روزنامه نیویورک تایمز، «کیم جونگ ایل» را رهبری مرموز برشمرد که در برابر فشارهای بی امان آمریکا، کره شمالی را به کشوری دارای قدرت هستهای مبدل کرد.
نیویورک تایمز درگزارشی به مرور اجمالی دوران رهبری کیم جونگ ایل، رهبر کره شمالی پرداخته و مینویسد: کیم جونگ ایل دیکتاتور عزلت طلب که کشورش را مجهز به قدرت سلاح هستهای کرد، صبح روز 17 دسامبر (26 آذر) در 69 سالگی درگذشت.
کیم که مردمش او را «رهبر عزیز» خطاب میکردند، و تا آخر عمر مرموز ماند، فرزند بنیانگذار کره شمالی، «کیم ایل سونگ» بود.
کره ایها رهبر خود را یک رهبر بی همتا و جانشینی بزرگ برای اهداف انقلاب میدانستند.
همه چیز درباره این رهبر، حتی تاریخ و محل دقیق تولد و مرگش در حد حدس و گمان است. در جای جای خاک کره شمالی تابلوی عکس هر دو رهبر پدر و پسر در کنار هم بر دیوار ساختمانها و حتی تخته سنگهای کنار جاده نصب شده است.
این رهبر سیاسی، شیفته فیلمهای هالیوودی بود و حتی دستور ربوده شدن یک بازیگر و کارگردان کره جنوبی را برای راهاندازی صنعت فیلم در کره شمالی صادر کرد.
کیم به ندرت به خارج از کشور سفر میکرد و فقط به وسیله قطار راهی چین میشد.
جرج بوش، رئیسجمهوری اسبق آمریکا کشور او را در ردیف کشورهای محور شرارت قلمداد کرده بود.
«مادلین آلبرایت» وزیر خارجه بیل کلینتون، رئیسجمهوری اسبق آمریکا در اکتبر سال 2000 میلادی با کیم جونگ ایل دیدار و با او درباره برنامه موشکی کره شمالی گفتگو کرد.
بوش در دوره نخست ریاست جمهوری اش اعلام کرد که هرگز یک کره شمالی هستهای را تحمل نخواهد کرد، اما سرانجام ناگزیر به تحمل این کشور هستهای شد.
اسرائیل در سال 2007 پس از آگاه شدن از این که کره شمالی به سوریه کمک کرده است که یک رآکتور هستهای راهاندازی کند، این نیروگاه را بمباران کرد و این در حالی بود که کره شمالی هرگز اعلام نکرد که در ساخت این رآکتور نقش داشته است.
با خارج شدن بوش از صحنه قدرت، چهار سال منازعه با کره شمالی، جای خود را به سه سال مذاکرات رها شده داد.
در این مذاکرات که با رهبری «کریستوفر آر. هیل» دیپلمات کهنه کار آمریکایی جریان داشت، آمریکا موافقت کرد که مقادیر عظیمی نفت به عنوان سوخت به کره شمالی تحویل دهد و در عوض کره شمالی نیروگاه هستهای فرسوده «یونگبیونگ» را از رده خارج کند.
بازی کردن با دست ضعیف
او موفقیت درخشانی در دفع فشارهای واشنگتن و پکن و نیز وادار کردن واشنگتن به گفتگو و چانه زنی داشت.
کیم سرانجام مذاکرات را از مسیر اصلی خود خارج کرد، در حالی که آمریکا همچنان متعهد به ارسال سوخت به کره بود.
نگرانی آمریکا و آسیا این است که با تغییر دولت در کره شمالی ژنرالها و رهبران حزب، کنترل زرادخانه هستهای کره شمالی را بدست گیرند، چرا که به گفته برخی ناظران سیاسی، کیم که بزرگترین ارباب حفظ بقا در برابر دشمنان بود، امروز در صحنه حاضر نیست.
سیاست کیم در اولویت بخشیدن به ارتش در درجه اول بود. ارتش 1/1 میلیون نفری قوی کره شمالی پنجمین ارتش بزرگ جهان است.
کره شمالی در زمان حاکمیت کیم، زرادخانه موشکهای بالستیک خود را توسعه بخشید و در اکتبر 2006 هشتمین کشور جهان شد که آزمایش هستهای انجام داد.
به نوشته نیویورک تایمز، با ضعیف شدن اقتصاد کره شمالی، انزوای این کشور عمیقتر و کشوری وابسته به کمکهای غذایی چین و کمکهای دیگر از کره جنوبی و آمریکا شد.
در سالهای دهه 90 میلادی که قحطی و گرسنگی سراسر کشور را فراگرفت، احتمالاً حدود 2 میلیون نفر که 10 درصد جمعیت کل کشور را تشکیل میداد، جان خود را از دست دادند. قحطی، معلول شرایط سیاسی کشور و خشکسالی بود.
تصور بر این است که کیم متولد سال 1941 در سیبری باشد. در آن دوران کیم ایل سونگ پدر کیم جونگ ایل درتبعید در شوروی سابق بسر میبرد.
اما در اوراق رسمی کره شمالی، تولد کیم در سال 1942 در کلبهای ذکر شده (مانند آبراهام لینکلن) است. این کلبه در اردوگاهی سری در مقر شبه نظامیان مخالف ژاپن که پدرش فرمانده آن در «ماونت پکتو» بود، قرار داشت. این منطقه از مناطق مقدس در افسانههای کره است.
در سال 1993 کیم جونگ ایل به ریاست کمیسیون دفاع ملی کره شمالی منصوب شد که صاحب قدرتترین نهاد کره شمالی و یک سازمان نظامی است. در همان سال وی به جانشینی پدر منصوب شد.
کره شمالی در سال 1994 در پاسخ به فشارهای آمریکا تهدید کرد که انبار سوخت هستهای اش را به سمت تولید بمب هدایت خواهد کرد. با این تهدید، دو طرف تا مرز جنگ پیش رفتند، اما جیمی کارتر، رئیسجمهوری اسبق آمریکا به عنوان دلال صلح عازم پیونگ یانگ شد و کیم ایل سونگ هم از او به گرمی استقبال کرد. دو طرف با هم معامله کردند و خطر جنگ دفع شد.
کیم جونگ ایل سه پسر دارد که هریک امکان جانشینی پدر را داشتند.
«کیم جونگ نام» پسر بزرگتر به طور طبیعی جانشین پدر بود، اما او دچار معلولیت جسمی است و به همین دلیل در سال 2008، کیم جونگ ایل فرزند سوم خود «کیم جونگ- اون» را به جانشینی خود برگزید.
کره شمالی در سالهای پایانی دهه 90 یک آزمایش موشکی بر فراز دریای ژاپن انجام داد.
درسال 2000، پنجاه سال بعد از تقسیم شبه جزیره کره، پیونگ یانگ برای اولین بار میزبان «کیم جونگ» رئیسجمهوری کره جنوبی بود.
در اکتبر 2002 دولت آمریکا اسنادی را نشان داد که ثابت میکرد کره شمالی توافق هستهای مصوب سال 1994 با آمریکا را نقض و تجهیزات غنی سازی اورانیوم را از «عبدالقدیر خان» دانشمند هستهای پاکستان خریداری کرده است. آمریکا با رد یابی ماهوارهای، کشتیهای حامل این مواد، به این اسناد دست یافته بود.
کیم دستور اخراج بازرسان آژانس بینالمللی انرژی اتمی را صادر و در سال 2003 هم آمریکا ارسال سوخت به کره شمالی را قطع کرد، کره شمالی هم در پاسخ اعلام کرد که در حال انجام فرآوری بر روی میلههای سوخت مصرف شده است تا آنها را به سوخت مورد نیاز برای تولید بمب اتمی تبدیل کند.
درسال 2010 «زیگفرید هکر» دانشمند آمریکایی از یک نیروگاه غنی سازی اورانیوم در کره شمالی بازدید کرد.
درهمان سال کره شمالی در پاسخ به رزمایش دریایی مشترک کرهجنوبی و آمریکا، دو فروند کشتی کره جنوبی را غرق و جزیرهای را در اطراف آبهای کره شمالی گلوله باران کرد و چین هم کمکهایش را به این کشور افزایش داد.
ناگفتهها
کیم جونگ اون، پسر کیم جونگ ایل، رهبر فقید کره شمالی که جانشین پدرش شد برای مدتی در مدرسههای سوییس زبانهای انگلیسی، فرانسوی و آلمانی آموخته است.
برای نخستین بار روزنامه ژاپنی «ماینچی» عکسی از کیم جونگ اون به همراه همکلاسیهایش در سوییس منتشر کرد.
رسانههای سوییس نوشتند: این عکس مربوط به آلبوم یک مدرسه خصوصی در شهر برن سوییس است که در سال 1999میلادی گرفته شده بود. در این عکس کیم جونگ اون به همراه همکلاسیهایش دیده میشود.
کیم جونگ اون از سال 1996 تا 2001 میلادی با هویت جعلی «پاک اون» فرزند یکی از کارکنان سفارت کره شمالی، در این مدرسه سوییسی تحصیل میکرد.
با تحقیقات بهعمل آمده از وضعیت آموزشی کیم جونگ اون، مشخص شده که وی در این مدرسه زبان انگلیسی، فرانسوی و آلمانی آموخته است.
وی علاقه زیادی به مجلات کارتونی داشت و کارتون نقاشی میکرد.
«یوآخو میشلو» یکی از همکلاسیهای پرتغالی کیم جونگ اون میگوید که وی یک بار به او گفته بود که فرزند رهبر کره شمالی است.
«میشلو» که یک بار برای تماشای بازی یک تیم بسکتبال آمریکایی به پاریس سفر کرده بود، میگوید که کیم جونگ اون، عکسی از خود و پدرش را در آن زمان به او نشان داده بود.
«اولی اشتودر» مدیر مدرسه برن سوییس میگوید که بازی بسکتبال یکی از ورزشهای مورد علاقه کیم جونگ اون بود. همچنین ورزش اسکی نیز از دیگر ورزشهایی بود که اون انجام میداد.
«پتر بوری» یکی دیگر از روسای مدرسه برن سوییس میگوید که کیم جونگ اون دانش آموز بسیار فعالی بود و در ریاضی، انگلیسی و آلمانی مهارتهای خوبی از خود نشان داد.
«سیمونه کان» معلم سابق کیم جونگ اون میگوید که به یاد میآورد در آخرین روز کاری مدرسه به او گفته است که امروز روز آخر است و دیگر از وی خبری نشد.
گفته میشود که کیم جونگ اون سپس مانند پدربزرگش به آکادمی ارتش در پیونگ یانگ رفت و در سال 2007 میلادی دیپلم خود را در این رشته اخذ کرد.
کیم جونگ اون جوانترین فرزند رهبرکره شمالی و فرزند سومین زن اوست. مادرش شش سال پیش به دلیل ابتلای به سرطان سینه فوت کرد. برادران اون، «کیم جونگ چون» سی ساله و «کیم جونگ نام» چهل ساله هستند.
هنوز مشخص نیست که کیم جونگ اون در چه سالی متولد شده است. اما گفته میشود که وی احتمالا در یکی از سالهای 1982، 1983 یا 1984میلادی متولد شده است.
وی از سال گذشته ریاست مرکز پلیس مخفی را برعهده داشته و نماینده پدرش در شورای کمیسیون دفاع ملی بود.
چشم انداز
اعلام خبر مرگ رهبر کره شمالی موجب شد گمانهزنیهای متعددی در خصوص آینده این کشور و تحولات منطقه شرق آسیا مطرح شود.
در نخستین ساعات روز دوشنبه 28 آذرماه مقامات رسمی پیونگ یانگ اعلام کردند که کیم جونگ ایل در گذشته است. به گزارش برخی رسانههای غربی، مرگ ایل دو روز پیش از آن در یک قطار و در جریان بازدید از منطقهای خارج از پایتخت روی داد و مقامات سیاسی و امنیتی پیونگ یانگ پس از اطمینان از کنترل اوضاع، بررسی جوانب و قطعی شدن معرفی سومین فرزند ایل به جانشینی وی، خبر مرگ رهبر کره شمالی را اعلام کردند. هنوز تمامی نیروهای نظامی و امنیتی کره شمالی برای مقابله با شرایط پیشبینی نشده در حالت آماده باش به سر میبرند.
«کی.سی.ان.ای» خبرگزاری رسمی کره شمالی، از مردم این کشور خواست تا پشت سر «اون» و زیر چتر رهبری او با هم متحد شوند. نام «کیم جونگ اون» در چند سال اخیر در رسانههای داخلی و خارجی مطرح و از وی به عنوان جانشین پدر یاد میشد.
تا چند سال قبل تصور میشد که «کیم جونگ نام» فرزند ارشد رهبر کره محتملترین نامزد جانشینی پدر محسوب شده و به راحتی خواهد توانست به عنوان سومین رئیسجمهور موروثی کره شمالی دست یابد، اما دستگیری وی در فرودگاه توکیو و مطرح شدن شایعاتی پیرامون تلاش کیم جونگ نام برای پناهندگی در ژاپن و فرار از خطراتی که به گمان برخی تحلیل گران در بازیهای سیاسی پیونگ یانگ وی را تهدید میکرد، موجب شد تا نام وی به یکباره از لیست مدعیان رهبری کره شمالی حذف شود.
کیم جونگ اون از جمله معدود وابستگان به حلقه بسته نخبگان سیاسی و حکومتی پیونگ یانگ محسوب میشد که همانطور که قبلاً ذکر شد، در اواخر دهه 90 میلادی در سوییس و سپس در دانشگاهی سوئدی مشغول به تحصیل و با فضای سیاسی ـ اجتماعی خارج از مرزهای کره شمالی آشنا شد.
اون بر خلاف پدرش مراتب ترقی در سلسله مراتب قدرت را بهسرعت و در کمتر از چند سال پیمود. پس از برخی زمینهسازیهای رسانهای، کیم جونگ اون در کنگره ملی حزب کمونیست کرهشمالی که در اوایل سال 89 برگزار شد، به عنوان عضو ارشد کمیته مرکزی حزب کمونیست و جانشین رئیس کمیسیون نظامی این کشور انتخاب شد.
پس از ارتقای اون به بالاترین منصب نظامی کرهشمالی یعنی ژنرالی چهار ستاره، پردهبرداری از حضور وی در مراسم رژه نظامی شصت و پنجمین سالگرد تاسیس حزب کمونیستی «کارگر» موجب شد تا تحلیلها همگی بر قطعی شدن جانشینی «اون» متمرکز شود.
آنچه مشخص است این که مهمترین عامل به تکاپو افتادن رهبر فقید کره شمالی برای تعیین جانشین، سکته مغزی وی در سال 1387 بود که حتی منجر به دامن زدن شایعاتی پیرامون مرگ وی در آن زمان شد. برخلاف اولین رهبر کره شمالی یعنی «کیم ایل سونگ» که در سال 1373 درگذشت، ایل این فرصت را از دست داد تا بتواند مانند پدرش برای فرزند خود بستر لازم را برای تحویل قدرت در یک حکومت موروثی مهیا کند.
کیم جونگ ایل پس از فارغالتحصیلی از دانشگاه، شروع به ترقی در سلسله مراتب حزب حاکم کارگر کره کرد و در دهه 1980 میلادی جزو هفت عضو شورای رهبری کره شمالی شد و در این دوره لقب رهبر عزیز را به خود گرفت. کیم جونگ ایل در سال 1370 سمت فرماندهی ارتش کره شمالی را برعهده گرفت و دو سال بعد کیم ایل سونگ تمامی امور داخلی را به وی واگذار کرد. کیم جونگ ایل رئیس کمیسیون دفاع ملی کره شمالی و فرمانده کل ارتش خلق کره شمالی که پس از مرگ پدر بدون کوچکترین دردسری قدرت را دست گرفته بود، بهطور رسمی در سال 1376 به عنوان دبیر کل حزب کمونیست کارگر کره شمالی و رئیس شورای ملی دفاع انتخاب شد.
در آستانه آغاز دوره رهبری اون، مقایسه شرایط رهبر جدید کره با پدرش نشان میدهد که وی بر خلاف پدر از کمترین میزان تجربه حکومتداری و فعالیتهای سیاسی برخوردار است. هرچند رسانههای کره شمالی در چند ماه اخیر تلاش کردهاند تا اون را به عنوان نابغهای نظامی قلمداد کنند، اما به شکل مشخص، اشراف اون به نسبت پدر بر مسائل سیاسی و نیز موضوعات امنیتی ـ نظامی که از اولویتی بالا در کره شمالی برخوردار است، بسیار اندک است. با این حال خبرگزاری دولتی پیونگ یانگ بلافاصله بعد از تایید خبر مرگ ایل اعلام کرد که انتخاب اون با اجماع کامل مورد پشتیبانی مقامات ارشد ارتش و نیز حزب کمونیست کارگر قرار گرفته است.
نگرانیهای ناشی از بیثباتی
پیش از این، شاید نخستین مولفهای که میتوانست در نگاه دشمنان غربی نظام سیاسی پیونگیانگ به عنوان مهمترین عامل برای سقوط حکومت کره شمالی به عنوان حکومتی استوار بر رهبری فردی معرفی شود، مرگ کیم جونگ ایل بود، اما با واقعی شدن مساله حذف ایل از راس حاکمیت کره شمالی این امیدواری به سقوط کم هزینه دولت پیونگ یانگ، جای خود را به نگرانیهای عدیدهای در خصوص آینده شبه جزیره کره داده است.
به گزارش «یونهاپ» خبرگزاری رسمی کرهجنوبی، آمریکاییها در اولین ساعات تایید خبر مرگ ایل، ضمن رایزنی با متحدان خود در منطقه یعنی ژاپن و کره جنوبی، اعلان کردند که در اقدامی برای نشان دادن حسن نیت خود به مقامات کره شمالی، کمکهای انسان دوستانه خود را به مردم این کشور از سر خواهند گرفت. واشنگتن برای اقناع مقامات کره شمالی به متوقف کردن تلاش برای دستیابی به تسلیحات هستهای، محمولههای کمکهای غذایی و دارویی به همراه سالانه 500 هزار تن نفت را به این کشور تحویل میداد تا اینکه در سال 1381 مسجل شدن برنامههای هستهای نظامی پیونگ یانگ، منجر به قطع کمکهای یاد شده انجامید.
به جز آمریکاییها که با پایش تحولات درونی کره شمالی و منطقه شرق آسیا به دنبال کنترل موثر اوضاع هستند، تمامی کشورهای منطقه با دقتی همراه با دغدغههایی مشترک یا متفاوت، تعقیبکننده و نظارهگر اوضاع پیونگ یانگ هستند.
چین به عنوان پشتیبان بزرگ دولت کره شمالی هر چند رها از دغدغههای تهدیدات نظامی و امنیتی، رویدادهای پیونگ یانگ را دنبال میکند، اما از هرگونه بیثباتی سیاسی- امنیتی در منطقه که منافع سیاسی و اقتصادی پکن را با چالش مواجه کند، گریزان است. این در حالی است که بسیاری از کارشناسان، رهبران چین را دارای بیشترین قدرت تاثیرگذار خارجی برای اقناع یا تعامل مستقیم و موثر با نخبگان حاکم بر پیونگ یانگ دانسته و سفر اخیر کیم جونگ ایل را اقدامی برای تضمین و تثبیت موقعیت جانشینش قلمداد کردند. اما مشخص نیست که آغاز و تداوم رهبری جوان و کم تجربه کرهشمالی بتواند روند و رفتارهای پیشین پیونگ یانگ و ثبات منطقه را تضمین کند.
با وجود اینکه دیگر نشانی از روابط راهبردی و بسیار گرم میان رهبران کره شمالی و مقامات کرملین در زمان پیش از فروپاشی شوروی بر جای نمانده، اما در کنار چینیها، متحدان کره شمالی در مسکو نیز به واسطه برخی ملاحظات سیاسی و امنیتی و رقابتهای استراتژیک با آمریکا در منطقه، نگران آینده شبه جزیره کره هستند؛ مضاف بر این که سرمایهگذاریهای قابل توجه روسیه در شرق و جنوب شرق آسیا به ویژه در بخش انرژی، مسکو را پیگیر آینده تحولات کره شمالی و حفظ ثبات منطقه کرده است.
بزرگترین دغدغه برای ژاپن، کره جنوبی و بیشتر کشورهای غربی به ویژه آمریکا که در مجاورت جغرافیایی شرق آسیا قرار دارد، این است که با رفتن کیم، چه کسی مسئولیت زرادخانه هستهای کرهشمالی را در دست میگیرد و وضعیت قراردادهای هستهای آشکار و پنهان پیونگیانگ با برخی کشورهای درحال توسعه چه خواهد شد.
هرچند از دیدگاه بسیاری از دولتهای غربی، کیم جونگ ایل نیز در مقام رهبری کره شمالی برای اطمینان بخشی غربیها به حفظ وضع موجود چهرهای چندان قابل اعتماد نبود، اما به شکل مشخص مقامات غربی و متحدان منطقهای آنها تنها ایل را به عنوان قدرت مطلق و نخست تصمیم گیرنده در پیونگ یانگ میشناختند.
تغییر رهبری در کرهشمالی، روی کار آمدن رهبری کم تجربه و روشن نبودن روند تحولات آتی در این کشور و تاثیر آن بر ثبات منطقه باعث بروز نگرانیهایی در بازارهای مالی شرق آسیا شده و در معاملات نخستین روز مرگ ایل، شاخص بهای سهام در اکثر این بازارها به شدت تنزل کرد.
همچنین کرهجنوبی، که از دید حکومت پیونگ یانگ، متحد اصلی آمریکا در منطقه و در نتیجه یکی از دشمنان عمده کره شمالی محسوب میشود، اعلام کرد که به منظور مقابله با حوادث احتمالی، نیروهای خود را به حالت آمادهباش در آورده است.
اما در پیوند با مذاکرات شش جانبه مربوط به پرونده هستهای کره شمالی که در آذر ماه 1387 متوقف شد، پس از مرگ ایل امیدواریهایی در خصوص گشوده شدن گره دیپلماتیک این گفتوگوها در شرایط جدید به وجود آمده است.
برخی تحلیلگران آمریکایی ارائه مشوقهای کافی به همراه افزایش تلاشهای دیپلماتیک واشنگتن در این رابطه را برای اقناع مقامات کره شمالی به تداوم مذاکرات، الزامی و کارآمد تلقی کردهاند.
لازم به ذکر است که دولت پیونگیانگ نیز با فرونشستن بحران نظامی ـ امنیتی شبه جزیره کره در طول یک سال اخیر تمایل خود را برای از سرگیری مذاکرات اعلام کرده بود. ادامه دارد...