به گزارش خبرنگار اقتصادی خبرگزاری فارس بر اساس گزارش مراکز تحقیقاتی و تخصصی با ادامه روند کنونی تا دو دهه آینده بیش از 20درصد تولید ناخالص داخلی ایران باید به یارانه انرژی اختصاص پیدا کند .اتفاقی که نتیجه ای جز باز نگهداشتن اقتصاد از روند رو به رشد خود نتیجه دیگری به دنبال نخواهد داشت.در چنین شرایطی اقدام برای کنترل مصرف بی رویه و بیش از حد انرژی در کشور امری حیاتی و در خور توجه به نظر می رسد .سهمیه بندی بنزین اولین و مهمترین گام در این راستا به نظر می رسد.گامی که همه ما موظف به یاری آن و کمک به دولت جهت اجرایی کردن آن هستیم.
بر اساس گزارشات بانک جهانی، رویه فعلی اعطای یارانه به سوخت به ضرر فقرا ارزیابی شده و یکی از چالشهای مهم اقتصاد ایران را یافتن راهی برای هدفمند کردن یارانه های انرژی (بنزین) دانسته که بیش از ده درصد تولید ناخالص داخلی را شامل می شود.
در گزارشهای این بانک توصیه شده است: ایران با هدفمند کردن یارانه انرژی ، نظام یارانه ها را بهینه و اشتغالزا کند و آن را در جهت افزایش سرمایه گذاری بخش خصوصی که موتور حیاتی رشد پایدار است، سوق دهد.
بانک جهانی تصریح می کند: مسئولان ایرانی علیرغم آن که در خصوص مسایل سیاسی با یکدیگر اختلاف نظر دارند، اما همگی به این اجماع رسیده اند که باید هر چه سریعتر برنامه های اصلاحی را برای برطرف کردن این چالش اقتصادی در پیش بگیرند.
بنابراین گزارش، در حالی که حمایتهای دولت ایران از مردم با استفاده از نظام فعلی یارانه ها تا حدودی موثر است، اما این یارانه ها مشخصا" قشر فقیر جامعه را مورد هدف قرار نمی دهد و از طرف دیگر بسیار پر هزینه است.
بر اساس گزارشهای بانک جهانی، یارانه های پرهزینه در ایران مخصوصا" یارانه به انرژی و سوخت به خوبی نصیب فقرای جامعه قرار نمی شود و فقرا از آن بهره ای نمی برند.
بانک جهانی در گزارشهای خود از وضعیت انرژی در ایران اعلام کرده که حذف یارانه انرژی در ایران مصرف انواع انرژی را تا سال 2014 میلادی تا 50 درصد کاهش خواهد داد.
بنابراین گزارش، بانک جهانی با اعلام این که مصرف انرژی در ایران در حال حاضر معادل 1556 میلیون بشکه نفت خام در سال است، پیش بینی کرد: حذف یارانه ها مصرف انرژی را به معادل 789 میلیون بشکه نفت در سال 2014 میلادی کاهش دهد. اصلاح روند قیمت گذاری انرژی در ایران مصرف را در سال 2019 میلادی به سطح مصرف انرژی در سال 2001 میلادی کاهش خواهد داد.
این گزارشها با تاکید براین که منافع زیادی در حذف یارانه انرژی وجود دارد، اضافه می کند: اگر مسئولان ایرانی نمی توانند استراتژی جامعی را در خصوص اصلاح قیمت گذاری انرژی و حذف یارانه ها در پیش بگیرند، لااقل می توانند با حذف یارانه سوخت خودروها قدم مهمی بردارند.
بانک جهانی با اعلام این که بازار داخلی انرژی در ایران تا حد زیادی با یارانه حمایت می شود، اعلام می کند، رقم بالای یارانه انرژی در ایران نه تنها در انتخاب مصرف کننده اخلال ایجاد می کند، بلکه خسارتهای زیست محیطی قابل توجهی را در پی خواهد داشت.
طی تحقیقی که در مورد 17 کشور خاورمیانه و شمال آفریقا انجام شده است عراق به عنوان نخستین کشور منطقه از نظر ارائه بنزین و گازوئیل ارزان قیمت به شهروندان خود شناخته شده است. قیمت هر لیتر بنزین در این کشور سه سنت و هر لیتر گازوئیل یک سنت است.
پس از این کشور ایران دومین کشور از نظر قیمت گازوئیل و سومین کشور از نظر قیمت بنزین شناخته شده است. قیمت هر لیتر گازوئیل در ایران بالغ بر دو سنت و هر لیتر بنزین 9 سنت می باشد.
در میان کشورهای این منطقه ترکیه گران ترین کشور از نظر قیمت گازوئیل و بنزین شناخته شده است.در حالی که ایران و عراق به عنوان کانون های قاچاق سوخت در منطقه شناخته شده ترکیه نیز به مهمترین مقصد محموله های سوخت قاچاق تبدیل شده است.
پس از ایران، امارات با 80 هزار بشکه در روز، عربستان با 60 هزار بشکه در روز، عراق با 57 هزار بشکه در روز و کویت با 26هزار بشکه در روز به ترتیب در جایگاههای بعدی از نظر میزان مصرف بنزین و سوخت جت در خاورمیانه و شمال آفریقا قرار گرفته اند.
بر اساس این گزارش، با توجه به تصمیم مجدانه مقامات ایران برای کاهش مصرف بنزین و اتخاذ اقداماتی در این خصوص از جمله گاز سوز کردن خودروها ، توسعه ناوگان حمل و نقل عمومی و اخیرا صدور کارتهای هوشمند و سهمیهبندی کردن بنزین پیش بینی میشود در سال های آینده مصرف بنزین در این کشور کاهش یابد.
بر اساس برآوردهای انجام شده پیش بینی میشود مصرف بنزین در ایران از 97 هزار بشکه در روز در سال 2006 به 40 هزار بشکه در روز در سال 2015 کاهش پیدا کند. در عوض مصرف سوخت جت از 51 هزار بشکه در روز در سال 2006به 64 هزار بشکه در روز افزایش پیدا خواهد کرد.
مصرف بنزین و سوخت جت در سال 2015 در ایران به 104 هزار بشکه در روز میرسد که این رقم به میزان 44 هزار بشکه در روز کمتر از میزان مصرف در سال 2006 خواهد بود.
میزان مصرف بنزین و سوخت جت در سال 2015 در برخی دیگر از کشورهای منطقه عبارت خواهد بود از: امارات 136 هزار بشکه در روز، عربستان 84 هزار بشکه در روز، عراق 67 هزار بشکه در روز و کویت 38 هزار بشکه در روز.
بنابراین گزارش، قیمت بنزین مازاد بر سهمیه نیز 270 تا 370 تومان معادل 3/0تا4/0دلار در هر لیتر پیش بینی می شود که حتی این رقم نیز در مقایسه با قیمت واقعی بنزین در جهان بسیار اندک است.در حال حاضر متوسط قیمت بنزین در بازارهای جهانی بالغ بر 3 تا 4 دلار است.
کارشناسان اقتصادی معتقدند: اجرای نظام سهمیه بندی بنزین از زوایای مختلف می تواند کاهش مصرف و کاهش هزینه های دولت را به دنبال بیاورد.
صدور کارت های هوشمند سوخت و سهمیه بندی کردن بنزین برای خودروهای دولتی نخستین گام ها در این زمینه است.در عین حال عمده مصرف بنزین در ایران مربوط به خودروهای شخصی است و با سهمیه بندی کردن بنزین برای این خودرو تا حد زیادی از حجم مصرف بنزین در ایران کاسته خواهد.
دولت ایران سالانه 30 میلیارد دلار معادل 15 درصد تولید ناخالص داخلی خود برای حاملهای انرژی به شهروندان خود یارانه میدهد.
بسیاری از کارشناسان با توجه به فاکتورهای مختلف از سهمیهبندی بنزین حمایت میکنند اما نسبت به سوء مدیریت در این کار مهم هشدار میدهند.به نظر این افراد اجرای نادرست این تصمیم باعث ایجاد بازار سیاه کارتهای هوشمند و باز شدن راههای جدیدی برای فساد و سودجویی میشود.
محمد رضا نقدی میگوید: اگر استفاده از کارت سوخت و سهمیهبندی بنزین قطعی و اجرایی شود، قاچاق بنزین را 80 درصد کاهش میدهد.
در گزارش عملکرد ستاد تبصره 13 قانون بودجه یکی از مشکلات گازسوز کردن خودروها تامین مخزن «CNG» عنوان شده است که با حمایت بخش خصوصی هفت کارخانه تولید مخزن CNG تا پایان 87 راهاندازی خواهد شد.
بر اساس این گزارش شهریور سال 85 کارخانهای با ظرفیت تولید 160 هزار مخزن CNG راهاندازی شده و در نیمه دوم سال جاری نیز سه کارخانه در مجموع با ظرفیت 420 هزار دستگاه مخزن CNG به بهرهبرداری خواهد رسید.
همچنین به منظور ایجاد زیرساختهای لازم برای اجرای طرح ملی گاز طبیعی فشرده، تولید انبوه موتور پایه گازسوز در ماه آینده در شرکت ایران خودرو صورت خواهد گرفت.
براساس این گزارش دولت به منظور مدیریت مصرف سوخت و توسعه حمل و نقل عمومی شهرهای کشور در سال گذشته 5220 میلیارد ریال اختصاص داده که در سال 84، 1968 میلیارد ریال به همین منظور تخصیص داده است.
در گزارش ستاد تبصره 13 قانون بودجه همچنین آمده است: برخلاف گسترش حمل و نقل عمومی، در صورت نبود فضای لازم برای حرکت وسایل نقلیه عمومی و عدم محدودیت خودروی شخصی، و در صورت عدم الزام شهرداریها به رعایت قوانین خاص در حمل و نقل عمومی نتایج خوبی در کاهش مصرف سوخت به دست نخواهد.
همچنین در صورت عدم اهرم سهمیهبندی رغبت عموم برای استفاده از گاز طبیعی وجود نخواهد داشت.
این گزارش حاکی است؛ چنانچه کل برنامههای صرفهجویی و یا مدیریت مصرف سوخت محقق شود، 5/8 درصد در مصرف بنزین صرفهجویی خواهد شد.
تاکنون با اجرای برنامههای تبصره 13 به منظور مدیریت مصرف سوخت 6/4 میلیون لیتر در روز صرفهجویی صورت گرفته است.
همچنین با گازسوز شدن خودروها 22 درصد، جایگزینی خودروهای فرسوده 41 درصد و با توسعه حمل و نقل عمومی 37 درصد صرفه جویی صورت گرفته است.
علی دانش منفرد اظهارداشت: سهمیه بندی بنزین روی هم رفته طرحی مثبتی است و می تواند جلوی مصرف بی رویه سوخت و به همان نسبت آلودگی محیط زیست را بگیرد.
وی افزود: اگر این طرح به درستی مدیریت شود می تواند به صرفه جویی در مصرف سوخت منجر شود.
نائب رئیس دوم کمیسیون انرژی اضافه کرد: تولیدات داخلی سوخت باید در قالب سهمیه بندی ارائه شود و مازاد بر آن نیز باید با قیمت متعادل در اختیار مردم قرار گیرد.
وی افزود: نمی توان به یکباره مردم را تحت فشار قرار داد و باید قیمتی مناسب را در این خصوص دولت تعیین نماید.
دانش منفرد اضافه کرد: از سویی نیز این تعیین قیمت به صورتی صورت گیرد که خود طرح را لوث نماید.
وی افزود: دولت هنوز تکلیف سوخت مازاد بر سهمیه را مشخص نکرده و قیمت هر لیتر بنزین سهمیه ای نیز همان 100 تومان است.
این نماینده مجلس گفت: اول بهانه مشکل عدم توزیع کارت هوشمند بود، به جز افراد مهاجر، کسانی که مشکل وصیت دارند، یا صاحبان ماشینهای فرسوده، مابقی هم اکنون دارای کارت هوشمند هستند ولذا عملا این بهانه نیز برطرف شده است.
وی افزود: این تاخیرها در اجرای قانون، به نفع دولت و مجلس نیست و موجبات تضعیف تصمیمات آنها را فراهم می کند.
مرادی با مخالفت با بحث افزایش سهمیه گفت: اضافه کردن هر یک لیتر ، 12 میلیون لیتر مازاد بر سهمیه را به دولت تحمیل می کند که با این حساب نه تنها صرفه جویی صورت نمی گیرد بلکه به افزایش مصرف نیز منجر می شود.
وی افزود: سهمیه قابل افزایش نیست و بحثهایی چون افزایش پلکانی سهمیه نیز نتیجه ای جز هرج و مرج ندارد.
وی افزود: کسانی که به دنبال اجرای این طرح هستند ، به عواقب آن توجه نکرده اند و از مشکلات آتی آن غافلند.
وی افزود: اجرای این طرح در شرایط فعلی جز سوء استفاده عده ای نتیجه ای به دنبال ندارد و لذا به نظر من به جای اجرای طرح می توان قیمت بنزین را معقولتر کرد.
این نماینده مجلس اضافه کرد: در کشوری که از 70 میلیون جمعیت آن تنها 7 میلیون نفر دارای خودرو هستند ، عادلانه نیست که تنها به این تعداد خاص دولت یارانه دهد و لذا با معقول کردن قیمت بنزین و پرداخت مابه التفاوت به مردم مانند کشور امارات باید این مساله را حل و فصل کرد.
وی یادآور شد: اگر واقعا نگران خروج ارز از کشور در قابل واردات سوخت هستیم، باید اولا به ایجاد و بازسازی پالایشگاههای کشور پرداخت و ثانیا، از اصلاح فرهنگ مصرف و فرهنگسازی لازم در این خصوص غافل نماند.
کریمیان گفت: برخی واقعی کردن قیمت بنزین را باعث افزایش نرخ تورم می دانند در حالی که به نظر من با یک برنامه ریزی درست و حتی 2 تا 3 نرخی کردن قیمت سوخت می توان مشکل را حل کرد.
وی افزود: این مشکل ، فقط مربوط به ایران نیست و کشورهای مختلف با انجام امور کارشناسی و اجرای صحیح راهکارهای مطلوب و عزم ملی، چنین مشکلاتی را به راحتی مرتفع کرده اند.
وی افزود: در اجرای این قانون باید دو نکته اساسی ؛ مصلحت نظام و حقوق شهروندان و همچنین حاکم کردن فرهنگ حاکمیت منطق، مورد توجه قرار گیرد.
این نماینده مجلس خاطر نشان کرد: در اجرای این طرح، به صرف اینکه ما تصمیم به اجرای قانونی گرفته ایم، بدون توجه به شرایط ، باید اجرا شود، منطقی نیست.
وی افزود: اجرای هر فکر منطقی باید مبتنی بر رضایت مردم صورت گیرد.
این عضو کمیسیون انرژی لازمه اجرای طرح سهیمه بندی بنزین را تحقق حداقل 50 درصد تبصره 13، دوگانه سوز کردن خودروها، خارج کردن خوردهای فرسوده از مجموعه حمل ونقل شهری، استاندار کردن موتورهای خودروهای تولیدی و ... دانست.
وی همچنین فرهنگسازی و ایجاد آمادگی روانی در مردم را از دیگر پیش شرط های اجرای این طرح برشمرد.
سودانی خاطر نشان کرد: در زمینه کارتهای سوخت موفقیتهایی داشته ایم که با ادامه این حرکت و همچنین اجرای طرح سهیمه بندی سوخت با رعایت حال مردم حداقل تا 2 سال آینده می توان به صرفه جویی در مصرف سوخت پرداخت.
وی افزود: تا ایجاد زمینه اجرای قانون، تاخیر در اجرای آن بلامانع است.
این عضو کمیسیون انرژی نرخ پیشنهادی برای قیمت هر لیتر بنزین مصرفی مازاد بر سهمیه را 250 تومان دانست و افزود: در سال سوم اجرای این طرح می توان قیمت بنزین را طوری تعیین کرد که به نوعی سودآوری نیز رسید.
و در نهایت اینکه :
بدون شک به دلایل مختلف ایران از جمله کشورهای پر مصرف انرژی در منطقه و شاید جهان است.این نکته همانگونه که در سطور بالا نیز منعکس گردید مورد اذعان اکثر موسسات تحقیقاتی جهان است.با توجه به نکات بیان شده کنترل این مصرف ضروری و بلکه حیاتی به نظر می رسد .طرح سهمیه بندی بنزین اگر چه با سختیهایی همراه خواهد بود اما با توجه به نتایج مثبت آن در زمینه کاهش مصرف انرژی اقدامی منطقی به نظر می رسد که همه باید در اجرای صحیح و منطقی آن دولت را یاری دهیم .در مقابل دولت نیز باید با در نظر گرفتن تدابیر لازم مشکلات موقت اجرای این طرح را به حداقل برساند .توجه به حمل و نقل عمومی از جمله این اقدامات است.