ارزیابی یکساله هدفمندی یارانه‌ها (بخش اول)

اوضاع بهتر برای دهک‌های پایین‌تر
احمدی نژاد محاسباتش را از اوضاع اقتصادی مردم پس از اجرای قانون، این گونه خلاصه کرد:«شش دهک از روز اول وضع شان بهتر می شود، دو دهک باید قدری صرفه جویی کنند و دو دهک دیگر بیشتر صرفه جویی کنند.»
او تحلیل کرد:«درحال حاضر دهک یک خانواده های ما یعنی دهک یک درآمدی کشور که پایین ترین درآمد را درکشور دارند به طور متوسط 130 تا 135 هزار تومان درآمد دارند که بخش عمده ای از آنها تحت پوشش نهادهای حمایتی هستند. متوسط جمعیت خانواده درکشور چهار نفر است که بدین ترتیب به ازای هر ماه 162هزار تومان برای چنین خانواده ای به حساب واریز می شود. این ها حداقل هزینه ها را دارند و عملا آب، برق و گازی مصرف نمی کنند و ما می خواهیم که برخی درجامعه یک مقدار مصرف کنند. این دهک که مصرفی ندارد و باید بتواند گوشت و میوه بخرد و بخورد، به بهداشت و سلامت خود برسد و خانه خود را نونوار کند. پیش بینی ما این است که افزایش و جهش درآمدی که دراین دهک اتفاق می افتد حدود 100 درصد است و 13درصد به هزینه های فعلی آن ها اضافه می شود. بنابر این 150هزار تومان از پول واریزی دولت برای خرج های دیگر آن ها باقی می ماند. هرچه به دهک های بالاتر می رویم این فاصله کمتر می شود و با محاسبات ما تا دهک ششم وضعیت مثبت است. البته ما تاثیرات این طرح را بر کل اقتصاد محاسبه کرده ایم و تنها به آب و برق و بنزین خلاصه نمی شود؛ بلکه برکل اقتصاد اثرمی گذارد که ما آن را نیز پیش بینی کرده ایم. براین اساس وضعیت دهک هفتم و هشتم با مختصر صرفه جویی مثبت می شود. البته ما معتقدیم که از دهک سوم به بعد می تواند خود صرفه جویی کند و در نتیجه پول بیش تری برای آن ها باقی بماند.»
کاهش ضریب جینی که یکی از شاخص های مهم عدالت اجتماعی است، درطول یک سال گذشته از سوی بانک مرکزی مورد تایید قرارگرفته و همین امر نشان می دهد که اوضاع در دهک های پایین جامعه بهتر شده است.
توزیع ناعادلانه یارانه با مثال دیگری هم از سوی رئیس جمهور همراه شد:«کسی در تهران هست که به عنوان مثال ماهی شش هزار متر مکعب گاز مصرف می کند درحالی که خانواده دیگری هست که نمی تواند پنجاه مترمکعب گاز مصرف کند.»
برقراری عدالت اجتماعی البته درجامعه ای که رئیس جمهور گفته «طی پنجاه سال 70 درصد یارانه ها به 30 درصد جامعه رسیده» امری زمان بر است که گام های اولیه، با اجرای قانون هدفمندی یارانه ها برداشته شده است.
البته رئیس جمهور تاکید کرده بود« دو دهک آخر جامعه که بالاترین درآمد جامعه هستند، رفاه آن ها کم نمی شود ولی باید یک مقدار خود را جمع کنند و به صورت باز خرج نکنند.»
صرفه‌جویی و استفاده نادرست از انرژی
در اینکه یکی از دلایل اجرای قانون هدفمندی یارانه ها، صرفه جویی بود شکی نیست. احمدی نژاد هم بارها این موضوع را به تفصیل مورد اشاره قرار داده بود؛ از جمله در شب 27 آذرماه .89
او تأکید کرده بود: «متأسفانه امروز (سال 89) انرژی به درستی استفاده نمی شود و آثار آن در اقتصاد، سازنده نیست. امروز نزدیک به 5/6 میلیون بشکه نفت و گاز در کشور تولید می شود. از این میزان دو میلیوان و 300 هزار بشکه صادر و چهار میلیون و 200 هزار بشکه در داخل مصرف می شود. امروز نفت بشکه ای 85 دلار است که اگر آن را در چهار میلیون و 200 هزار بشکه در سال ضرب کنیم مبلغی بیش از 120 هزار میلیارد تومان می شود که حدود چهار برابر متوسط مصرف در دنیاست؛ این درحالی است که ما بیش از چهار برابر متوسط دنیا رفاه نداریم، بلکه رفاه ما معادل متوسط دنیاست. ما می گوییم این مبلغ باید در خدمت رفاه مردم باشد. در این میان چند اشکال وجود دارد؛ اول این که اسراف زیاد است و مصرف اضافی است. اشکال دوم این است که بهینه مصرف نمی کنیم. سومین اشکال این است که همین مقدار، عادلانه توزیع نمی شود یعنی توزیع رفاه، عادلانه نیست و این موجب به وجود آمدن فاصله طبقاتی می شود.»
وی ادامه داده بود: «با اجرای کامل این قانون ما می توانیم به نقطه ای برسیم که با یک چهارم مصرف به همین رفاه فعلی دست یابیم. من نمی گویم که سه چهارم صرفه جویی و بهینه سازی کنیم بلکه فقط یک چهارم صرفه جویی کنیم. وقتی همه رعایت کردند این 30 هزار میلیارد تومان به جیب مردم می رود؛ حرف من این است که صرفه جویی کنیم به عنوان مثال کسی که در منزل خود استخر دارد هر روز آب استخر خود را گرم نکند، بگذارد هفته ای یک بار تا مملکت آباد شود.»
وی در مورد تدابیر دولت برای قیمت آب، برق و گاز نیز خاطرنشان کرد: «قیمت آب، برق و گاز را پلکانی کردیم تا همه به صرفه جویی تشویق شوند.» و این سیاست دولت موثر واقع شد.
شاید به همین دلیل، او آن شب اعلام کرد که «کسی که در مصرف انرژی صرفه جویی کند دو سود می برد؛ اول آن که منابع در جیبش می ماند و هر چه صرفه جویی شده باشد را ما صادر می کنیم و پولش باز به جیب مردم بازمی گردد.»
تورم عجیب و غریب!
احمدی نژاد وعده داده بود که تورم عجیب و غریبی، به خصوص در آغاز اجرای قانون در کار نخواهد بود و گفته بود: «به خاطر اهمیت این طرح، دولت وقت زیادی صرف کرد و تمام توان کارشناسی کشور بسیج شد. ما تمام جهات و تأثیرات این طرح را در مسائل گوناگون پیش بینی کردیم و برای این که این طرح، خوب و با کمترین شوک و تنش آغاز شود گرچه همه با اجرای آن پیروز خواهند بود، کارهای اضافی نیز انجام دادیم.»
بی پشتوانگی پیش بینی های برخی کارشناسان که تورم های 50 و 60درصدی، فقط ناشی از اجرای قانون هدفمندی وعده می دادند امروز با تورم کلی حدود 20درصدی که بخش عمده آن ناشی از تورم وارداتی است کاملا عیان شده است.
یارانه نقدی را عجله‌ای خرج نکنید
احمدی نژاد همچنین آن شب از مردم خواست تا در دریافت پول هایی که به حساب شان واریز شده است عجله نکنند.
به گفته او این پول یک گام بلند در جهت عدالت است و مال مردم است و مردم آن را درست مصرف کنند و توصیه کرده بود که بلافاصله به بانک ها مراجعه نکنند.
به این توصیه رئیس جمهور، البته در یکی دو دوره اول موعد برداشت یارانه های نقدی کمتر توجه شد اما از ابتدای سال جاری مردم توانستند نحوه صحیح استفاده از این مخارج را پیدا کنند و راه های درست خرج کردن این ارقام را پیدا کنند. بی شک همین توصیه در کنار تنظیم بازار مناسب توانست به اجرای موفق طرح کمک کند.
البته شاید نیاز به کمی زمان بود که مردم این توصیه را جدی بگیرند. آنجا که رئیس جمهور با توصیه به مردم برای مدیریت کاهش مصرف با هم فکری اعضای خانواده، خاطرنشان کرد: «انتظار داریم مردم منتظر باشند تا دوماه بگذرد و قبض ها بیاید، بعد براساس آن، با همفکری اعضای خانواده برنامه ریزی کنند تا فرزندان نیز مدیریت اقتصادی را یاد بگیرند چرا که آنها نیز فردا در یک بخش مدیر خواهندشد.»
بنزین را ذخیره نکنید!
این توصیه را می توان ناشی از تجربه قبلی افزایش قیمت بنزین دانست اما این بار به نظر می رسد مردم به سخنان رئیس جمهور درباره مضرات ذخیره بنزین توجه کردند: «من از مردم تقاضا دارم که بنزین ذخیره سازی نکنند. چرا که این کار خطرات بسیاری دارد. خدای ناکرده حادثه ای پیش می آید. در خانه ای پیش تر این اتفاق افتاده بود و پنج کودک را پیش من آوردند که سوخته بودند و سه سال است که ما آنها را برای جراحی پلاستیک می بریم، هنوز هم به وضعیت مناسب نرسیدند. گیرم که مقداری بنزین ذخیره کردید، چه می شود بعد از آن چه می خواهید بکنید. این طرح درازمدت است و همه باید به حق خود قانع باشند؛ دراین صورت است که برکت، امنیت و دلخوشی می آید. چرا بیمارستان های ما باید پر باشد و ما این همه بیمارستان داشته باشیم درحالی که اگر عدالت اجرا شود این طور نخواهدبود. پول جمع کنیم و بعد آن را خرج بیمارستان کنیم. البته گاهی برخی حوادث پیش می آید اما بسیاری از این حوادث ناشی از این است که به حق خود قانع نیستیم. کسی که بنزین را بدون توجه به حق خود می زند از کجا می داند که بعدا برایش اتفاقی نیفتد.»
خوشبختانه تقریبا موردی از ذخیره سازی بنزین در روزهای پس از اجرای قانون یافت نشد .