در حالی که این روزها نام «والاستریت» بیش از هر زمان دیگری به گوش میرسد تا یکی از مهمترین مراکز اقتصادی جهان به یکی از مهمترین مراکز سیاسی دنیا بدل شود، مرور تاریخچه این نام برگهای مهم دیگری از تاریخ را برایمان رو میکند. والاستریت (Wall Street) خیابان بسیار معروفی در محله منهتن کلانشهر نیویورک در ایالات متحده آمریکاست. ساختمان بازار بورس نیویورک که بزرگترین بورس جهان از نظر میزان معاملات و حجم مالی است، در خیابان والاستریت قرار دارد.
همچنین مرکز بزرگترین مراکز اقتصادی ایالات متحده آمریکا و چند بورس مهم اقتصادی این کشور از جمله بازار بورس نیویورک (NYSE)، بازار بورس نزدَک (NASDAQ)، بازار بورس آمریکا (AMEX)، بازار بورس تجاری نیویورک (NYMEX) و میز بازرگانی نیویورک (NYBOT) در این منطقه قرار دارد. در طول زمان، نام والاستریت به عنوان «مکان افراد دارای نفوذ اقتصادی در آمریکا» شهرت گرفته است. خیابان والاستریت از شرق و از سرپایینی خیابان برادوی به خیابان جنوبی در تنگه رودخانه شرقی متصل میشود. جورج واشنگتن، نخستین رئیسجمهور ایالات متحده آمریکا در عمارت فدرال در خیابان والاستریت، به عنوان نخستین رئیسجمهور ایالات متحده آمریکا، قسم یاد کرد. کلیسای تاریخی ترینیتی که در مسیحیت به معنای 3 اقنوم در خدای واحد است، در تقاطع خیابان برادوی و والاستریت در دانتاون منهتن قرار دارد. روزنامه مشهور اقتصادی والاستریت ژورنال، نام خود را از «خیابان وال استریت» وام گرفته است.
وال استریت چگونه وال استریت شد؟!
در مارس 1792، 24 نفر از بازرگانان سرشناس شهر نیویورک در هتلی به نام کورس دور هم آمدند تا درباره سامان بخشیدن به بازار اوراق بهادار و کوتاه کردن دست رقبای خود از این بازار صحبت کنند. حاصل این نشست معاهدهای به نام «باتنوود» بود که به امضای همه این بازرگانها رسید. بر اساس این معاهده، افراد امضاکننده تنها میتوانستند با یکدیگر اوراق بهادار خرید و فروش کنند و از شرکت در بازارهای دیگر اوراق بهادار خودداری کنند. داد و ستدهای این 24 نفر پایههای اولیه بازار بورس نیویورک (The New York Stock Exchange) را شکل داد. یک قرن پیش از آنکه استعمارگران هلندی به نیویورک قدم گذاشته بودند، برای ایجاد مانع در برابر سرخپوستان و دزدان دریایی این منطقه دیواری ساختند که بعدها خیابانی که به جای آن ساخته شد، والاستریت نام گرفت.
بعدها تاجران و بازرگانانی که در نیویورک ساکن شدند شروع به ساخت مراکز تجاری، مغازه، شورای شهر و یک کلیسا در همین خیابان کردند و از آنجایی که در بین سالهای 1785 تا 1790 پایتخت ایالات متحده بود، ساختمان مرکزی فدرال یاFederal Hall که جورج واشنگتن در آن سوگند ریاستجمهوری خورد، در والاستریت ساخته شد. بازار بورس نیویورک توسط بازرگانان نیویورکی برای نخستینبار در ساختمانی واقع در پلاک 40 والاستریت شروع به کار کرد. در آن زمان ریاست این بازار را فردی به نام آنتونی استکهلم در دست داشت و هر روز صبح فهرستی از سهامهایی که قابل خرید و فروش بودند را اعلام میکرد. در آن زمان برای ورود به هیات مدیره بورس نیویورک نیاز به داشتن رای دیگر اعضا داشتند. علاوه بر این ورود به بازار مستلزم پرداخت پول برای خریدن جایگاه بود. در 1817 هر جایگاه 25 دلار و در 1827 هر جایگاه یکصد دلار ارزش داشت. آغاز قرن بیستم میلادی شروع ساخت پایههای نظام اقتصادی آمریکا در والاستریت بود. در 1901، جیپی مورگان با ساخت یک شرکت چندمیلیارد دلاری که «شرکت استیل آمریکا» نام داشت به والاستریت رونق بخشید.
نخستین موجهای ویرانگر
در 1907 نخستین موج آشفتگی و رکود گریبانگیر والاستریت شد. همزمانی این موج با رکود اقتصادی آمریکا و کاهش 50 درصدی شاخص سهام بازار بورس نیویورک موجب هجوم مردم و سرمایهگذاران برای پس گرفتن سرمایههای خود از بانکها و موسسات مالی شد. سرانجام بخشی از این موج به ایالتهای دیگر آمریکا منتقل شد و بسیاری از بانکهای بزرگ آمریکا اعلام ورشکستگی کردند. بسیاری معتقدند کنترل این موج و برگرداندن اعتماد مردم و سرمایهگذاران به والاستریت توسط سرمایهگذاری به نام جیپی مورگان صورت گرفت. در آن زمان آمریکا بانک مرکزی نداشت. مورگان با راضی کردن تعدادی از موسسات مالی و بانکهای دیگر نیویورک صندوقی برای کمک به وضع اقتصادی و بانکهای ورشکسته تشکیل دادند.همچنین در نوامبر همان سال، مورگان یک شرکت بزرگ راهآهن را که به علت بالا رفتن بدهکاری بخش زیادی از ارزش سهامش را از دست داده بود خریداری کرد و همین کار بازارهای سهام نیویورک را نجات داد.
موج آشفتگی و هراس دوم در سال 1929 گریبانگیر والاستریت و سرانجام همه آمریکا شد. در اواخر دهه 1920 بورسبازی در بازار سهام نیویورک رواج داشت. رونق خوب بازار که بر پایه رشد صنایع استوار بود هر روز افراد زیادی را به خود جذب میکرد. کسبه بورس برای اینکه قیمت پیشنهادی خود را بالاتر ببرند از وامهای بانکی کلان استفاده میکردند تا جایی که از سال 1924 تا 1929 قیمت سهام بازار نیویورک تا 400 درصد افزایش یافت. در قرن 21 نیز بحرانهای مالی زیادی موجب رکود والاستریت شد. در بین سالهای 2001 و 2002 حباب دات کام موجب آشفتگی بازارهای آمریکا بویژه والاستریت شد. علاوه بر این، رکود بازار مسکن در سال 2006 موج آشفتگی و رکود در بازار بورس نیویورک ایجاد کرد.
والاستریت را تسخیر کنیم!
برخی جوانان آمریکایی در خیابان والاستریت مقر بورس نیویورک در تاریخ 17 سپتامبر در اعتراض به اوضاع وخیم اقتصادی و اختلاف طبقاتی آمریکا و سیاست کنونی این کشور دست به تظاهرات گسترده زدند.در این تجمع که آرام و بدون هیچگونه ابراز خشونتی از سوی معترضان بوده، معترضان از مردم آمریکا میخواهند برای اعتراض به سیاستهای دولت آمریکا به آنها بپیوندند. معترضان در این تجمعات در پارک خصوصی «زوکوچی» در نیویورک، کمپی برای اقامت برقرار کردند که چند خیابان با بورس اوراق بهادار، واقع در ساختمان والاستریت فاصله دارد. بررسی گفتههای معترضان نشان میدهد دلایل این اعتراضات، «طرح نجات بانکها»، «بحران وام مسکن» و «اعدام تروی دیویس»، سیاهپوست آمریکایی است که چندی پیش توسط دستگاه قضایی آمریکا اعدام شد. معترضان معتقدند مدل تجمع آنها، استقرار شبانهروزی در مقابل ساختمان والاستریت با هدف افزایش تعداد تظاهرکنندگان و رسیدن به خواستههایشان است و آنها این مدل را از تظاهرات مصر و اسپانیا الهام گرفتهاند. این نوع اعتراضات در آمریکا «والاستریت را تسخیر کنیم» نام گرفته است.
در میان شعارهای تظاهرکنندگان جملاتی همانند «به کار بانک مرکزی پایان دهیم!»، «وقتی ثروتمندان پول فقرا را میدزدند، نام آن را معامله تجاری میگذارند!»، «وقتی فقرا از خود دفاع میکنند، نام آن خشونت گذاشته میشود!»، «والاستریت را نابود کنیم، پیش از آنکه دنیا را نابود کند!» شنیده میشد. پلیس نیویورک در اقدامی تحصنکنندگان را به جرم مزاحمت در عبور و مرور و مقاومت در برابر پلیس دستگیر کرده است. در آخرین آمارها پلیس نیویورک 700 نفر را با این جرم دستگیر کرده است. در 14 اکتبر 2011 میلادی 7 نفر از اعضای جنبش تسخیر والاستریت با حضور در یکی از جلسات کنگره آمریکا با قطع سخنان لئون پانتا، وزیر دفاع آمریکا و سردادن شعار ضدجنگ، خواستار خروج نظامیان آمریکایی از عراق و افغانستان شدند. این معترضان با سر و صدای خود بارها اظهارات لئون پانتا را در کمیته نیروهای مسلح مجلس نمایندگان آمریکا قطع کردند.قیام ضدسیستم سرمایهداری ابتدا 37روز پیش در برابر ساختمانهای بزرگ بورس نیویورک و در خیابانی به نام وال انجام شد، این قیام اگرچه ریشه عمیق اجتماعی دارد و والاستریت اکنون نماد آزادیخواهی را به خود گرفته است اما تجمعات به جنبشها و اعتصابات بسیار وسیعی در دنیا رسیده و همچنان قابل تسری است چرا که اکنون کشورهای داری سیستم سرمایهداری در شریطی هستند که برای تحقق خواستههای خود چارهای جز اعتراض ندارند.