الهام موسوی: فرهاد رهبر رئیس فعلی دانشگاه تهران، از گزینههای احتمالی ریاست دانشگاه آزاد اسلامی خط خورد تا به این ترتیب یکی از کاندیداهای جدی دولتی برای نشستن بر پشت میز ریاست بزرگترین نهاد آموزش عالی غیردولتی از رده خارج شود.
روز پنجشنبه غلامرضا خواجهسروی معاون فرهنگی وزیر علوم بدون آنکه اشارهای به جابهجایی میز فرهاد رهبر از دانشگاه تهران به دانشگاه آزاد کرده باشد، در حاشیه گردهمایی معاونان فرهنگی و اجتماعی دانشگاهها در دانشگاه تربیت مدرس اعلام کرد که فرهاد رهبر فعلاً در دانشگاه تهران حضور دارد و بحث تغییر او در حد شایعات دروندانشگاهی است؛ «وزارت علوم تصمیمی در زمینه تغییر رئیس دانشگاه تهران ندارد.
اصلاً در ستاد وزارت علوم هیچ خبری از تغییر روسای دانشگاهها نیست. اصلاً چنین بحثی نبوده است. البته موضوع تغییر رئیس دانشگاه تهران را در داخل دانشگاه تهران زیاد شنیدهام.» به گفته او دلیلی ندارد که رهبر از دانشگاه تهران برود چرا که «وزارت علوم هیچ تمایلی ندارد روسای دانشگاهی را که عملکرد خوبی دارند، با دانشگاه آشنا هستند و خوب کار میکنند از دست بدهد مگر آنکه الزامی پیش بیاید.»
اما سرچشمه ماجرای تغییر مدیریت باثبات دانشگاه آزاد اسلامی چیست؟ اواخر بهار 88 بود که موضوع تغییر عبدالله جاسبی رئیس دانشگاه آزاد اسلامی مطرح شد؛ موضوعی که بلافاصله واکنش با ثباتترین مدیر دانشگاهی کشور را در پی داشت: «27 سال است بحث برکناریام مطرح است.»
آن روزها ماندن یا نماندن جاسبی در پست همیشگیاش موکول شد به جلسه هیات موسس دانشگاه در شهریور ماه همان سال. شهریور ماه رسید و جلسه برکناری جاسبی هرگز برگزار نشد. اگرچه ابتدای اختلافها در ظاهر به ماجرای افزایش شهریههای دانشگاه آزاد بازمیگشت، احتمالاً به رویکرد متفاوت سیاسی آنها نیز مرتبط بود.
آن روزها دوستی هاشمیرفسنجانی که به عنوان رئیس هیأتامنای دانشگاه آزاد و رقیب اصلی احمدینژاد در انتخابات نهم رئیسجمهوری و حمایت همیشگی او از جاسبی به عنوان یکی از ریشههای اختلاف مطرح میشد؛ اختلافی که در پاییز 84 به اوج خود رسید.
در آذر ماه آن سال و پس از انتقادهای تند احمدینژاد از افزایش شهریههای دانشگاه آزاد، جاسبی احتمالاً برای کاهش فشارهای وارده از سوی دولت از کاهش 10 تا 18 درصدی شهریهها خبر داد اما معاون او بلافاصله این موضوع را تکذیب کرد و گفت به جای کاهش شهریه، به دانشجویان وام داده خواهد شد. این برخورد دانشگاه با انتقاد وزیر وقت علوم روبهرو شد و به این ترتیب کاهشی در میزان شهریههای دانشگاه مشاهده نشد.
طوری که طبق روال مرسوم، سال بعد یعنی در سال 85 باز هم شهریهها افزایش یافت. سال 1385 احمدینژاد در پیشوای ورامین و در جمع مردم آنجا از اقدامی «انقلابی» درباره دانشگاه آزاد سخن گفت. این اظهارنظر رئیسجمهوری همزمان شده بود با برگزاری جلسه هیاتامنای دانشگاه آزاد اسلامی و تصمیمگیری درباره میزان قطعی شهریهها. احمدینژاد در سخنرانیاش برای مردم ورامین دانشگاه آزاد را تهدید کرد که اگر شهریه را کاهش ندهد، «تصمیم انقلابی» خواهد گرفت و همه ملت را خوشحال خواهد کرد.
نخستین تعبیر از این تصمیم انقلابی عزل جاسبی بود اما آیا این کار شدنی بود؟ یکی از راهکارها برای عملی کردن برکناری جاسبی از شورای عالی انقلاب فرهنگی میگذشت. برای عزل جاسبی، باید رای موافق اکثریت اعضای شورای عالی انقلاب فرهنگی به دست میآمد که با توجه به ترکیب اعضای این شورا بعید به نظر میرسید. راه دوم وضع لایحهای جدید درباره این دانشگاه از سوی دولت و عبور آن از مجلس بود که آن هم به دلایلی محقق نشد.
اما راه دیگری هم برای نفوذ در این دانشگاه داشت: اصلاحی اساسنامه دانشگاه آزاد. اساسنامه دانشگاه آزاد اسلامی (مصوب شورای عالی انقلاب فرهنگی) ارکان این دانشگاه را هیات موسس، هیاتامنا، رئیس دانشگاه و شورای دانشگاه میداند. هیات موسس این دانشگاه هاشمیرفسنجانی، موسویاردبیلی، عبدالله جاسبی، سیدحسن خمینی و میرحسین موسوی بودند که البته استعفای میرحسین، این تعداد را کاهش داد.
هیاتامنای این دانشگاه نیز که اختیارات گستردهای (از جمله عزل یا پیشنهاد نصب رئیس دانشگاه و نیز پیشنهاد میزان شهریه برای تصویب نهایی وزارت علوم) دارد از 9 نفر تشکیل شده بود که رئیسجمهوری میتوانست دو نفر از آنها (نماینده وزارت علوم و استاندار تهران) را تعیین کند. با شروع دولت دهم، با برگزاری جلسات متعدد شورای عالی انقلاب فرهنگی تغییراتی در اساسنامه دانشگاه آزاد اعمال کرد.
اواسط زمستان سال گذشته با تصویب شورای عالی انقلاب فرهنگی این بند را در اساسنامه گنجاند: «سه نفر از اعضای هیات علمی تمام وقت دانشگاهها در مرتبه دانشیاری یا بالاتر که هیچگونه سمت مدیریتی و حکومتی از جمله عضویت در مجامع و شوراهای دولتی و حکومتی نداشته باشند، به تصویب شورای عالی انقلاب فرهنگی با معرفی اعضای شورا به عضویت هیاتامنای دانشگاه آزاد درمیآیند.»
برای سایر اعضای هیاتامنا هم ترکیبی از چهار نفر از اعضای هیات موسس که حتما یک نفر از آنها روحانی باشد، وزرای علوم و بهداشت یا نمایندگان آنها، رئیس نهاد نمایندگی مقام معظم رهبری در دانشگاهها یا معاونش و رئیس دانشگاه تعیین شد. دانشگاه آزاد در اولین اقدم پس از تصویب این بند هاشمیرفسنجانی، سیدحسن خمینی و حمید میرزاده را برای عضویت در هیاتامنای این دانشگاه به شورای عالی انقلاب فرهنگی معرفی کرد.
از سوی دیگر دولت هم فرهاد دانشجو، بهمن یزدیصمدی و فریدون عزیزی را به عنوان سه نفر منتخب خود برای عضویت در هیاتامنای دانشگاه آزاد اسلامی اعلام کرد. به این ترتیب باید هر چه زودتر جلسه هیاتامنا تشکیل میشد تا در جلسه رودررو تکلیف ماندن یا رفتن جاسبی روشن شود.
حالا زمان کوتاهی به پایان ضربالاجل یک ماهه شورای عالی انقلاب فرهنگی برای تشکیل جلسه هیاتامنای دانشگاه آزاد باقی مانده است. آیا جاسبی جای خود را به مدیری از جنس دولتیها خواهد داد؟ اما خالی از لطف نیست اگر یکبار دیگر بخشی از اظهارنظرهای رئیس هیاتامنا و رئیس دانشگاه آزاد در چند روز گذشته را بخوانیم:
آیتالله هاشمیرفسنجانی، ۶ آذر ۱۳۹۰
- هیچوقت این دانشگاه به تملک کسی درنیامده است، مگر بیایند و اینجا را غصب کنند. این نهاد در خدمت دانش است و فعالیت فرهنگی دارد و دولت هم نمیتواند بیشتر دانشگاه بسازد و البته در هیچ جای دنیا دولت کل هزینه تحصیل را نمیدهد و باید مردم را وارد میدان کرد.
- دانشگاهی که این همه خدمت میکند، این همه حسود پیدا میکند. تقریبا هر ساله مزاحمتهای جدی برای دانشگاه آزاد پیدا میشود تأکید کرد: مطمئن هستم روزی اگر دستشان به اینجا باز شود، چه مشکلاتی برای این دانشگاه پیش خواهد آمد؛ حتی توقع دانشجویان بالا میرود، چرا که مطرح میکنند ما که دولتی هستیم، نباید تفاوتی با دیگر دانشگاههای دولتی چون دانشگاه تهران داشته باشیم. در حالی که این مجموعه با درآمد خود و شهریه دانشجویان مشغول فعالیت است.
- الان افراد پرادعا و نمکنشناس پیدا شدهاند که گذشته را فراموش کردهاند، امید است که دانشگاه آزاد کار خود را با موفقیت انجام دهد.
جاسبی در جمع روسای دانشگاه آزاد، ۲ آذر ۹۰
- تا روزی که در این صحنه باقی بمانم در بقای این دانشگاه تلاش میکنم و این دانشگاه را در مقابل تمام ناملایمتهای سیاسی حفظ میکنم.