* اخبار منتشرشده حکایت از آن دارد که قرار است به زودی جناب آقای نوریالمالکی، سفری به ایران داشته باشد، این سفر با چه اهدافی انجام میشود؟
** همانطور که میدانید، روابط بین دو کشور در حال پیشرفت و توسعه است و همیشه شاهد حضور هیاتهایی از هر دو کشور در کشور مقابل هستیم. هفتهای نمیگذرد که هیاتی از ایران به عراق نرفته یا از عراق به ایران نیامده باشد. بنابراین با توجه به اینکه روابط دو کشور، همیشه در حال رشد توسعه و پیشرفت بوده ضروری است که این مذاکرات همواره ادامه داشته باشد. تاخیر بنده برای انجام این مصاحبه نیز به دلیل شرکت در جلسه امضای تفاهمنامهای بین جناب آقای دکتر علی الادی، وزیر آموزش عالی و پژوهشهای علمی عراق و همتای ایرانی ایشان در راستای همکاریهای فیمابین وزارتخانههای دو کشور بود و این میتواند دلیل دیگری برای توسعه و پیشرفت روزافزون روابط دو کشور باشد. احتمالا آقای نوری «المالکی نیز بهزودی، سفری به ایران خواهند داشت ولی تاریخ دقیقش هنوز مشخص نشده است. در عین حال میدانید که جناب آقای نوری المالکی رییس طرف عراقی کمیسیون عالی مشترک همکاریهای اقتصادی دو کشور است که رییس طرف ایرانیشان جناب آقای رحیمی، معاون اول رییسجمهور است که حدود دو ماه پیش، دیداری از عراق داشت. بر این اساس سفر جناب آقای مالکی را باید پاسخی به آن دیدار و در راستای روند توسعه روابط بین دو کشور دانست.
* هیات ایرانی که چند ماه پیش در عراق حضور داشت صحبت از افزایش مبادلات اقتصادی کردند، دورنمای شما از این افزایش مبادلات اقتصادی چیست و فکر میکنید که دو کشور از چه ظرفیتی برای افزایش مبادلات اقتصادی برخوردارند.
** من همواره گفتهام و باز هم میگویم که ظرفیتهای بسیار بزرگی برای سرمایهگذاری شرکتهای ایرانی در عراق وجود داشته و دارد و معتقدیم که شرکتهای ایرانی باید با قدرت وارد بازار عراق شوند و با شرکتهای جهانی مختلف و بینالمللی که آنجا در حال فعالیت هستند، رقابت کنند. میدانید که ما عراق را یک کشور تخریب شده و بدون زیرساختهای اساسی تحویل گرفتیم و تقریبا در عراق از صفر شروع کردیم. به هر حال، معتقدم که شرکتهای ایرانی به دلیل مرزهای مشترک دو کشور که بسیار هم طولانی است از فرصت مناسبی برای این حضور برخوردارند و شرکتهای ایرانی ظرفیتهای بزرگ و امکان پیشرفت قابلملاحظهای در زمینههای عمرانی، صنعتی، فنی و دیگر زمینهها دارند. معتقدم که حضور شرکتهای ایرانی باید پررنگتر از این باشد که الان هست. احتمالا در سال 2011 هم میزان صادرات ایران به عراق به هفت میلیارد دلار برسد این در حالی است که در سال 2010 این رقم بالغ بر شش میلیارد دلار بود.
* سفیر آمریکا در ترکیه اظهار میکند که رشد اقتصادی کالاهای ترکی در عراق بسیار بیشتر و رو به افزایش است و برخی معتقدند ایران بازار عراق را به ترکیه واگذار کرده است شما چطور فکر میکنید؟
** این دقیقا همین موضوعی است که من هم بر آن تاکید میکنم. چرا با وجود 1400 کیلومتر مرز مشترک بین عراق و ایران، شرکتهای ایرانی وارد عراق نمیشوند؛ در حالی که برخی کالاهای ایرانی از کیفیت خوبی برخوردارند. این همان رقابتی است که مد نظر بنده بوده و اینکه شرکتهای ایرانی باید وارد بازار رقابتی عراق شوند. ما شاهد حضور قدرتمند شرکتها و کالاهای ترکی در شمال، مرکز، جنوب و اساسا در همهجای عراق هستیم چرا شرکتهای ایرانی حضور نداشته باشند؟ با اینکه کالاهای خوب و استانداردی دارند و با این همه مرز مشترک، میتوانند حضور قویتری داشته باشند.
* آیا ممکن است نیروهای آمریکایی حاضر در عراق بر حاکمیت عراق تاثیرگذار باشند و مانع از حضور شرکتهای ایرانی در کشور شما شوند.
** احتمالا ایرانیها یک مقدار نسبت به حضور آمریکاییها حساس هستند البته ما به طرف ایرانی هم بارها گفتهایم که آمریکاییها قطعا از عراق خارج خواهند شد که همان پایان سال 2011 است و کما اینکه نیروهای آمریکایی هم اکنون خارج از شهرها مستقر هستند و تعدادشان که در گذشته یکصد و هفتاد هزار نفر بود امروز تقریبا به 40هزار نفر کاهش پیدا کرده، بنابراین من تاثیری را احساس نمیکنم برای نیروهای آمریکایی درخصوص حضور شرکتهای ایرانی در عراق.
* مدنظر حضور فیزیکی نیروهای آمریکایی نیست بلکه منظور تاثیر آمریکاییها بر فضای سیاسی عراق است. ممکن است که اکنون نیروهای آمریکایی خارج از شهر باشند ولی آیا نفوذ سیاسی آنها هم به همان میزان نیز کاهش یافته است. در هر حال، ممکن است احساس شود که آمریکاییها کمتر به حضور نیروها و شرکتهای ایرانی در عراق و سرمایهگذاری آنها اعتماد داشته باشند تا شرکتیهایی از کشوری مثل ترکیه که روابط استراتژیک و پیوندهای دوستی با آنها دارند.
** فعلا صحنه عراق برای همه باز است و من احساس نمیکنم که بتوانیم یک شاهد برای تاثیر حضور نیروهای آمریکایی، چه نفوذشان و چه حضورشان، برای جلوگیری یا کاهش حضور شرکتهای ایرانی در عراق داشته باشیم. الان در داخل و خارج شهرها و مرزها مساله امنیتی در دست دولت عراق افتاده است، در مناسبتهای مختلف سه، چهارهزار زایر ایرانی وارد عراق میشود و شاید تعداد آنها به هفت هزار نفر هم برسد، ولی ما تاکنون یک گزارش دریافت نکردیم که یک حادثه علیه زوار ایرانی توسط آمریکاییها یا نیروهای خارجی صورت گرفته و مشکلی به وقوع پیوسته باشد. معتقدم که شرکتهای ایرانی باید در عراق حضور داشته باشند تا بتوانند رقابت کنند. کسی جلو وارد رقابت شدن شرکتهای ایرانی با دیگر شرکتها را نمیگیرد. باید در عراق حضور داشته باشند تا زمانی که طرحی ارایه یا مناقصهای عرضه میشود، بتوانند به سرعت وارد صحنه شوند و رقابت کنند. نکته دوم اینکه کالاها باید رقابتی باشد یعنی باید آنقدر کیفیت داشته باشند که بتوانند با دیگر کالاهای خارجی که در عراق عرضه میشود، رقابت کنند.
* اشاره داشتید که امنیت شهرها و مرزها در اختیار نیروهای عراقی است ولی هنوز به نظر میرسد که این امنیت به طور کامل حاکم نشده است و هرازگاهی اخباری مبنی بر بروز عملیات تروریستی شنیده میشود. یک نکتهای که هست اینکه وضعیت امنیتی عراق بعد از خروج نیروهای آمریکایی چه میشود در حالی که هنوز هم روی وزارت امنیت عراق مناقشه هست.
** من نمیگویم که مساله امنیتی در عراق صددرصد حل شده و در آنجا همهچیز مرتب و منظم است ولی مساله امنیت روزبهروز رو به بهبود است و نیروهای عراقی و نیروهای نظامی و انتظامی عراق، روزبهروز قدرت، سیطره و کنترلشان بر مسایل را بهبود میبخشند. البته طی سالها شاهد حضور زایران ایرانی بودهایم، حال بروز یک حادثه در طول چند سال، نمیتواند دلیلی بر ضعف نیروهای امنیتی عراق باشد. در بسیاری از کشورهای جهان هم، چنین اتفاقی میافتد، به هرحال معتقدم که روزبهروز مسایل امنیتی در عراق بهتر میشود. البته رسانههای مختلف مسایل عراق را بهشکلهای متفاوتی منعکس میکنند که کسی بشنود فکر میکند عراق الان یک جهنم است اما زایران ایرانی و غیرایرانی پس از ورود به عراق تصورشان به کل عوض میشود و احساس نمیکنند که چنین چیزی که معمولا در رسانهها گفته میشود، وجود داشته باشد.
* در هر حال جمهوری اسلامی و مقامات ایرانی حضور نیروهای آمریکایی هر چند اندک را هم برخلاف منافع ملی خود میدانند اما در مقابل عراق، برای این حضور چندان مشکلی ندارد. دولت عراق چطور میتواند بین این دو موضع متفاوت تعادل برقرار کند.
** من از روز اول که سفیر شدم برای بسیاری از آقایان مسوول و بسیاری از رسانههای ایرانی، چه نوشتاری و چه شنیداری، این مطلب را سعی کردم توضیح دهم که نیروهای خارجی که به عراق وارد شدند برای همیشه که نمیخواهند بمانند. اینها برای کار به خصوصی آمدند که همان سرنگونی رژیم جنایتکار صدام بود و آنها به تدریج از عراق خارج میشوند. این نیروها قبلا 170هزار نفر بودند که الان به 40هزار نفر کاهش پیدا کردهاند و این تحول بزرگی است ولی براساس توافقاتی که صورت گرفته، روزی فرا خواهد رسید که ما حضور نیروهای آمریکایی را در عراق شاهد نخواهیم بود و یک نفرشان هم نخواهند ماند و این احساسی که دوستان ایرانی ما دارند و حساسیتی که نسبت به این موضوع دارند، به نظرم زیاد جدی نیست. در بالاترین سطوح رهبران سیاسی دو کشور عراق و ایران این تصمیم وجود دارد که روابط متمایز و ویژهای در بالاترین سطوح وجود داشته باشد و این واقعیتی است که من آن را نزد مسوولان ایرانی لمس کردهام و مسوولان عراقی به آن عمل میکنند و این تصمیم، تصمیم دولت عراق است و هیچ کشوری نمیتواند تاثیری بر تصمیمگیری دولت عراق داشته باشد.
* اشاره کردید که تا سال 2011 قرار است نیروهای خارجی و آمریکایی از عراق خارج شوند و به گفته شما، مقامات آمریکایی بر این موضوع تاکید دارند، ولی گویا اختلافنظرهایی هم وجود دارد مبنی بر اینکه شرایط هنوز برای خروج نیروهای آمریکایی مهیا نیست. فکر نمیکنید این اختلافنظرها ممکن است توافق برای خروج را به تاخیر بیندازد؟
** میدانید که در عراق آزادی رای وجود دارد و همه میتوانند نظرات خودشان را بدهند و هیچ مشکلی وجود ندارد. ولی همانطور که میدانید تصمیم نهایی توسط مجلس نمایندگان -که نماینده ملت عراق است- گرفته میشود. کما اینکه مجلس شورای وزیران نیز تصمیماتی براساس واقعیتهای موجود اتخاذ خواهند کرد و تصمیم نهایی توسط این دو نهاد گرفته خواهد شد و آنها مشخص خواهند کرد منافع ملت عراق در کجا قرار دارد و آیا لازم هست تعدادی نیروی خارجی برای آموزش نیروهای عراقی باقی بماند یا خیر. با این حال تا این لحظه هم قرار بر این است که براساس توافقنامه امنیتی عمل شود.
* روابط تهران- بغداد این روزها تحت تاثیر مناقشات و ناآرامیهای مرزهای دو کشور قرار دارد. شاهد بودیم که مرزهای مشترک ایران و ترکیه با اقلیم کردستان، تحت تاثیر اقداماتی ناآرام است. دولت مرکزی تاکنون موضع جدی و محکمی درخصوص این ناآرامیها نگرفته است. دولت مرکزی عراق درخصوص این ناآرامیها چه موضعی دارد؟
** دولت جدید عراق و نظام و سیستم سیاسی جدید عراق نظر، ایده و تئوریاش این است که همه مسایل و مشکلات با گفتوگو و تفاهم قابل حل است و از راههای دیپلماتیک میشود همه مشکلات را حل کرد. ما در نظام سیاسی جدید عراق معتقدیم که زمان جنگ، تجاوز و استفاده از نیرو و قدرت برای حل مشکلات گذشته است و دیگر هم بر نمیگردد بنابراین همه مشکلات از طریق گفتوگو قابل حل هستند، براساس همین نظریه هم بود که جناب آقای نیچروان بارزانی وارد ایران شد تا برای دستیابی به راه حلی به منظور غلبه بر مشکلات مرزی با مقامات جمهوری اسلامی ایران گفتوگو کند. همانطور که چندی پیش اختلافاتی سر چاه نفت فکه بروز پیدا کرده بود از طریق گفتوگو و از راههای دیپلماتیک به خوبی حل و فصل شد. ایده اساسی ما، گفتوگو از راههای دیپلماتیک است. فرقی هم نمیکند چه با ترکیه، کویت یا با ایران، ایده همان ایده است که مشکلات را از طریق گفتوگو و نه از طریق نزاع و درگیری و نه از طریق تجاوز حل و فصل کنیم.
* فکر میکنم بخشی از مشکلات از طریق گفتوگو و روابط دیپلماتیک قابل حل است ولی بخشی هم به اقدامات عملی نیاز دارد. دولت عراق تاکنون رویکرد یا تمایل جدی برای خروج نیروهای پژاک و پ.ک.ک از خاک عراق نشان نداده و اقدام عملی نکرده است.
** نظر قطعی و اساسی دولت عراق این است که به هیچ گروهی، چه پ.ک.ک، چه حزب کارگران (پژاک) و چه مجاهدین خلق (منافقین) و هر گروه دیگری اجازه داده نشود و نخواهد شد عراق را به عنوان پایگاهی برای تجاوز علیه کشورهای همجوار مورد استفاده قرار دهد و اقدامات لازم نیز در همین راستا اتخاذ شده است.
* ولی دولت جمهوری اسلامی معتقد است یکی از راههای توقف حملات نظامی علیه مناطق مرزی و کردنشین، استقرار نیروهای دولت مرکزی در مرزهاست. آیا دولت عراق تمایل دارد که نیروهای خودش را در آن مناطق مستقر کند؟
** تصورم همین است که اجازه نمیدهیم هیچ گروهی عملیاتی علیه هیچکدام از کشورهای همجوار انجام دهد.
* از جمله اختلافات و مناقشاتی که در این ماههای اخیر بیشتر در سطح رسانهها و در سطح نمایندگان دو کشور هم بروز پیدا کرد بحث دریافت غرامت جنگی بود. ایرانیها معتقدند که زمان آن رسیده که عراق غرامت جنگیاش را همان طور که در حال پرداخت به کویت است به ایران هم پرداخت کند.
** من چنین چیزی نشنیدهام و معتقدم نظر دولت ایران هم نیست.
* یعنی شما میفرمایید که دولت جمهوری اسلامی تمایل ندارد که به سمت بحث دریافت غرامت جنگی از عراق برود.
** من معتقدم نظر دولت این نیست. هر وقت نظر دولت این بود که بحث دریافت غرامت پیش کشیده شود آن زمان میتوانیم بحث کنیم.
* گویا مقامات سه کشور ترکیه، عراق و ایران به دنبال یک توافقنامهای هستند برای حل و فصل مناقشاتشان در مرزهای خود. گویا سفیر آمریکا هم این موضوع را اعلام کرده و خبرهایی مبنی بر این است که سه کشور به دنبال یک توافقنامه امنیتی هستند تا بتوانند مشکلات مرزی خود را حل و فصل کنند.
** اگر هرگونه توافقی بین کشورهای همجوار در زمینه مسایل امنیتی صورت گیرد، تصور میکنم چیز خوبی است. چه دو کشور، چه سه کشور و هر چند کشوری که باشد.
* همان طور که میدانید دولت عراق و جناب آقای طالبانی میانجی شدند برای اینکه دو کوهنورد آمریکایی آزاد شوند. آیا دولت عراق برنامهای دارد که به عنوان میانجی در روابط بین تهران -واشنگتن نقشآفرینی کند.
** همانطور که قبلا گفتم ما همواره تلاش داریم که این گفتوگوها صورت بگیرد. درست است یک فاصله بزرگی بین این دو کشور به وجود آمده ولی ما از هر فرصتی استفاده میکنیم که این گفتوگوها دوباره صورت بگیرد چون معتقدیم حل و فصل مناقشه دو کشور ایران و آمریکا و بهبود روابط آنها به نفع عراق هم هست.
* یک بحث دیگر در مورد آن اختلافات مرزی ایران و عراق است. آخرین اقدامات دو کشور برای حل این اختلافات مرزی چه بوده است.
** تقریبا کمیسیونهای مشترک ما بین دو کشور مراحل بسیار خوبی در این راه گذراندند و تقریبا 75درصد کار در مرزهای زمینی تا الان انجام شده و میلههای مرزی تعیین شدهاند. ما به دنبال این هستیم که پس از تکمیل مرزهای زمینی، انشاءالله به سمت رفع حل مشکلات مرزهای آبی برویم.
* جدا از مسایل مشترک دو کشور ایران و عراق، اگر اجازه دهید یک نگاهی هم به تحولات منطقه داشته باشیم. به نظر میرسد در این بهار عربی که در منطقه خاورمیانه بروز پیدا کرده، عراق نسبت به سایر کشورها احساس امنیت بیشتری میکند.
** همواره معتقدیم که این نظر ملتها و اراده ملتها است که در کشورهای چه عربی و چه غیرعربی باید تحکیم پیدا کند و جاری شود و این همان چیزی است که در عراق اتفاق افتاد. میدانید که در عراق اول نظر یک حزب بود و بعد به نظر یک شخص تبدیل شد و این شخص نظرش را به همه تحمیل میکرد که منجر به آن وضعیتی شد که دیدیم. معتقدیم در کشورهای مختلف هم باید این مساله صورت بگیرد.