ویکی پدیا چیست؟
'ویکی پدیا ' که خود را دانشنامه ای آزاد معرفی می کند، تحت نظر موسسه غیرانتفاعی بنیاد 'ویکیمدیا' مدیریت می شود. موسسان ویکی پدیا در ابتدای امر در پایگاه اطلاعاتی دیگری با عنوان 'نوپدیا' مشغول به فعالیت بودند که به دلیل محدودیتهای آن، ویکی پدیا را طراحی می کنند.
ویکی پدیا، یک پایگاه اطلاعات آزاد اینترنتی است که به بیش از 100 زبان دنیا قابل استفاده می باشد. ویکی پدیا که شروع کار خود را با زبان انگلیسی آغاز کرده است، در حال حاضر زبان های متفاوت دنیا را پشتیبانی می کند که اهم آنان به ترتیب به زبان های انگلیسی، آلمانی، فرانسوی، لهستانی، ژاپنی، هلندی، ایتالیایی، پرتغالی، سوئدی و اسپانیایی است.
**موسس ویکی پدیا
این پایگاه اطلاعاتی کار خود را در 16 ژانویه 2001 تنها به زبان انگلیسی آغاز کرد. سرمایه گذار و مؤسس ویکی پدیا، آقای 'جیمی دونال ویلز' با نام مستعار 'جیمبو' متولد 7 اوت 1966 در 'هانتویل ایالت آلاباما' آمریکا است که از سال 2003 تا 2006 ریس بنیاد 'ویکیمدیا' بوده است.
اهداف ویکی پدیا
هدف بنیاد ویکی مدیا که گرداننده ویکی پدیا است، برقراری و گسترش پروژه هایی با 'محتوای باز' بر مبنای فناوری ویکی و در دسترس قرار دادن محتوای این پروژه ها برای عموم مردم به صورت رایگان است.
هدف ویکی پدیا، که در حقیقت اصلی ترین و مورد رجوع ترین بخش بنیاد است، این است که مجموعه ای خنثی از واقعیت های قابل تصدیق در منابع دیگر باشد. دست اندر کاران این وب سایت برآنند با ایجاد فضایی کاملا آزاد با حفظ ظاهر به عقاید کاربران، منعکس کننده نظرات مختلف باشند.
جیمی ولز موسس ویکی پدیا مدعی است: 'اصلِ مهم، قانون و معیارهای اجتماعی و احترام متقابل است، اما تا حد و مرز مشخص. اگر کسی در ایجاد مزاحمت فراتر از گلیم خویش پای نهد، باید او را طرد کرد. ایجاد چنین تجمعی با تلاشی مداوم میسر است.'، '«دنیایی را مجسم کن که ساکنان آن به تمام دانش بشری دسترسی داشته باشند. این است تلاش ما.»
اصولی که ویکی پدیا بر مبنای آن عمل می کند عبارتست از؛
1- ویکی پدیا یک دایره المعارف است و نه یک لغت نامه یا روزنامه.
2- ویکی پدیا بی طرف است.
3- ویکی پدیا دارای محتوای آزاد است، بدین معنا که هر فردی می تواند مطالب را ایجاد و اصلاح کند، هیچ اصلاح کننده ای مالکیتی نسبت به مطالب ندارد و هر مطلب نوشته شده مورد اصلاح و بازبینی دیگران قرار می گیرد.
4- افراد باید نسبت به یکدیگر، حتی به هنگام اختلاف نظر، رفتاری مودبانه داشته باشند.
5- ویکی پدیا هیچ قانون محکمی غیر از این پنج اصل ندارد.
پشتوانه مالی ویکی پدیا
ویکی مدیا یک سازمان غیر انتفاعی است، که کاملا به کمک های مالی داوطلبان متکی است. اغلب درآمدهای این بنیاد، در حدود 60 درصد، صرف اموری چون خرید سرورها و سایر ابزارهای فنی، پهنای باند، افزایش قابلیت استفاده از نرم افزار و برنامه های ارتباط با کاربران می شود. در حدود 40 درصد درآمد ها نیز صرف نظارت، مدیریت، امور حقوقی و جذب کمک های مالی می شود.
طبق گزارش اول مالی بنیاد، 2008 – 2009، اخیرا ویکی مدیا گروهی را برای جمع آوری کمک های مالی برای بنیاد راه اندازی کرده است. برخی از بنیادها و سازمان های کمک کننده عبارتند ازغ بنیاد اسلوان، بنیاد استانتون، بنیاد فورد، آرکادیا و موسسه 'اوپن سوسایتی'. اکثر حامیان مالی بنیاد، سازمان های غیردولتی می باشند که هدف شان پیشبرد دموکراسی است.
پایگاه اطلاعاتی آنلاین ویکی پدیا سال جدید میلادی را با کمک مالی 16 میلیون دلاری آغاز کرده است. این مقدار سرمایه که به گفته جیمی ولز، در تاریخ انجمن غیر تجاری ویکی مدیا بی نظیر است.
به گفته ولز 'سال 2011 برای ویکی پدیا سالی خارق العاده خواهد بود زیرا امسال یک دهه از آغاز به کار این وب سایت پر مخاطب می گذرد و این برای ما بسیار مهم است که با سرمایه گذاری و پشتیبانی مالی مناسب از ویکی مدیا توانسته ایم این پایگاه اطلاعاتی را به همرا دیگر پروژه های همزمان راهی دهه بعدی کنیم.'
ولز در عین حال از دریافت کمک هزینه های دیگر توسط وب سایت های موازی با ویکی پدیا خبر داده و میانگین پشتیبانی مالی از انجمن ویکی مدیا را در حدود 22 میلیون دلار اعلام کرده است.
عدم اعتبار علمی ویکی پدیا
ویکیها بهخصوص 'ویکیهای عمومی' که امکان دسترسی و ویرایش در آنها برای همه کاربران فراهم است، همواره با چالشهای جدی در حوزههای مختلف مواجه بودهاند. یکیپدیا به عنوان شناختهشدهترین ویکی، همواره در معرض انتقادات و حملههای مخالفان در مورد اعتبار مطالبش قرار داشته است به طوری که کفه منتقدان بسیار سنگین تر از کفه موافقان می باشد.
برخی آن را به خاطر پخش رایگان، ویژگی قابل ویرایش بودن، سیاست بی طرفی و گستردگی عناوین ستودهاند. میگ و هرینگ که دو نفر از استادان دانشگاه ایندیانا پلیس آمریکا هستند، در تحلیلی راجع به دانشنامههای مهم جهان، ویکی پدیا را اینطور تحلیل میکنند: 'ویکیپدیا در قلمروهایی که توانایی بیشتری دارد، همچون فناوری و وقایع جاری، منابع اطلاعاتی سنتی را بهبود میبخشد.
' از سوی دیگر به خاطر آزادی ویرایش ویکی پدیا منتقدین درستی و اعتبار آن را زیر سوال برده اند. همچنین ویکی پدیا به خاطر آسیب پذیری در برابر خرابکاری، کیفیت غیریکنواخت، سوگیری نظام مند، بی ثباتی و نیز به خاطر ترجیح اجماع بر اعتبار در سبک ویرایش مقالات نقد شدهاست.
مخالفان ویکی پدیا می گویند از آنجایی که مطالب ویکی پدیا را نه متخصصان، بلکه کاربران عادی می نویسند، پس نمی توان مطالب آنها را چندان معتبر به حساب آورد. منتقدان بر این باورند که مدخل های این پایگاه اطلاعاتی به وسیله کاربرانی نوشته می شود که در بین آنها افراد گوناگونی با انگیزه ها و سطح تخصص و سواد متفاوت حضور دارند، پس نمی توان به مطالب ثبت شده اطمینان کافی داشت. هر لحظه امکان ویرایش مطالب با هدف دستکاری های خرابکارانه وجود دارد و می توان اطلاعات موضوع خاصی را به انحراف کشاند.
'حقیقت بر مبنای ویکیپدیا'، نام فیلم مستندی است که در سال 2008 به کارگردانی 'ایسبراند فن فیلن' ساخته شد. این فیلم را که با نامهای 'وارهد ویکی' و 'حقیقت ویکی' نیز میشناسند، مستندی در مورد عدم اعتبار و قابل اطمینان بودن مطالب ویکیپدیا و دوگانگیای میان ویرایشگران آماتور و استفادهکنندگان متخصص است. در این فیلم از مؤسسان ویکیپدیا، 'جیمی ولز' و 'لری سنگر'، 'اندرو کین'، نویسنده کتاب 'مکتب آماتورها'، 'تیم اُریلی'، مدیر اجرایی اُریلیمدیا، و 'رابرت مکهنری'، سردبیر سابق دانشنامه بریتانیکا گزارشهایی تهیه شده است.
کاهش کاربران ویکی پدیا
در اوائل اوت 2011 ویکیپدیا، از قطع همکاری کاربران خبر داد و در این باره ابزار نگرانی کرد. وب سایت علمی-تحقیقاتی فیزورگ نیز در همین تاریخ در گزارش خود نوشت: 'نحوه قرار دادن اطلاعات در این پایگاه اطلاعاتی اینترنتی به صورتی است که کاربران میتوانند با داشتن حق ویرایش به مقالهها و تعاریف موجود در این دائرهالمعارف، اطلاعاتی را اضافه کنند. اما اکنون جیمی ولز، مدیر این پایگاه اطلاعاتی میگوید که با کم شدن مشارکت کاربران، در حال حاضر طراحان سایت سعی میکنند تا هر چه میتوانند مفاهیم پیچیده موجود را آسانتر کنند تا باعث جذب کاربران شود.'
جیمی ولز در گفتوگو با آسوشیتدپرس نیز اعلام کرد که این پایگاه اطلاعاتی اکنون از اساتید کشورهای هند، برزیل و چند کشور اروپایی دعوت کرده تا در ویرایش و تالیف مقالهها و تعاریف تخصصی با ویکیپدیا همکاری کنند. البته مسئولان ویکی پدیا اعلام کردند که این پایگاه اطلاعاتی تصمیم دارد تا پایان سال 2015 تعداد کاربران خود را از 400 میلیون به یک میلیارد نفر برساند، اما رسیدن به این هدف نیازمند آن است که واسط کاربری ویکیپدیا تغییر کند.
ارتباط رژیم صهیونیستی با ویکی پدیا
'جیمی ولز' جزء مدعوین و سخنرانان دومین همایش ریاست جمهوری رژیم صهیونیستی بود که در ماه اکتبر 2009 برگزار شد. این همایش با هدف بررسی راه های ایجاد آینده ای بهتر برای رژیم اسراییل و یهودیان جهان برگزار شد.
همچنین ولز میهمان میزگزدی بود که توسط 'بنیاد ویکتورپینچوک' و با حضور 'شیمون پرز' برگزار شد. طبق خبر وبگاه بنیاد ویکی مدیا، رییس جمهور رژیم اسراییل و موسس ویکی پدیا نقش فناوری نوین را در انقلاب دانایی، در این میزگرد بررسی کردند.
ماه جولای سال 2011 جیمی ویلز، موسس ویکی پدیا، به دعوت رژیم صهیونیستی به اسراییل سفر کرد تا در کنفرانس ریاستی این رژیم که به همت 'شیمون پرز' برگزار شده بود، شرکت کند.
بزرگترین کنفرانس 'ویکی مدیا' از چهارم تا هفتم آگوست 2011 در شهر 'حیفا' برگزار شد. این کنفرانس، 125 کارگاه و میزگرد داشت که بر موضوعاتی مانند گردش آزاد اطلاعات، محتوای باز، متن باز، کپیرایت آنلاین، شبکهها و اجتماعات وب و آموزش و فراگیری اطلاعات متمرکز بود. در این کنفرانس علاوه بر آینده 'ویکی مدیا' در مورد پروژه دیگری به نام 'ویکی سورس' که به کاربران اجازه دسترسی به متون مهم تاریخی مانند کتاب تورات را میدهد نیز بحث شد.
'تومر آشور'، رییس مجمع ویکی مدیا در رژیم اسراییل به 'جروزالم پست' گفت: یکی از پروژههای جدید ویکی مدیا همکاری با نهادهای فرهنگی از قبیل گالریها، کتابخانهها، مراکز باستانشناسی و موزهها است. وظیفه مهم دیگر ویکی مدیا، انتقال آن به کشورهای در حال توسعه است. پیشگام این پروژه، 'آسف بارتوف'، عضو پیشین ویکی مدیای اسراییل، خواهد بود. بر اساس گزارشهای منتشر شده، کنفرانس سال 2011، نسبت به کنفرانسهای سال گذشته، بزرگتر و از اهمیت بیشتری برخوردار بود. کنفرانسهای سال های گذشته در کشورهای آرژانتین، مصر، آلمان، لهستان، تایوان و آمریکا برگزار شده بودند.
تسخیر ویکی پدیا توسط صهیونیستها
بنا بر گزارش بی بی سی عربی، ویکی پدیا به دقت از سوی صهیونیست ها رصد می شود و در میان آنها یکی از منابع پایه چمع آوری اطلاعات به شمار می رود. از این رو اخیرا دو سازمان یهودی تصمیم گرفته اند تا دوره های آموزشی ویژه ای را با هدف حفظ و توسعه اطلاعات موجود در ویکی پدیا آغاز کنند.
بی بی سی می افزاید: یکی از سازمان های طراح این اقدام 'یسراییل شلی' است که اهتمام ویژه ای به مسایل یهود و صهیونیسم دارد. این سازمان برای ده ها تن از نویسندگان اسراییلی دوره آموزشی، افزایش داده های ویکی پدیا با حفظ منافع اسراییل، برگزار کرده است.
حمایتهای مالی یهودیان از بنیاد ویکی مدیا و ویکی پدیا
تعدادی از موسسه های کمک کننده به ویکی پدیا یا موسسه های صهیونیستی می باشند و یا توسط افرادی یهودی بنیان گذاری شده اند. موسسه 'اوپن سوسایتی' یا همان 'بنیاد سوروس' بنیادی است که در راستای گسترش دموکراسی، حقوق بشر، جامعه مدنی و حکومت قانون را مهم ترین اهداف خود برمی شمارند.
'بنیاد میچل کی پور' که متعلق به فردی یهودی است و بنیاد خانوادگی آرلین و آرنولد گلداستاین که سابقه کمک به امور مربوط به اسراییل را دارد، از دیگر حامیان مالی ویکی پدیا است. بنیاد اسلوان نیز توسط برخی منابع بنیادی صهیونیستی شناخته شده، اداره می شود.