنامه عربستانی اعلام شد.
وی خاطرنشان کرده است که این نکته در دیدار هفتگی از زبان اوجالان شنیده است. گرچه در آن خبر اوجالان تهدید کرده بود که اگر با پ. ک. ک توافقی صورت نگیرد جنگ سختی میان آنها در خواهد گرفت اما عملا این اتفاق نیفتد و تحرکات در غالب حملات تروریستی و انفجار مین محدود باقی ماند.
دو ماه بعد در تیرماه خبرگزاریها از توافق رهبر پ .ک. ک با دولت ترکیه خبر دادند. با این وجود نباید آن بخش از سخنان اوجالان که گفته بود: «درگیری پیش رو به ترکها و کردهای ترکیه و تمامی کشورهای همسایه آسیب خواهد رساند» را نادیده گرفت. اخیرا ایران بارها مورد حملات تروریستی گروه پژاک قرار گرفته است. این گروه شاخه ایرانی حزب کارگران کردستان ترکیه است.
نکته دیگر در این ماجرا ضربه زدن بر جایگاه و موقعیت هاکان فیدان است. «فیدان» پیش از این در سمتهایی چون سفیر ترکیه در استرالیا و نیز نماینده ترکیه در سازمان بینالمللی انرژی اتمی خدمت کرده است و در همین سازمان بود که از حق ایران برای دست یابی به انرژی صلحآمیز هستهای حمایت کرده است. سازمانهای اطلاعاتی اسرائیل از برنامهها و گرایشهای فیدان، رئیس سازمان اطلاعات ترکیه (میت)، بهشدت نگران هستند. پیشتر روزنامه هاآرتص اسرائیل با انتشار گزارشی از «هاکان فیدان» رئیس تازه منصوب سازمان اطلاعات ترکیه از ارتباط و پیوند بسیار نزدیک او با شخص رجب طیب اردوغان و احمد داود اوغلو نخست وزیر و وزیر امور خارجه ترکیه خبر داده بودند.
سران سازمانهای اطلاعاتی اسرائیل براین باورند که فیدان ارتباطات عمیق و گستردهای با شخص رجب طیب اردوغان و حزب حاکم عدالت و توسعه دارد. فیدان زمانی که نماینده ترکیه در سازمان بینالمللی انرژی اتمی بوده است، نقش بسیار مهمی در نزدیک کردن ارتباط ترکیه با ایران و انعقاد بیانیه تهران با ایران و برزیل داشته است. از همین رو این روزنامه اسرائیلی مینویسد: انتصاب فیدان به ریاست سازمان اطلاعاتی ترکیه تسلط اردوغان بر بزرگترین تشکیلات اطلاعاتی کشورش را تسهیل خواهد کرد … و از قدرت برخی عناصر نظامی و نزدیک به ارتش در ساختار اطلاعاتی ترکیه (که مخالف صریح سیاستهای اسلامگرایانه حزب حاکم ترکیه هستند) خواهد کاست.
رئیس سازمان اطلاعات ترکیه از سوی شخص نخست وزیر انتخاب میشود و بهطور مستقیم به نخست وزیر پاسخگو است، اما طبق قانون اساسی ترکیه وی موظف است که گزارشهای اطلاعاتی خود را علاوه بر نخست وزیر در اختیار رئیسجمهور، رئیس ستاد ارتش و شورای امنیت ملی ترکیه نیز قرار دهد.«فیدان» در زمان آغاز به کار خود به عنوان رئیس سازمان اطلاعات ترکیه در برنامههای خود برای اداره سازمان اطلاعات ترکیه دو تغییر عمده را پیش بینی کرده بود که یکی از آنها تغییر ساختار سازمان اطلاعاتی ترکیه به دو بخش اطلاعات داخلی و خارجی و دیگری ایجاد یک ساختار اطلاعاتی ویژه برای مبارزه با شبه نظامیان مسلح پ. ک. ک بود.
فیدان همچنین اعلام کرده بود که تمایل دارد سازمانی تخصصی و بسیار حرفهای و مستقل را ایجاد کند که قادر باشد امنیت ملی ترکیه را تامین کرده و با دیگر سازمانهای اطلاعاتی منطقه و جهان همکاری داشته باشد.از سوی دیگر پایگاه اطلاعرسانی تی وی 5 ترکیه نوشت عبدالله اوجالان رهبر زندانی گروه جدایی طلب پ. ک .ک در ملاقات با وکلای خود به آنها گفته است که با هیئتی از آنکارا ملاقات و مذاکره کرده است. وی با تاکید بر تماسهای محرمانه خود با مقامات ترکیه اعلام کرده بود که درباره تشکیل شورای صلح با دولت ترکیه به توافق دست یافته است.
اوجالان درباره متن تفاهمنامه ارایه شده به هیئت مذکور نیز گفت که این متن در حقیقت متنی با محتوایی راهگشا برای حل مسئله کردها در ترکیه بوده است اما از آنجا که هیئت مذکور همچنان در حال بررسی متن تفاهمنامه است از سوی طرفین امضا نشده است. اوجالان در بخش دیگری از اظهارات خود به آخرین ملاقات خود با هیئت آنکارا اشاره کرده و گفته است که در این ملاقات در زمینه تشکیل شورای صلح به توافق رسیده و این مورد یکی از مفاد تفاهمنامه پیشنهادی وی بوده است.
این دیدارها و توافقنامههای محرمانه در حالی صورت گرفته است که ارتش ترکیه در حال جنگ با کردها بوده و هر روز تعدادی کشته از دو طرف برجای میمانده است. تنها در ماههای اولیه امسال وطی یک عملیات، 12 تن از اعضای پ. ک. ک و یک نفر از اعضای ارتش ترکیه کشته شدند.