واکنش محافل سیاسی
«دولت باغچه لی» رهبر حزب مخالف حرکت ملی ترکیه به شدت ازاستقرار طرح سپردفاع موشکی ناتو در خاک ترکیه انتقاد کرده و مدعی شده است سیاست تند آنکارا در قبال رژیم صهیونیستی، نمایشی و با هدف انحراف افکار عمومی ترکیه از مسأله مهم استقرار سپردفاع موشکی است.
«باغچه لی» موضع گیریهای اخیر آنکارا در قبال رژیم صهیونیستی و اعمال تحریم و تقلیل سطح مناسبات با این رژیم را دروغین و ساختگی توصیف کرد و گفت: دولت آنکارا تلاش میکند با شعله ور کردن دشمنی ساختگی خود با اسرائیل، از واکنشهای جدی جامعه ترکیه به استقرار سپر دفاع موشکی در این کشور جلوگیری کند.
حزب جمهوریخواه خلق ترکیه نیز که بزرگترین حزب مخالف در ترکیه به شمار میرود، از استقرار سپر دفاع موشکی ناتو در ترکیه به شدت انتقاد کرده و مدعی شده است استقرار این سامانه برای مقابله با حمله احتمالی موشکی ایران علیه اسرائیل صورت میگیرد و در این راستا ترکیه آلت دست قرار گرفته است. در برخی دیگر از محافل سیاسی ترکیه با طرح این موضوع که استقرار سپر دفاع موشکی به بهانه ایران و در واقع برای مقابله آمریکا با روسیه طراحی شده است، از تأثیرات منفی این فرایند بر مناسبات منطقهای ترکیه ابراز نگرانی میکنند.
نهادهای مدنی و فعالان سیاسی و گروههای مختلف مردمی ترکیه نیز در اعتراض به پذیرش استقرار سیستم رادار هشدار سریع ناتو در خاک ترکیه، در گوشه و کنار این کشور با برگزاری جلسات و اجتماعات و تظاهرات، واکنش خودرا بیان میکنند. نمایندگان 10 نهاد اسلامگرای ترکیه در یک نشست مطبوعاتی که تحت عنوان «به ناتو و سپر موشکی نه میگوییم، به حساب کشی از رژیم صهیونیستی آری»، در استانبول برگزار شد، مخالفت خود را نسبت به همکاری و موافقت ترکیه با استقرار این سیستم راداری در خاک کشورشان اعلام کردند. در بیانیه مشترک نهادهای یاد شده که در این نشست قرائت شد، آمده است، «متاسفانه دولت ترکیه استقرار سپر موشکی ناتو در این کشور را تایید کرده است».
نهادهای یاد شده با تاکید بر اینکه طرح سپر موشکی توطئه امپریالیستها برای محاصره کشورهای اسلامی است، اعلام کردند: پس از پایان دوران جنگ سرد، استکبار، اسلام را به عنوان دشمن انتخاب کرده و قصد دارد زیر چتر ناتو از ترکیه به عنوان یک پیمانکار در دستیابی به اهداف منفور خود استفاده کند.
در بخش دیگری از این بیانیه آمده است، ترکیه یک کشور اسلامی است، از موضع دولت ترکیه در حمایت از مردم غزه حمایت میکنیم، ولی پذیرش استقرار سیستم رادار هشدار سریع ناتو در خاک ترکیه را محکوم میکنیم.
نگاه رسانهها
نگاه روزنامه نگاران و مفسرین ترکیهای به مساله نیز بسیار متفاوت و جالب توجه است. در حالی که نویسندگان و روزنامههای نزدیک به دولت آنکارا از مواضع دولت اردوغان در این زمینه به طور تلویحی یا آشکارا حمایت کرده و آن را ضرورتی برای ترکیه ارزیابی میکنند، نویسندگان و روزنامههای مخالف، رسانههای اسلامگرا را به برخورد دوگانه با این مساله متهم میکنند. «جان دوندار» از روزنامه نگاران سرشناس ترکیه در مطلبی با عنوان «آیا در مقابل موشکهای ناتو خاموش مینشینیم؟» در روزنامه «ملیت» نوشت: آنکارا با انتشار یک اطلاعیه کوتاه در نیمه شب، اعلام کرد که میزبان سپر دفاع موشکی ناتو خواهد شد.
وی با یادآوری ناکامی سه سال پیش آمریکا در اقناع افکار عمومی چک و اسلواکی و لهستان نوشت: تنها کشوری که بدون واکنش جدی این طرح را پذیرفت، ترکیه بود.
او مینویسد: البته تنها علت این رویکرد استراتژیک، خاموشی افکار عمومی ترکیه نیست، بلکه ادعایی پیرامون افزایش قدرت تسلیحاتی ایران نیز مطرح است که تمایل ترکیه را به عنوان سپری در برابر این برتری افزایش داد. همین نکته ثابت میکند که اجرای طرح سپر موشکی آمریکا که ناتو مجری آن است، تا چه اندازه موجب رقابت تسلیحاتی در منطقه میشود و ایران و توان تسلیحاتی این کشور به طرزی نخ نما بهانه انجام این کار قرار گرفته است.
دوندار با تاکید بر اینکه هدف اصلی طرح سپر دفاع موشکی مطابق برخی ادعاهای موجود، ایران است، نوشت: در چند سال اخیر، هر گاه سخن از این طرح در مجامع بین المللی مطرح شد، آنکارا به اصرار مطرح میکرد که این موضوع ارتباطی با ایران ندارد. حتی عبدالله گل، رئیسجمهوری و اردوغان به شدت با درج نام ایران در اسناد ناتو مخالفت کردند، ولی نیکلای سارکوزی، رئیسجمهوری فرانسه از پیچاندن موضوع جلوگیری کرد و خواستار صراحت لهجه در این موضوع شد.
دوندار مینویسد: اسناد افشا شده ویکی لیکس نشان میدهد خانم هیلاری کلینتون وزیرخارجه آمریکا در 18 سپتامبر 2009 با ارسال پیامی به تمامی سفرای آمریکا اعلام کرد که باراک اوباما رئیسجمهوری آمریکا، دستور تشکیل سامانه سپر دفاع موشکی برای مقابله با تهدیدات احتمالی ایران را صادر کرده است. ایران همواره توان تسلیحاتی خود را برای امنیت منطقه و کشور خود مطرح میکرد و همین موضوع، دید خصمانه دولت آمریکا نسبت به ایران را آشکار میکند. در این اسناد آمده است: پنج ماه بعد از صدور این دستور، رابرت گیتس، وزیر دفاع وقت آمریکا به ترکیه سفر و در تاریخ 16 فوریه 2010 با «وجدی گونول» وزیر دفاع وقت ترکیه دیدار کرد.
«گونول» در این دیدار برخلاف پیامی که دولت آنکارا به افکار عمومی ترکیه داد، میگوید: ما در قبال تهدیدات ایران نگران هستیم. او اضافه میکند: گرچه ما انتظار حملهای از ایران به ترکیه را نداریم، ولی هر تهدیدی علیه همپیمانان غربی، اهمیت ظرفیت دفاع هوایی ترکیه را افزایش میدهد. «گونول» بدین وسیله آمادگی ترکیه را برای پذیرش این طرح اعلام کرد.
دیپلمات آمریکایی گزارشکننده این دیدار به واشنگتن در یادداشتی در گزارش خود تاکید میکند که اظهارات گونول در مورد اینکه ایران میتواند تهدیدی برای غرب باشد، با موضع قبلی آنکارا که تهدیدهای ایران علیه غرب را سبک میشمارد، تمایز دارد. این موضع ترکیه شادمانی آمریکاییان را به دنبال داشت؛ امری که باورش برای خود واشنگتن نیز دشوار بود. وی این گونه مطرح میکند که آیا این تفسیر به مفهوم تغییر در سیاست حزب حاکم (عدالت و توسعه) در قبال ایران است؟
دوندار در ادامه با بیان بازتاب موافقت آنکارا و واشنگتن در خصوص استقرار سامانه سپر دفاع موشکی در نیویورک تایمز و وال استریت ژورنال که خبر از خرسندی ژنرالهای آمریکایی دادند، و به احتمال بروز تنش در روابط آنکارا و تهران اشاره کرد و نوشت: متاسفانه همزمانی قبول این طرح با مساله اعلام گزارش سازمان ملل در خصوص کشتی مرمره و حمله اسرائیلیها به این کشتی موجب شد، موضوع به اندازه اهمیتش در افکار عمومی ترکیه بحث نشود. او با طرح این سؤال که، آیا میتوان از این گام، در بروز نیافتن تنش در روابط آنکارا و تهران (با استناد به این که نام ایران در اسناد ناتو ذکر نشد) مطمئن بود؟ مینویسد: آیا دور زدن مجلس و به حساب نیاوردن مردم در قبال چنین تصمیم مهمی که میتواند همه را تحت تاثیر قرار دهد، نباید در رسانههای اسلامگرای ترکیه به چالش کشیده شود و پاسخ این سؤال را از آنها پرسید که، کجا رفته و چه شده حساسیتها و دشمنی شما با اسرائیل؟
در قبال این دیدگاه، نگاه دیگری نیز وجود دارد که عملکرد دولت آنکارا را مورد تایید قرار میدهد.
دکتر «فکرت ارتان» نویسنده سیاست خارجی روزنامه اسلامگرای «زمان» در مطلبی با عنوان «پذیرش رادار، تصمیم درستی است» مینویسد: دولت آنکارا با نگاه واقع گرایانهای به منافع امنیتی ترکیه، اجازه نداد آشوب و جنجالی که محافل چپ و جناحهای مدافع ایران در ترکیه علیه طرح سپر دفاع موشکی به پا کردهاند! نتیجه دهد و با اتخاذ تصمیم راهبردی درست!، ترکیه را به عنوان یکی از عناصر اصلی این طرح، قرار داد. او با اشاره اینکه هدف اصلی این طرح، مقابله و واکنش سریع به تهدیدات موشکی از فراسوی مرزهای کشورهای غیر ناتو و از بین بردن این تهدید در حداقل زمان ممکن است، نوشت: رادارهایی که در ترکیه مستقر خواهد شد، از نوع «باند ایکس» باکد «AN/TPY – 2» است که با اشعههای، قوی قابلیت شناسایی اجسامی را به اندازه توپ فوتبال در شعاع 4700 کیلومتری دارند. امروزه آمریکا از این نوع رادارهای ساخت شرکت آمریکایی ریتون فقط در سه نقطه از کره زمین در کرانه غربی آمریکا، آلاسکا و ژاپن استفاده میکند.
«ارتان» در ادامه و برای توجیه ادعای خود میگوید: به این نکته باید توجه کرد که از 21 سپتامبر 2008 به بعد نیز این نوع از رادارهای آمریکایی در صحرای «نقب» در سرزمینهای اشغالی و در کنترل رژیم صهیونیستی فعال شده و حدود 100 تن از تکنسینها و کارشناسان اسرائیلی و آمریکایی در این پایگاه فعالیت دارند و بدون شک کشورهای همسایه و خاورمیانه را نیز به طور 24 ساعته زیر نظر دارند. لذا اسرائیل نیازی به کمک راداری ناتو ندارد. او با این تحلیل که تل آویو به کمک راداری ناتو نیازی ندارد و لذا نمیتوان ادعا کرد سامانه رادار هشدار سریع ناتو برای حراست از رژیم صهیونیستی در خاک ترکیه مستقر میشود، نوشته است: نمی توان از تصمیمگیران و تصمیم سازان ترکیه انتظار داشت که نگرانیها و واکنشهای ایران را نیز لحاظ کند، چرا که از دولت آنکارا توقع میرود در وهله اول منافع امنیتی ترکیه را مد نظر قرار دهد! ادامه دارد...