* روسیه به تازگی اعلام کرده است که درصدد احیای گفتوگوهای بدون پیش شرط میان ایران و کشورهای5+1 است، در حالیکه این کشور، پیش از این، اعلام کرده بود که فعالیتهای هستهای ایران خطرناک نیست اما نماینده روسیه در سازمان ملل عنوان کرده که روسیه در نگرانی غرب درباره برنامه هستهای ایران شریک است. با توجه به این جهتگیریهای متعارض، ارزیابی شما از تلاش جدید مسکو برای احیای مجدد گفتوگوهای 5+1 با ایران چیست؟
** مسجل است رفتار سیاسی روسیه در پرونده هستهای ایران سالهاست بر اساس رویکرد حفظ وضع موجود است. روسها در پی یافتن یک نقطه تعادل برای کسب منافع خود هستند. بیتردید یک طرف قضیه این است که روسیه بر این امر واقف است که ایران به عنوان یک دوست استراتژیک به حساب نمیآید و از سوی دیگر نمیخواهد روابط ایران با کشورهای مغرب زمین یا با جامعه بینالمللی بر روی تراز معینی قرار بگیرد و وضعیت موجود به سمت یک بافت تعریفی معین روی آورد. از این رو روسیه بدش نمیآید که ایران و پرونده هستهای مربوط به ایران در وضعیت مبهم قرار گیرد و تلاش میکند تا در این وضعیت، منافع دوجانبه خود را از هر دو سوی رقابت کسب کند. از یکسو منافع ناشی از همکاریهای خود با ایران را دارا باشد و از سوی دیگر به واسطه موضوع ایران از غرب امتیاز بگیرد.
* روسیه درصدد است مجددا طرح گام به گام با ایران را پیش ببرد. با توجه به این که کشورهای غربی در مورد این طرح، موضع مثبتی از خود نشان ندادهاند، آیا امکان موفقیت در نتیجه حاصله از این طرح وجود دارد؟
** طرح گام به گام موضوع جدیدی نیست و اساسا روح حاکم بر دیپلماسی واجد منطق طرح گام به گام است. هدف، این است که ایران دراین راستا گام بردارد و اگر تاکنون حرکتی دیده نشده است به نظر میرسد روسها از یکسو خواهان حفظ وضع موجودند و از سوی دیگر خواهان مدیریت وضع موجود هستند تا بتوانند از یک طرف، نشان دهند که دولت روسیه هنوز دولتی قدرتمند و موثر در معادلات بینالمللی است و از سوی دیگر از مواهب ناشی از این مدیریت در جایگاه بالادستی استفاده کنند که نمونهاش نیروگاه بوشهر است. روسها حداقل یک دهه قبل میبایستی این نیروگاه را راهاندازی میکردند و امروز بعداز یک دهه باید تکنولوژی آن را مدرنتر میکردند در حالیکه هنوز هم بعد از 11 سال نیروگاه بوشهر در وضعیت نامشخص است.
در چنین وضعیتی حفظ وضع موجود و مدیریت این معنا از یکسو روسها را در موضع عدم پاسخگویی در برابر دولت ایران قرار داده و از سوی دیگر گستره امتیاز گیری روسیه از غرب را افزوده است که درهمین راستا ماجرای موشکهای اس- 300 و بسیاری دیگر از تعهدات عمل نشده روسیه را میتوان به آن اضافه کرد. بنابراین چشمانداز پیشروندهای را نمیتوان از این طرح استنباط کرد.
* نوع تعامل دستگاه دیپلماسی ایران با روسیه را با توجه به مناسباتی که با توجه به موضوعات مختلف داشتهاند چگونه ارزیابی میکنید؟
** ایران معتقداست به دیپلماسی فعال عمل میکند اما این فعال بودن از نظر تئوریک به معنای چالش کشیدن قدرتهای بزرگ در نظام بینالملل معنی میشود اما در منطق عملیاتی، ضعف تحرکات دیپلماسی ما موجب شده که ایران در صحنه سیاست خارجی خیلی قوی عمل نکند و با وجود گفتمان ایده آلیستی و تاکید بر اصول حکمت، عزت و مصلحت، نقشه راه عملیاتی کردن این واژگان مبهم باقی بماند که باعث شده ایران در موضع گرفتن دیپلماسی فعال تنها برگهای بازیای که دارد بسیار محدود باشد و گاهی تنها یک برگ بازی در اختیار داشته باشد و آن هم روسیه است. دستگاه سیاست خارجی باید در وضعیتی قرار گیرد که راههای مختلفی داشته باشد و نباید تنها به روسیه به عنوان تنها برگ برنده دلخوش باشد.
در این راستا باید در دیپلماسی بهتر عمل کرده و راههای متکثر برای رسیدن به اهداف خود را مورد امتحان قرار دهد که بتواند دیپلماسی ایران را به جامعه بینالمللی وصل کند، در این صورت نتیجه متفاوتی به دست خواهد آورد که قطعا به نفع کشورمان خواهد بود. ما نباید به روسیهای تکیه کنیم که هیچگاه بر مبنای حق عمل نکرده است. این کشور، بر مبنای منافع دولت تزارها، شوروی کمونیستی و روسیه کنونی با ما بازی کرده است. امروز، روسیه به ایران به عنوان یک طعمه استراتژیک مینگرد چرا که در گرفتن امتیاز از جامعه بینالمللی به دنبال امتیاز استراتژیک است و از لحاظ منطقهای و انرژی یک رقیب محسوب میشود و طبیعی است که نگاهش به ایران هم در این چارچوب باشد.
* با توجه به بحثهای مذکور چقدر این امیدواری وجود دارد که روسیه در بحث فعالیتهای هستهای ایران موضع ضد غربی خود را خصوصا در شورای امنیت حفظ کند؟
** رئالیسم روسی نوعی واقع گرایی زمخت و در عین حال آشکار و قابل پیشبینی را شکل بخشیده است. روسیه بیش از آنکه یک قدرت عملیاتی باشد، یک قدرت نام آور است، چرا که این کشور در معادلات بینالمللی قدرت، هنوز متکی به قدرت سنتی خود، یعنی قدرت نظامی است. بنابراین هنوز هم در معادلات بینالمللی از جایگاه بالا دستی خود در جنگ سرد ارتزاق میکند و لذا سران روسیه به خوبی واقفند که برد نام روسیه دهها کیلومتر بیش از واقعیت قدرت آنها در جهان حرکت میکند. روسیه، شوروی فروپاشی شدهای است که بالغ بر 2 دهه پس از فروپاشی هنوز کمر راست نکرده است.
لذا روسها این رئالیسم خود را به خوبی درک کردهاند تا سقف معینی که امکان امتیازگیری در بحرانهای بینالمللی است از ابهت به جای مانده خود استفاده و تجدید قوا کنند و از سوی دیگر در بزنگاههای اصلی، قهرمان غایب میدان هستند تا بدین وسیله هم افکار عمومی داخل کشور خود را راضی نگه دارند و هم سایهای از ابهت گذشته را به نمایش بگذارند! از این رو نزدیک هر انتخاباتی که برگزار میشود، حزب حاکم روسیه با رویکرد رئالیستی خود شعارهای ضد غربی میدهد. پوتین قبل از انتخابات ریاستجمهوری پیشین در کنفرانس مونیخ به گونهای صحبت کرد که همگان باور کردند که با انتخاب وی به ریاستجمهوری روسیه،جنگ سرد دوبارهای میان روسیه و آمریکا آغاز میشود و امروز هم در آستانه انتخابات، رگ ضد غربی پوتین ورم میکند که در این میان نباید به این رویکردهای متغیر روسیه دلخوش نمود.