2ـ دیدگاه موافقان:
هواداران طرح ان.ام.دی اغلب تصویر تیره و بدبینانهای از تهدیدات موشکهای بالستیک ترسیم میکنند. جیمز آندرسون از بنیاد هریتیج معتقد است: «موشکهای بالستیک در مقیاس گسترده قادر به تخریب زندگی و داراییها هستند... با این وجود کشور ما در برابر این موشکها بیحفاظ است.» وی همچنین اظهار داشته است: «هماکنون هر آمریکایی در برابر تهدیدات حملات موشکی یک گروگان به شمار میرود.» (9)
مرکز سیاست امنیتی آمریکا، دولت کلینتون را به خاطر مقاومت هفت سالهاش در مقابل طرح استقرار یک دفاع موشکی در برابر حملات موشکی بالستیک، مورد انتقاد قرار داده بود. از نظر این مرکز این مقاومت، کره شمالی را قادر به باجخواهی از آمریکا کرده است. هواداران افراطی ان.ام.دی همچنین روسیه و چین را بعنوان تهدیداتی که استقرار این سیستم را ضروری میسازد، برمیشمارند. آندرسون در این باره میگوید:
کره شمالی تنها دیکتاتوری نیست که ما میبایست نگران آن باشیم. لیبی و سوریه نیز جزء دولتهایی هستند که به کسب توان نظامی و سیاسی از طریق توسعه موشکهای بالستیک امید دارند. ما از روسیه و چین نیز نمیبایست غافل شویم، دو دولت قدرتمند با آینده سیاسی نامعین که هماکنون موشکهای دوربردی دارند که قادرند به شهرهای ما برسند. (10)
بعلاوه به نظر میرسد اغلب هواداران افراطی ان.ام.دی چیزی بیش از سیستمی میخواهند که فقط ایالات متحده را در برابر دولتهای (به اصطلاح) یاغی حفظ کند. بعنوان مثال، هریتیج فاندیشن تصریح میکند که یک سیستم دفاعی موشکی میبایست در نوع، جهانی باشد (11) به طور کلی طرفداران ان.ام.دی خواهان استقرار هرچه سریعتر این طرح به منظور دفع حملاتی هستند که از نظر آنها در آیندهای نزدیک رخ خواهد داد.
گفتار دوم: روسیه و ان.ام.دی
همانطور که اشاره شد جمهوری فدراتیو روسیه از جمله کشورهایی است که موضع سرسختانهای را در قبال طرح دفاعی موشکی آمریکا اتخاذ کرده است. این کشور پیگیری چنین طرحی از سوی آمریکا را از جهات مختلف مورد انتقاد قرار داده است. روسیه معتقد است که این طرح پیامدهای مخربی را برای نظام جهانی به همراه خواهد آورد.
نکتهای که در این ارتباط از اهمیت بالایی برخوردار میباشد این است که نوع سمتگیری و اعلام موضع روسیه در قبال چنین طرحی میتواند آثار عملی و مؤثری را بر این طرح داشته باشد. این مسئله بدلیل جایگاه تاریخی خاصی است که مسکو در مسائل امنیتی و استراتژیکی جهان دارد. روسیه در دهههای گذشته (در قالب اتحاد جماهیر شوروی) یکی از دو بازیگر اصلی تعیینکننده ساختارها، رفتارها و مناسبات امنیتی در دنیا بوده است. بسیاری از معاهداتی که با هدف ارتقاء امنیت بینالمللی شکل گرفتهاند متاءثر از آرا و نظرات روسیه بوده است. بدین ترتیب سنخ جهتگیریهای این کشور در قبال ترتیبات امنیتی نظیر طرح ان ـ ام.دی از اهمیت بسیار بالایی برخوردار است. به همین دلیل است که در سالهای اخیر آمریکا تلاش گستردهای را برای جلب نظر موافق روسیه بعمل آورده است.
در اینجا به منظور آشنایی با مواضع مسکو در قبال طرح سپر موشکی آمریکا و نیز دلایل مخالفت آن با این طرح، مطالبی ارائه میشود.
الف ـ دلایل مخالفت روسیه با طرح ان ـ ام دی
دلایل مخالفت روسیه با طرح سپر دفاع موشکی آمریکا عبارتند از:
1ـ تضعیف بازدارندگی:
روسیه معتقد است که پیگیری طرح ارائه شده از سوی آمریکا به تضعیف نظام بازدارندگی منجر خواهد شد. استدلال روسیه آنست که کاهش چشمگیر میزان آسیبپذیری آمریکا از نتایج اولیه اجرای این طرح است و این امر به طور طبیعی نظام بازدارندگی متقابل را که مکانیزمی مؤثر در حفظ امنیت جهانی است تضعیف خواهد کرد. روسیه مدعی است که اگر آمریکا به اجرای ان.ام.دی بپردازد، موشکهای هستهای استراتژیک این کشور کارایی و اثر بازدارنده خود را از دست خواهند داد و بدین ترتیب، توازن استراتژیک به هم خواهد خورد. یقیناً ادعای روسیه منطقی است. برخلاف چین، روسیه برای حفظ رقابت با آمریکا در مورد نیروی هستهای استراتژیک تلاش میکند. این کشور قویاً در برابر از دست دادن موقعیت ایجاد شده از دوران جنگ سرد و دوره بعد از آن، مقاومت میکند (12.) روسها نگران آنند که ترکیب قدرت تهاجمی آمریکا در کنار سپر دفاعی این کشور توان بازدارندگی مسکو را تضعیف کند و ثبات روابط هستهای آمریکا و روسیه را بر هم زند. (13) طبیعی است که بر هم خوردن نظام بازدارندگی جهانی به ناامن شدن محیط بینالمللی کمک فراوانی خواهد رساند.
2ـ به راه افتادن مسابقه تسلیحاتی
روسیه معتقد است که استقرار طرح NMD یک مسابقه تسلیحاتی گسترده را در دنیا به راه خواهد انداخت. این طرح توان سایر کشورها را برای وارد آوردن ضربه تلافیجویانه به آمریکا کاهش خواهد داد. نتیجه امر آنست که آنها (و به خصوص کشورهایی نظیر روسیه و چین که متحد آمریکا نیستند) به سمت ارتقاء تواناییهای نظامی خود پیش خواهند رفت. سرانجام این وضع، به راه افتادن مسابقه تسلیحاتی است. مقامات روسی بارها در این مورد به دولتمردان آمریکایی هشدار دادهاند. سرگئی ایوانف رئیس شورای امنیت روسیه در فوریه 2001 با محکوم کردن طرح واشنگتن، آن را نقطه آغازی برای به راه افتادن یک مسابقه تسلیحاتی دانست.
وی در سخنرانی خود در کنفرانس امنیت در مونیخ استدلال کرد که نابودی معاهده ای.بی.ام موجب ضرورت یافتن یک مسابقه تسلیحاتی خواهد شد. (14) ایگور سرگیف، وزیر دفاع سابق روسیه نیز در اظهارات هشداردهنده خود گفته است که روسیه طرحهای احتمالی برای پاسخ به ان.ام.دی به همراه تکنولوژیهای غیر متعارف نامشخصی را که قادر به نفوذ در سپر موشکی آمریکا هستند ، پیگیری میکند. (15) ژنرال ولادیمیر یاکالف، رئیس نیروی موشکی استراتژیک روسیه اظهار داشته است که طرح مورد نظر آمریکا مسکو را مجبور به تجهیز موشکهای بالستیک قارهپیمای «توپل» خود خواهد کرد. (16)
3ـ مختل شدن روند خلع سلاح:
یکی از حملاتی که عموماً (از سوی روسیه) بر علیه ان.ام.دی صورت میگیرد این است که این طرح از پیشرفت بیشتر روند خلع سلاح جلوگیری خواهد کرد. (17) پایبندی آمریکا به این طرح، رکودی را در فرآیند خلع سلاح هستهای از سوی آمریکا و روسیه بوجود خواهد آورد. (18) طبیعی است که چنین روندی بازخوردی منفی برای امنیت نظام بینالملل به همراه خواهد داشت. روسیه معتقد است که پیگیری مذاکرات مربوط به کاهش تسلیحات از نیازهای اساسی جامعه جهانی است در حالیکه اصرار آمریکا بر اجرای طرح خود به نحو غیر قابل انکاری از تاءمین این نیاز اساسی جلوگیری خواهد کرد.
لازم به یادآوری است که روسیه و آمریکا از سالها پیش مذاکرات مختلفی را برای محدودسازی سلاحهای خود آغاز کردهاند. این مذاکرات از زمان حیات اتحاد جماهیر شوروی به بعد به انعقاد موافقتنامههایی منجر شد که مبنای تعهدات دو کشور برای پایبندی به خلع سلاح بود. در حال حاضر روسیه معتقد است که طرح اخیر آمریکا به تضعیف و نابودی این موافقتنامهها خواهد انجامید.
به منظور آشنایی با محتوا و اهمیت مذاکرات خلع سلاح در سالهای گذشته، اشاره کوتاهی به مهمترین توافقات صورت گرفته در این باره میکنیم. ایالات متحده برای اولین بار در 1964 به شوروی پیشنهاد مذاکرات دوجانبه برای کنترل تسلیحات هستهای استراتژیک را ارائه داد. این مذاکرات که به سالت 1 معرفی شد در نوامبر 1969 آغاز و در ژانویه 1972 به پایان رسید.
نتیجه مذاکرات، معاهده ای.بی.ام و موافقتنامه موقت محدودسازی تسلیحات تهاجمی استراتژیک بود که هر دو در 26 می 1972 به امضاء رسید. توافق صورت گرفته میان آمریکا و شوروی برای انجام اقدامات لازم جهت محدودسازی سلاحهای تهاجمی به مدت و وسعت این سلاحها مربوط میشد. هر دو طرف تعهد کردند که از بعد از جولان 1972 بازسازی موشکهای بالستیک قارهپیمای مستقر در خشکی را آغاز نکنند. این معاهده همچنین پرتابکنندههای اس.ال.بی.ام و زیردریاییهای دارای موشک بالستیک را محدود میکرد.
در عین حال مذاکرات سالت 1 به الگویی انجامید که براساس آن موافقتنامه موقت و ای.بی.ام از طریق رقابت در محدودسازی تسلیحات تهاجمی هستهای استراتژیک و فراهم کردن فرصت بیشتر برای مذاکرات بعدی همدیگر را کامل میکردند. مذاکرات بعدی، سالت 2 بود که در نوامبر 1972 آغاز شد و معاهده مربوط به آن در 18 ژوئن 1979 به امضاء رسید. سالت 2 به امضای جیمی کارتر و برژنف رسید. رئیسجمهور آمریکا بلافاصله معاهده را برای تصویب به سنا فرستاد.
البته این معاهده با مقاومت شدید سنا مواجه شد. در ژانویه 1980، نظر به تهاجم شوروی به افغانستان، کارتر از سنا خواست که بررسی سالت 2 را به تاءخیر بنیدازد. البته پس از آن در 1980، کارتر اعلام کرد که ایالات متحده به موازات اقدام متقابل شوروی شروط سالت 2 را میپذیرد.
برژنف نیز اظهار مشابهای مطرح کرد. ادامه دارد...