ماهها است که روابط امریکا و پاکستان تیره و تار شده و تنشها بین این دو متحد استراتژیک بالا گرفته است. این روابط که هر بار تا آستانه ترمیم پیش میرود، با زایش اتفاقات و حوادث از تحقق بازمیماند. در آخرین سری از اتفاقات سلسلهوار، حمله هوایی ناتو در نزدیکی مرز افغانستان و پاکستان موجب کشته و زخمی شدن بیش از 30 نفر شد. در پی این رویداد دولت پاکستان اعلام کرد که اتحاد خود را با واشنگتن و ناتو بازنگری خواهد کرد.
مقامات اطلاعاتی پاکستانی اعلام کردند، هلیکوپترهای ناتو از افغانستان وارد مناطق شمال غرب پاکستان شدند و به یک ایست بازرسی ارتش در نزدیکی مرز افغانستان و پاکستان حمله کردند. در واکنش به این حمله دولت یوسف رضا گیلانی، نخستوزیر پاکستان «کمیته دفاعی اضطراری» ویژهای تشکیل داد و این کمیته با صدور ضربالاجل 15 روزه به امریکا، خواستار تخلیه یکی از پایگاههای هوایی که متعلق به هواپیماهای بدون سرنشین سیا بود، شد. وزارت امور خارجه پاکستان نیز «کامرون مونتر»، سفیر امریکا در اسلامآباد را احضار کرد تا به حمله بالگردهای ناتو به نیروهای امنیتی پاکستان، اعتراض کند. پیشتر گذرگاه خیبر که محل تردد کامیونهای ناتو است نیز در واکنش به این حمله بسته شده است. روابط امریکا و پاکستان که با کشته شدن بنلادن توسط نیروهای امریکایی دچار تنش شد در ماههای اخیر به بهانههای مختلف شدت گرفته است. از زمان عملیات کماندوهای امریکایی در خاک پاکستان که به کشته شدن بنلادن انجامید ارتش این کشور روابط خود را با واشنگتن بهشدت محدود کرده است.
اخراج ۲۰۰ مستشار نظامی ایالات متحده و توقف همکاریهای نظامی و اطلاعاتی با این کشور بخشی از اقدامهای پاکستان در این مدت به شمار میرود. در همین حال چندی پیش دریاسالار مایک مالن، بلندپایهترین افسر ارتش امریکا، سازمان اطلاعات نظامی پاکستان (آی اس آی) را متهم کرد که از شبکه تندروی حقانی در حمله اخیرش در کابل، پایتخت افغانستان، حمایت کرده است. این اظهارنظر مایک مولن با واکنش منفی پاکستان مواجه شد و در مقابل، حنا ربانی وزیر خارجه پاکستان، به امریکا هشدار داد که پاکستان را نرنجاند، چرا که رنجاندن پاکستان، به ضرر خود امریکا خواهد بود.
تاریخچه روابط امریکا و پاکستان
پاکستان و ایالات متحده امریکا در طول تمامی سالهای پس از تشکیل پاکستان، از روابطی نزدیک و دوستانه برخوردار بودهاند. این روابط در بحرانهای منطقهای، نقش تعیینکنندهای ایفا کرده است. بهرغم فراز و نشیبهای روابط میان دو کشور، پاکستان همیشه امریکا را حامیخود در مقابل اتحاد جماهیر شوروی سابق و هند دانسته و در مقابل ایالات متحده نیز به پاکستان همچون مانعی در برابر نفوذ کمونیسم و شوروی مینگریست. دولتهای متوالی در پاکستان در مواجهه با تهدید از جانب هند، همواره به دنبال حاکمیت و استقلال کشور از طریق توسعه ترتیبات امنیتی با قدرتهای بزرگ بودهاند.
پاکستان در ابتدای سالهای استقلال (دهه 50) خویش، به دلیل نیاز به رفع آسیبپذیری دفاعی خود و دستیابی به یک موازنه قابل قبول نظامیبا هند از یک سو و سیاست امریکا در تهدید شوروی به عضویت اتحادیههای دفاعی غرب درآمد و به نوعی خود را متحد غرب کرد. کمبود قدرت استراتژیک پاکستان در قبال همسایه آن، هند، از ابتدا تا انتهای جنگ سرد، این کشور را در اردوگاه غرب و امریکا قرار داد.
معمای امنیتی پاکستان که چگونه بتواند نامتوازن بودن قدرت خود را در قبال هند جبران کند و بدبینی و عدم اعتماد پایدار همسایه شمالی یعنی افغانستان و نگرانی از محور کابل مسکو و دهلی نو، اسلامآباد را در حلقه استراتژیک امریکا قرار داد و عضویت در اتحادیههای دفاعی غرب از جمله پیمان دفاعی ترکیه و پاکستان و قرارداد دوجانبه دفاعی امریکا و پاکستان، پیمان مانیل و پیمان بغداد نمودی از این اتکای استراتژیک بود. بعد از آن پیمان نظامی 1959 پاکستان و امریکا، مبنای تعاملات استراتژیک برای چند دهه بود.
اکنون اما برخی از کارشناسان معتقدند با برنامه خروج تدریجی نیروهای ناتو از افغانستان نیاز به پاکستان به عنوان مهمترین راه ارتباط و ارسال تجهیزات به این کشور نیز کاهش مییابد و امکان تحت فشار قرار دادن اسلامآباد افزایش مییابد. در همین حال پاکستان نیز تا زمانی که همچنان مهمترین متحد استراتژیک امریکا در آسیای میانه باشد میتواند این موقعیت را صرف گرفتن امتیاز از واشنگتن کند.
تظاهرات پاکستانیها در اعتراض به اقدام ناتو
از سوی دیگر به گزارش روزنامه داون، پس از حمله هوایی نیروهای ناتو در نزدیکی مرز افغانستان و پاکستان که به کشته شدن دستکم 24 تن و زخمی شدن 13 تن دیگر منجر شد، مردم پاکستان در اعتراض به نقض تمامیت ارضی این کشور در لاهور تظاهراتی برگزار کردند و شعارهای ضد امریکایی و ضد ناتو سردادند. در اسلامآباد نیز در واکنش به اقدام ناتو و امریکا راهپیمایی کردند. معترضان پاکستانی در شهر لاهور پرچم امریکا را به آتش کشیدند و خواستار اقدام قاطع دولت گیلانی به حمله ناتو شدند.
فرمانده نیروهای امریکایی در افغانستان متعهد شد که تحقیقات کاملی را در این خصوص انجام دهد و با تمام خانوادههای کشتهشدگان ابراز همدردی کرد. مراسم تشییع پیکر این سربازان صبح دیروز (یکشنبه) در شهر پیشاور پاکستان برگزار شد. سفیر امریکا در پاکستان نیز با ابراز تاسف از وقوع این حادثه اعلام کرد، امریکا روابط نزدیک خود را با دولت این کشور تا اتمام تحقیقات ادامه خواهد داد. وی همچنین تاکید کرد که روابط اسلامآباد واشنگتن از اهمیت بسیار بالایی برخوردار است و نباید تحت تاثیر چنین حوادثی قرار بگیرد. از سوی دیگر این روزنامه در ادامه پاکستانی گزارش داد: عمران خان، رئیس حزب تحریک انصاف پاکستان (PTI) با محکوم کردن حمله تجاوزکارانه ناتو به ایست بازرسی این کشور، خواستار خاتمه همکاریهای اسلامآباد با امریکا در جنگ با ترور شد. عمران خان که از مخالفان دولت گیلانی محسوب میشود گفت: چنین حوادث وحشتناکی نشان میدهد که مشارکت پاکستان در جنگ با ترور کاملا بیهدف بوده و تنها موجب آسیب رساندن به مردم این کشور میشود. وی در سخنرانی خود در جمع گروهی از حامیان خود تاکید کرد: پاکستان تاکنون 40 هزار تن از مردم خود را در جنگ با ترور از دست داده است که 75 میلیارد دلار هزینه بردوش دولت داشته است و تمامی اینها هزینههایی است که پاکستان در راه «اتحاد» با امریکا پرداخت میکند. رهبر حزب تحریک انصاف پاکستان در ادامه خاطرنشان ساخت: دولت نتوانسته است امنیت مردم پاکستان را تامین کند و منافع استراتژیک خود را حفظ کند چرا که سازش با دولتهای بیگانه تنها موجب از دست رفتن قدرت در کشور و نیز از دست رفتن منافع ملی میشود.
وی در ادامه افزود که دولت اراده لازم را برای دفاع از منافع استراتژیک پاکستان ندارد و فورا باید استعفا دهد. عمران خان همچنین تاکید کرد: زمان آن فرا رسیده است که دولت خود را از درگیری غیر انسانی و مذاکرات بیهدف که نه تنها موجب برقراری صلح نشده است بلکه منطقه را به آشوب کشانده، کنارهگیری کند. وی در خاتمه اشاره کرد: ادامه مشارکت پاکستان در جنگ با ترور تنها موجب گسترش اقدام نظامی بیشتر و ویرانی در پاکستان میشود.
به گزارش خبرگزاری فرانسه، دولت پاکستان پس از این حمله درخواست تخلیه پایگاه هوایی امریکا را صادر کرد. این پایگاه محل نگهداری هلیکوپترهای ناتو، جتهای جنگنده و هواپیماهای بدون سرنشین سیا است. این تصمیم پس از تشکیل «کمیته دفاع اضطراری» به ریاست یوسف رضا گیلانی، نخستوزیر پاکستان اتخاذ شد. پایگاه هوایی «شمسی» واقع در استان بلوچستان در جنوب غربی پاکستان است. گیلانی در این نشست اظهار کرد: تمامیت ارضی پاکستان هدف حمله نیروهای ناتو قرار گرفته است. این جا پاکستان ماست و ما باید از آن دفاع کنیم.
واکنش مقامات امریکایی
ژنرال جان آلن، فرمانده نیروهای ائتلافی در افغانستان طی بیانیهای اعلام کرد: ادعاهای مطرح شده را با نظارت کامل شخص خودم پیگیری میکنم. بررسی این حادثه جزو تعهدات من محسوب میشود و تا زمان روشن شدن حقیقت ادامه مییابد. سخنگوی ناتو همچنین اذعان کرد که این احتمال بسیار بالاست که هواپیمای ناتو در پشت این حمله باشد.
اواخر روز شنبه لئون پانهتا، وزیر دفاع امریکا و هیلاری کلینتون، وزیر امور خارجه این کشور با صدور بیانیهای با خانوادههای کشتهشدگان این حادثه ابراز همدردی کرده و خواستار توجه و رسیدگی سریع ناتو به این مسئله شدند. آنها در بیانیه خود تاکید کردند: شراکت امریکا ـ پاکستان از اهمیت بالایی برخوردار است که در راستای منافع مشترک دو کشور است.
آنها همچنین متعهد شدند که با همتایان خود در پاکستان در تماس باشند. در پی حمله هلیکوپترهای ناتو به یک پست بازرسی نظامی پاکستان در نزدیک مرز افغانستان، پاکستان انتقال تدارکات نیروهای ناتو در افغانستان را متوقف کرد. سخنگوی ارتش پاکستان تایید کرد که در اوایل صبح شنبه در مناطق قبایلی «مهمند» هلیکوپترهای ناتو به یک ایست بازرسی ارتش حمله کردند.
این پست بازرسی در فاصله 5/2 کیلومتری از مرز افغانستان واقع شده است. سال گذشته نیز هلیکوپترهای امریکا بهطور تصادفی دو سرباز پاکستانی را در نزدیکی مرز کشتند و این موضوع باعث شد پاکستان بهطور موقت مرز خود را ببندد و مانع از عبور تدارکاتی شود که از طریق این کشور برای نیروهای ناتو در افغانستان ارسال میشود. رئیس جمهوری پاکستان نیز حملات نیروهای سازمان پیمان آتلانتیک شمالی (ناتو) به خاک پاکستان را «غیر قابل تحمل» دانست.
به گزارش پایگاه اطلاعرسانی شبکه خبری العالم، «فرحتالله بابر» سخنگوی آصف علی زرداری، رئیس جمهوری پاکستان شنبه شب با محکوم کردن شدید حملات بالگردهای نظامیان ناتو به مرکز بازرسی ارتش پاکستان این اقدام را موجب «نقض حاکمیت ملی» پاکستان دانست. زرداری مقصر اصلی کشته شدن نیروهای امنیتی پاکستان در منطقه قبیلهای «مهمند» را بالگردهای ناتو دانست.
رئیس جمهوری پاکستان در اعتراض به اقدام نیروهای ناتو و نیروهای خارجی مستقر افغانستان موسوم به «ایساف» در اجرای این عملیات، از فرماندهان این نیروها خواست علیه افراد مسئول در «تجاوز» به خاک پاکستان فوری اقدام کنند. حمله بالگردهای ناتو و ایساف به پاکستان اعتراض گسترده مسئولان دولتی، فرماندهان ارتش، احزاب سیاسی و دینی و مردم پاکستان را به همراه داشته است.
یوسف رضا گیلانی، ژنرال اشفق پرویز کیانی، فرمانده کل نیروی زمینی ارتش و وزارت امور خارجه پاکستان نیز در بیانیههای جداگانه با محکوم کردن حمله بالگردهای ناتو، این اقدام را «غیر قابل تحمل» و باعث «نقض حاکمیت ملی پاکستان» دانستند.