رد پای تهران در حیاط خلوت آمریکا

عارف بهرامی
کشور های آمریکای لاتین برای سالهای متمادی تحت سلطه و کنترل کشورهای شمال این قاره بودند تا جایی که آمریکایی ها آمریکای لاتین را به نوعی حیات خلوط خود نامگذاری کرده اند. البته آمریکا بعد از اعلام «دکترین مونروئه»(رئیس جمهور وقت آمریکا) در سال 1823، با نفوذ کشورهای دیگر در آمریکای لاتین مقابله کرده است و این منطقه را به عنوان حیاط خلوت خود معرفی کرده است.صاحب نظران معتقدند آمریکای لاتین یکی از مناطقی است که به دلیل ماهیت اقتصادی- سیاسی آن برای بیشتر کشورها از اهمیت زیادی برخوردار است.
این منطقه شامل 49 کشور در محدوده آمریکای مرکزی، کارائیب و آمریکای جنوبی از مکزیک تا قطب جنوب است و یا به عبارتی به طور سنتی به مناطقی از قاره آمریکا گفته می شود که زبان رایج آنها اسپانیولی و پرتغالی است و قبلا مستعمره این دو کشور و در مواردی مستعمره انگلیس و فرانسه بوده اند. در حقیقت عملا نیمکره غربی به استثنای آمریکا ، کانادا و کشورهای غیراسپانیولی زبان حوزه کارائیب نظیر گویان (فرانسه زبان) و جامائیکا (انگلیسی زبان)، آمریکای لاتین خوانده می شود. آمریکای لاتین با 561 میلیون نفر جمعیت، مساحتی حدود 21‌میلیون کیلومتر مربع را داراست.
همچنین، آمریکای لاتین با داشتن 4/5 تریلیون دلار تولید ناخالص داخلی،423 میلیارد دلار صادرات کالا و خدمات و 368 میلیارد دلار واردات کالا و خدمات (در سال 2005) و برخورداری از منابع عظیم نفت و گاز و ظرفیت‏های بالای‏ معدنی، صنعتی و کشاورزی از دیرباز مورد توجه بوده است. جمهوری اسلامی ایران نیز به‌عنوان یکی از قدرت های منطقه ای در منطقه خاورمیانه و خلیج فارس تلاش دارد در مناطق دوردست مناسبات خود را گسترش دهد.
بر این اساس، `محمود احمدی نژاد` رئیس جمهور اسلامی ایران، روز یکشنبه هجدهم دی‌ماه در سفری پنج روزه به چهار کشور آمریکای لاتین یعنی کشورهای ونزوئلا، نیکاراگوئه، کوبا و اکوادور سفر کرد. پیش از این، اولین سفر رئیس جمهور کشورمان به این منطقه در 26 شهریور 1385 بوده که پنج بار آن به ونزوئلا انجام شده است.
در سال های اخیر با افزایش روابط جمهوری اسلامی ایران و کشورهای این منطقه، بویژه با چهار کشور یاد شده علاوه بر پیگیری منطقه گرایی ، سیاست خارجی ایران به سمت چند وجهی سازی و یا به عبارتی چندجانبه گرایی در تعاملات بین‌المللی خود حرکت کرده است. در واقع به نظر می‌رسد که گسترش روزافزون روحیه ضدآمریکایی و ضدامپریالیستی در کشورهای آمریکای جنوبی فرصت بسیار مناسبی را برای نفوذ جمهوری اسلامی به عنوان نماد مبارزه با امپریالیسم جهانی در این منطقه فراهم آورده است. امری که به شدت خشم مقامات آمریکایی را برانگیخته است.
تهران روابط بسیار نزدیکی با رهبران کشورهای دشمن آمریکا برقرار کرده است. در راس آنها هوگو چاوز، رئیس جمهوری ونزوئلا و اوو مورالس، رئیس جمهوری بولیوی هستند که ضمن داشتن روابط بسیار تیره با آمریکا در مقابل روابط بسیار نزدیک و استراتژیکی با ایران بنا کرده‌اند. مقامات آمریکا به طور علنی می‌گویند که سپاه قدس، شاخه بین‌المللی سپاه پاسداران فعالیت‌های گسترده‌ای در کشورهای مختلف جهان بویژه در کشورهای متخاصم با آمریکا از جمله آمریکای لاتین دارد که همگی آنها از چشم واشنگتن به دور هستند.
در ونزوئلا ایران تا کنون 70 پروژه مشترک به ارزش 17 میلیارد دلار را در دست گرفته که شامل احداث کارخانه‌های صنعتی، ساخت و ساز، انرژی، شیلات و پروژه‌های کشاورزی است. همچنین دو طرف شرکت مشترکی برای ساخت ماشین‌آلات کشاورزی تحت عنوان ونیران (Veniran) تاسیس کرده‌اند.
در بولیوی ایران پروژه‌های مشترک این کشور به ارزش یک میلیارد دلار را در دست گرفته است‌با این حال مقام‌های آمریکایی معتقدند بسیاری از همکاری‌های دو طرف سری است و جزئیات چندانی از آنها وجود ندارد. سفرهای هیئت‌های دیپلماتیک ایرانی به کشورهای منطقه آمریکای لاتین در سال‌های اخیر بسیار افزایش یافته است به گونه‌ای که از خلال این سفرها سفارتخانه‌های ایران در بولیوی، شیلی، کلمبیا، نیکاراگوئه و اروگوئه افتتاح شده‌اند.
همچنین به گفته مقامات کنگره ونزوئلا ایران تعدادی هواپیمای بدون سرنشین و دیگر تجهیزات نظامی به ونزوئلا فروخته است.اما سفر اخیر رئیس جمهور ایران به کشورهای آمریکای لاتین موج دیگری از ترس و نگرانی را برای مقامات آمریکایی در پی داشته است.چندی پیش شینهوا در گزارشی نوشت که رئیس جمهوری ایران در حالی به منظور یک سفر چهار جانبه به آمریکای لاتین سفر کرده است که آمریکا از این انتخاب هوشمندانه رئیس جمهور ایران دچار وحشت و سردرگمی شده است.
شینهوا با اشاره به گسترش روابط ایران با کشورهای آمریکای لاتین نوشت: آمریکا دوباره شاهد حضور احمدی نژاد در حیاط خلوت آمریکا است و نتوانسته است وحشت خود را از این اقدام پنهان کند. «ویکتوریا نولند» سخنگوی دولت آمریکا در واکنش به این سفر گفت: ایران با دقت ونزوئلا، نیکاراگوئه، کوبا و اکوادور را به منظور تور چهارجانبه خود انتخاب کرده است.
البته موضوع دور زدن تحریم ها از سوی ایران در آمریکای لاتین نیز یکی از مواردی است که غرب نسبت به آن به شدت نگران است. ایران در حال افزایش نفوذ خود در آمریکای لاتین است و این موضوعی است که کارشناسان آمریکایی معتقدند با هدف دور زدن تحریم‌های جهانی و دسترسی به بازارهای جدید و مواد خام صورت می‌گیرد. این مطلب را واشنگتن پست در گزارشی در آستانه سفر دکتر محمود احمدی نژاد رئیس جمهور به 4 کشور ونزوئلا، اکوادور، نیکاراگوئه و کوبا اعلام کرد.
گسترش روابط اقتصادی و تجاری ایران و کشورهای حوزه آمریکای جنوبی در حیاط خلوت آمریکا به عنوان قدرت های اقتصادی نوظهور می‌تواند لوکوموتیو کشورهای در حال توسعه را در برهه ای که قطار اقتصاد جهانی در ایستگاه رکود توقف کرده است، روشن کند. ایستگاهی که مملو از بی عدالتی و یک جانبه گرایی است.
پتانسیل فوق‌العاده جمهوری اسلامی در زمینه تکنولوژی‌های نوین مانند نانو تکنولوژی، بیو تکنولوژی، کامپوزیت‌ها، سلول های بنیادی و دانش ساخت داروهای نو ترکیب در پیوند با قابلیتهای صنعتی در کشورهای آمریکای لاتین و همچنین بازار گسترده آمریکای جنوبی امتزاج مطلوبی در یک همکاری اقتصادی استراتژیک است.
لذا در نهایت باید گفت سفر رئیس جمهور فراتر از تقویت همکاری کشورهای جنوب - جنوب در راستای سیاست خارجی تهاجمی جمهوری اسلامی ایران و مبارزه با یک‌جانبه گرایی آمریکا صورت می گیرد. در واقع حدس واشنگتن‌پست درست است. ایران راه های زیادی برای دور زدن تحریم های یک جانبه آمریکا و انگلیس دارد. حتی ایران می تواند بیخ گوش آمریکا این تحریم ها را دور بزند.