* آقای چلبی شما در کابینه صدام، وزیر نفت بودید. در زمان وی هم از عراق فرار کردید. الان هم صدام مرده است. اگر از شما بخواهم نظرتان را درباره صدام بگویید چه خواهید گفت؟
** صدام یک دیکتاتور بود. اما یک عراقی بود. بیرحم بود و اشتباه میکرد. ولی چیزی که الان داریم بدتر از زمان صدام است.
* اجازه دهید گفتوگویمان را با اتفاقات کنفرانس نفت و گاز خاورمیانه ادامه دهیم. جنابعالی چه نکتهای در سخنرانی خلیلزاد، سفیر سابق ایالات متحده در عراق احساس کردید که از میان جمعیت علیه او موضع گرفتید؟
** راستش را بگویم اساسا وجود آقای زلمای خلیلزاد، در کنفرانس نفت و گاز خاورمیانه مرا آزار داد.
* قبلا هم با او مجادله کرده بودید؟
** اولین بار بود که آقای خلیلزاد را میدیدم. ایشان نقش مهمی در حمله به عراق بازی کرد و از برنامهریزان این حمله بود. همین که ایشان از بخش دیپلماسی به یک فعال نفتی تبدیل شدهاند، یکی از نشانههای آن است که دلیل اصلی حمله به عراق، نفت بوده است. آقای خلیلزاد در حال حاضر به عنوان مشاور با برخی شرکتهای نفتی در عراق همکاری دارد.
* در حقیقت شما حضور آقای خلیلزاد در کنفرانس نفت خاورمیانه و صحبت کردن درباره نفت عراق را به این معنا تلقی کردهاید که حمله به عراق به خاطر نفت این کشور بوده است؟
** مطمئنا. زمانیکه آقای خلیلزاد، سفیر آمریکا در عراق بود، قانون اساسی عراق نوشته شد. آقای خلیلزاد نقش مهمی در تدوین قانون نفت و گاز عراق داشتند.
* اما تصویری که این روزها از نفت عراق نشان داده میشود، حاکی از آن است که این کشور میخواهد تولید نفت خود را تا 10سال آینده به 12میلیون بشکه در روز برساند. هرچند برنامههای تعدیلشده برآوردها را تا هشت میلیون بشکه در روز کاهش داده است. اگر اینطور باشد، تصویر بدی از عراق نخواهد بود.
** بحران به تولیدی که آنها اعلام کردهاند، نخواهد رسید. آنها سعی میکنند که رنگ خوبی از نفت عراق ارایه کنند، اما هیچ رنگ خوشی الان در عراق نیست. چیزی جز تخریب در عراق وجود ندارد.
* دلایل جنابعالی چیست که فکر میکنید تولید نفت عراق به برنامههای پیشبینی شده نخواهد رسید؟ بعضیها معتقدند این گفته شما درست نیست.
** آمار مرا تمام مراکز مطالعاتی نظیر IEA، EIA و حتی شرکتهای خصوصی نظیر bp تایید میکنند. اینها هم آمار ارایهشده از سوی عراق را برای برنامههای توسعه میادین نفتش قبول ندارند.
* این مراکز که شما گفتید چه میزان تولیدی را برای نفت عراق پیشبینی کردهاند. نظر خود شما چیست؟
** بیشترین رقمی را که برای افزایش تولید نفت در عراق پیشبینی کردهاند، شش میلیون بشکه در روز تا سال 2020 است. عوامل مختلفی هست که ثابت میکند عراق برای افزایش تولید نفتش مشکل خواهد داشت و مهمترینش، نبود زیرساختهای صادرات نفت در عراق است.
* بعد از صدام و تثبیت موقعیت دولت عراق، قراردادهای جدید نفتی در این کشور ارایه شده است. قراردادهایی که هرچند به طور مشخص مشارکت در تولید نیست اما به آن نزدیک است. اینکه از فروش هر بشکه نفت در طولانیمدت رقمی به پیمانکار تعلق گیرد به معنای مشارکت پیمانکار در فیلد نفتی است. نظر شما درباره قراردادهای جدید چیست؟
** من به اسم قرارداد کاری ندارم. آنچه برایم مهم است محتویات قرارداد است. این مهم است که مالکیت ذخایر نفتی عراق در حال خارج شدن از دست دولت عراق است. این ذخایر در حال انتقال به شرکتهای بینالمللی است.
* چطور؟
** الان یک کمیته مشترک بین طرف عراقی و شرکتهای بینالمللی نفتی ایجاد شده است. هر تصمیمی در این کمیته باید به صورت اجماع گرفته شود. یعنی اگر شرکتهای نفتی خارجی هر پیشنهادی را قبول نکنند، اجرایی نخواهد شد.
* از سخنان شما اینطور برداشت کردم که نفت عراق یک گوشت خوشمزه شده است ولی در دهان غیرعراقیها.
** بله، کاملا. کاملا. کاملا.
* آقای چلبی، شما سه سال از 1987 تا 1990 وزیر نفت کابینه صدام بودید. صدام صنعت نفت عراق را چگونه اداره میکرد. برای توسعه صنعت نفتش به چه کشورهایی متکی بود؟
** صنعت نفت در آن دوره، صددرصد از طریق اتکا به تلاش ملی اداره میشد. در آن دوره ما فقط برای کارهای خاص و زمانهای کوتاه پیمانکار میگرفتیم.
* روزی که صدام از قدرت کنار گذاشته شد، تولید نفت عراق، دقیقا چقدر بود؟
** عراق آن موقع 13 سال تحریم را سپری کرده بود. با وجود این در سال 2003 و پیش از حمله آمریکا به عراق، تولید نفت در عراق بیش از تولید فعلی بود. امروز بعد از 9سال، هنوز تولید و صادرات نفت در عراق، کمتر از آخرین روزهای حکومت صدام است.
* اما الان عراق بیشتر از 110 میلیارد دلار در سال درآمد نفتی دارد. در آخرین روزهای حکومت صدام این رقم حدود 46 میلیارد دلار بود.
** آنچه الان به عراق کمک کرده است، بالا رفتن قیمت نفت است وگرنه سال آینده تازه شاید به آمار تولید نفت دوره صدام برسد.
* بالاخره در دوران جدید، تکنولوژی و سرمایه، توسط شرکتهای نفتی بینالمللی وارد عراق شده است. شما این را نمیبینید؟ بالاخره دولت فعلی عراق هم حافظ منافع مردم است.
** دلیلی که دولت عراق خواسته تا شرکتهای خارجی در عراق کار کنند این است که به پولشان نیاز دارد. اما قراردادها طوری نوشته شده است که شرکتهای bp و اکسان موبیل و... بعد از 9 ماه پولشان را برمیدارند. در حقیقت همه پول را عراق هزینه میکند. به طور مثال، شرکت bp در پروژههای نفتی کمتر از 35درصد سود نخواهد کرد.
* زمانی که جنابعالی وزیر نفت دولت صدام بودید، او هیچوقت به شما نگفته بود که ممکن است غربیها بخواهند روزی نفت عراق را تصاحب کنند؟
** مشخصا بله. صدام میدانست که نفت عراق، یکی از چیزهایی است که غرب به دنبال آن است.
* به نظر شما ایران و عراق چطور میتوانند با هم روابط نفتی داشته باشند. الان یک طرحی هست که براساس آن، باید یک شرکت مشترک نفتی بین عراق و ایران تشکیل شود و آن شرکت مسوولیت توسعه میادین مشترک نفتی را بر عهده گیرد. به نظرتان امکانپذیر است؟
** این تنها راهی است که میادین مشترک نفتی میتواند توسعه یابد. هیچکدام از کشورها به تنهایی نباید این کار را بکنند. باید بایستند. طرف سومی را بیاورند تا مطالعه کند و تصمیم بگیرد که سهم هر کشور از نفت، چقدر است. شاید هم آن شرکت سوم، بتواند میدان را توسعه دهد. این تنها راه است.
* فکر میکنید که آمریکاییها که به هر حال در عراق نفوذ دارند با تشکیل یک شرکت مشترک نفتی بین ایران و عراق برای توسعه میادین مشترک موافقت کنند؟
** در حال حاضر به دلیل تحریم ایران، نمیدانم که آمریکاییها موافق هستند یا خیر. ولی کاری که دو کشور میتوانند انجام دهند این است که مطالعات را شروع کنند و پیشزمینهها را فراهم آورند. شاید چند سال طول بکشد که همکاریها آغاز شود. ایران و عراق، به دلیل موقعیت جغرافیایی، تاریخی و مذهبی به هم متصل هستند. شما نمیتوانی جغرافیایت را تغییر دهی. ایران و عراق، هر دو در یک منطقه و همسایه هستند. پس باید با هم همکاری کنند.