سودابه رخش
این روزها افغانستان و ایالات متحده امریکا نوک کمان انتقادات را به سمت دولت پاکستان خم کردهاند. افغانستان مدعی حضور پررنگ پاکستان در پشت پرده حملات تروریستی علیه مقامات افغان است و امریکا نیز پاکستان را مسبب آشفته بازار افغانستان میداند. اما مورد مناقشه امریکا و افغانستان با پاکستان، مشخصا ارتباط سازمانهای اطلاعات و جاسوسی پاکستان (آی اس آی) با شبکه حقانی است. بعد از آنکه ژنرال پترائوس، شبکه حقانی را در ردیف گروههای تروریستی قرار داد این شبکه در نگاه امریکاییها اهمیت بیشتری پیدا کرد و فشار بر پاکستان برای حمله ارتش پاکستان به گروه حقانی افزایش یافت.
بسیاری از تحلیلگران نیز به همکاریهای آی اس آی با شبکه حقانی اذعان داشته و این نکته را موجب تقویت این گروه میدانند. تردیدی نیست که دخالت نظامی امریکا در افغانستان و فرار رهبران طالبان و القاعده به مناطق قبایلی پاکستان از جمله وزیرستان شمالی موقعیت شبکه حقانی را تقویت کرد.
اما قدرت این گروه به دلیل تداوم حضور عرب – افغانها در وزیرستان شمالی به تنهایی نیست بلکه در واقع در پیوند با «آی. اس. آی» پاکستان تعریف میشود. البته مقامات پاکستانی هرگونه ارتباط با شبکه حقانی را انکار میکنند. با این حال منابع اطلاعاتی هندوستان و افغانستان بر این باورند که شبکه حقانی نزدیکترین گروه از میان مخالفان دولت حامد کرزای به ارتش پاکستان است.
همین موضعگیریها باعث شد، رهبر شبکه حقانی در تازهترین اظهارات خود این اتهامات را که گروه حقانی عامل حملات مرگبار اخیر در کابل هستند یا اینکه از سوی سازمان اطلاعات و جاسوسی پاکستان «آی اس آی» هدایت میشوند، رد کرد. سراجالدین حقانی گفت: از زمان حمله اتحاد جماهیر شوروی به افغانستان با سازمان اطلاعات و جاسوسی پاکستان در تماس نبودهام. اخیرا مقامهای امریکایی آی اس آی را متهم به حمایت از شبکه حقانی کرده و خواستار قطع این حمایت شدهاند.
یکی از رهبران این گروه به بی.بی.سی گفته است که این گروه مسئول کشتن برهانالدین ربانی، رئیسجمهوری سابق افغانستان که بر گفتوگوهای صلح با طالبان نظارت داشت، نیست. مقامهای افغان شبکه حقانی را با یک حمله انتحاری که به مرگ ربانی منجر شد، مرتبط دانستهاند.
سراجالدین حقانی همچنین تصریح کرد: گروه من با سازمان جاسوسی پاکستان ارتباطی ندارد. سراجالدین حقانی، پسر جلالالدین حقانی، بنیانگذار این گروه است و نقشی کلیدی در عملیات این گروه دارد. سراجالدین حقانی در پاسخ به سوالات گفت: ما برهانالدین ربانی را نکشتهایم و سخنگوی ما بارها این مسئله را بیان کرده است.
طالبان گفته است که مایل نیست درباره مرگ ربانی اظهارنظر کند. شبکه حقانی، گروهی متشکل از شورشیهای مستقل افغان است که با طالبان ارتباط نزدیکی دارد و به نوعی متحد آنها به شمار میآیند.فعالیتهای همسو و همسان شبکه حقانی و طالبان، حد و مرز مشخص میان آنان را حداقل در افکار عمومی از بین برده است. اهداف، استراتژی، تاکتیکها و نبردهای هریک از آنان در افغانستان یکسان بوده و تفاوتهای مشخصی در فعالیتهای این گروه به چشم نمیرسد
اما از نظر تاریخی و مبانی شکلگیری هریک از این گروهها از هم متفاوت بوده و هرکدام محورهای رهبری جداگانهای دارند؛ اما طی ده سال جنگ و گریز در افغانستان، تمامی این نیروها کاملا درهم مدغم شده و هیچگونه تمایزی در فعالیتها، استراتژیها، تاکتیک و نبردهای آنان دیده نمیشود. ماموران تحقیق در افغانستان میگویند که قاتل برهانالدین ربانی، یک شهروند پاکستانی بود و توطئه قتل در شهر کویته پاکستان برنامهریزی شده بود.
مقامهای دولت افغانستان همچنین سازمان اطلاعات پاکستان را به ارتباط با آن حمله متهم کردهاند اما مقامهای پاکستانی این اتهام را رد میکنند. افغانستان و امریکا هر دو آی اس آی را به ارتباط با شبکه حقانی متهم کردهاند. سراجالدین حقانی همچنین افزود: سازمانهای اطلاعاتی امریکا با من تماس گرفته و خواهان انجام گفتوگوهای صلح میان این گروه و دولت افغانستان شدهاند. سراجالدین حقانی، رهبر شبکه حقانی در افغانستان در مصاحبه با شبکه بی.بی.سی این مسئله را عنوان کرد اما نگفت که پاسخ وی به این پیشنهاد چه بوده است.
رهبر گروه حقانی اذعان کرد: این شبکه عامل حمله به سفارت امریکا، ستادهای ناتو و سایر حملات در کابل بوده است که به دستور یک «شورای نظامی» انجام شد و کاری فردی نبوده است. وی درباره ارتباط با سازمان جاسوسی پاکستان گفت: در جریان اشغال افغانستان توسط شوروی، این گروه با سازمانهای اطلاعاتی پاکستان و سایر کشورها ارتباط داشت اما پس از حمله امریکا هرگز تماسی با سازمانهای اطلاعاتی سایر کشور که برای ما موثر باشد، وجود نداشته است. وی در ادامه خاطرنشان ساخت:
سازمانهای اطلاعاتی بسیاری از کشورهای اسلامی و غیراسلامی از جمله امریکا با حقانیها تماس میگیرند و از ما میخواهند دست از جهاد برداریم و در دولت فعلی افغانستان نقشی مهم ایفا کنیم. سراجالدین حقانی گفت که مسئولیت این مسئله با گروه وی نیست، اما افزود: میدانیم که هدف آنها صلح نیست. آنها میخواهند در میان ما تنش ایجاد کنند. وی گفت: اتهام ارتباط با سازمان اطلاعات پاکستان تلاشی برای پنهان کردن ناکامی خودشان و مغشوش کردن ذهن مردم است.
حقانی همچنین اظهار کرد: این بازی که غرب دست به آن زده است، به پایانش نزدیک است. وی نسبت به ملاعمر، رهبر طالبان ابراز وفاداری کرد و گفت: ملاعمر رهبر ماست و ما کاملا مطیع وی هستیم. رهبر گروه حقانی در ادامه تصریح کرد: در هر عملیات، دستور، برنامهریزی و منابع مالی از سوی وی میآید و ما براساس آن عمل میکنیم. وی همچنین پیامی برای دولت و مردم پاکستان فرستاد و گفت: آنها باید مراقب ارزشهای اسلامی باشند.
آنها باید درک کنند که امریکا تا زمانی که همه سرمایه و ارزشهای پاکستان را نابود نکرده، اجازه نخواهد داد این کشور زندگی آرامی داشته باشد. حامد کرزای، رئیسجمهور افغانستان پس از مرگ ربانی گفت که دولتش دیگر با طالبان مذاکرات صلح انجام نخواهد داد و در عوض بر گفتوگو با پاکستان متمرکز خواهد شد. کرزای گفت: ملا عمر آدرسی ندارد. فرستاده صلح آنها قاتل از آب درمیآید. ما باید با چه کسی صحبت کنیم؟رئیسجمهوری افغانستان افزود: ملت افغانستان از من میپرسد طرف گفتوگوی ما کیست؟ جواب من این است، پاکستان.
تاکید حنا ربانی بر نقش پاکستان در مبارزه با تروریسم
در همین حال وزیر امور خارجه پاکستان اتهامهای مطرح شده علیه پاکستان درباره همکاری با افراطیون را رد کرد. به گزارش خبرگزاری پی.تی.آی، حنا ربانی، وزیر امور خارجه پاکستان گفت: جنگ علیه تروریسم در منطقه تنها از طریق همکاری میان پاکستان و امریکا ممکن است. وی با تاکید بر نقش اسلامآباد و اینکه این نقش به حاشیه کشانده شده در واکنش به اتهامها علیه پاکستان گفت: حتی واشنگتن هم لازم است اقدامات ویژهای در امر مبارزه با تروریسم انجام دهد.
پیشتر امریکا اعلام کرده بود پاکستان در انجام اقدامات لازم در جنگ با تروریسم کوتاهی کرده است. وزیر امور خارجه پاکستان در مصاحبه خود با شبکه خبری سیانان ضمن رد این اتهام اظهار داشت: ما با قاطعیت تمام این مسئله را رد میکنیم. ما بر این باوریم که این اتهام کاملا نادرست است. بیانیههایی که از سوی امریکا در این زمینه صادر شده کاملا یکجانبه است.
حنا ربانی خاطرنشان کرد: مردم پاکستان همان افرادی هستند که بیش از هر ملت دیگری در جنگ با تروریسم جانفشانی کرده و روزانه شاهد کشته شدن هموطنان خود در عرصه نبرد با تروریسم بودهاند. ربانی با اشاره به اینکه پاکستان هرگز با شبکه شبه نظامیان حقانی همکاری نداشته است تاکید کرد: من بهطور کامل این مسئله را تکذیب میکنم.
بگذارید کاملا صریح این مسئله را بیان کنم که امریکا هم وظایفی برعهده دارد که باید در جنگ با تروریسم انجام دهد. حمایت مالی از تروریسم در منطقه از سوی پاکستان نیست و بسیاری از قدرتهای جهان از جمله امریکا به همکاری و کمک مالی تروریسم میپردازند.وی تصریح کرد: پاکستان بیش از سهم خود در مبارزه با تروریسم فعالیت میکند. وزیرخارجه پاکستان پیشنهاد داد به جای انتقاد از سیاستهای اسلامآباد در قبال مبارزه با تروریسم، همپیمانان ناتو میتوانند سهم خود را در مبارزه با تروریسم در منطقه بهتر ایفا کنند. وی همچنین خواستار همکاریهای بیشتر میان امریکا و پاکستان شد.
هشدار آصف علی زرداری نسبت به اتهامات آمریکا علیه پاکستان
از سوی دیگر رئیسجمهوری پاکستان اعلام کرد «توهینهای لفظی» اخیر امریکا علیه پاکستان، روابط دو جانبه میان دو کشور را خدشهدار میکند و خواستار مذاکره صریح و جدی میان دو کشور شد. «آصف علی زرداری»، رئیسجمهوری پاکستان در مقالهای در روزنامه واشنگتن پست عنوان داشت: زمان آن رسیده تا لفاظی کمتر شده و مذاکره صریح میان دو متحد از سر گرفته شود. رئیسجمهوری پاکستان زمانی این مطلب را نوشته که روابط میان پاکستان و امریکا با سخنان «مایک مولن»، رئیس سابق ستاد مشترک ارتش امریکا به سردی گرویده است.
«مایک مولن» هفته گذشته علنا شبکه حقانی را به عنوان «اسلحه تمام عیار» سرویس اطلاعاتی پاکستان، متهم کرد. به گزارش خبرگزاری شینهوا، رئیسجمهوری پاکستان نوشته است: تروریستها با «توهینهای لفظی» اخیر که توسط برخی در امریکا علیه پاکستان مطرح شده بیشترین نفع را بردهاند. این امر باعث شده تا گمان رود که امریکاییها خواستار خدشهدار کردن روابط دو جانبه و نادیدهگرفتن اهداف مشترک در مقابله با تروریسم هستند. وی افزوده است: ما با متحد نزدیک استراتژیک خود که امریکاست مذاکره کردیم، اما آنها توجهی نکردهاند.
آصف علی زرداری نوشت، پاکستان خود را برای واقعیتهای پس از خروج نیروهای امریکا از افغانستان آماده میکند و اشاره کرد که جامعه بینالمللی این منطقه را پس از خروج نیروهای جماهیر شوروی سابق رها کردهاست. وی افزود: اینکه چه کسی رفته یا آمده مهم نیست، نسل جدیدی که میآید با طغیانی مواجه خواهد بود.
ما باید با نوعدوستی در کنار هم زندگی کنیم. وی اتهامات امریکا را به عنوان یک شکست جدی و قاطع در جنگ افغانستان و منافع مشترک استراتژیک دو کشور خواند. رئیسجمهوری پاکستان نوشت: هنگامی که نمیتوانیم با یکدیگر به صورت استراتژیک عمل کنیم و هنگامی که یک متحد به جای اینکه مورد مشورت قرار گیرد، تنها از نتیجه تصمیمهای گرفته شده مطلع میشود، این امر باعث خدشهدار شدن روابط دو طرف میشود. وی همچنین خواهان پایان لفاظیهای توهینآمیز بین دو طرف و حفظ ثبات در منطقه شد.