* شما به اتفاق دیگران به دنبال حوادث قصرالعینی علیه نیروهای امنیتی شکایت کردید. دلیل این کار چه بود؟
** طرحهایی سازمانیافته از داخل و خارج مصر وجود دارد که بهصورتی آشکار روند انقلاب را تهدید میکند. با این حال شورای نظامی همینطور تماشا میکند. گویی کسی دیگر باید کشور را اداره کند. من از اظهارات پی در پی آنها دراینباره تعجب میکنم. احساس میکنم دستهایی پنهان وجود دارد که سلامت کشور را تهدید میکند. بنابراین از آنها خواستم که به سرعت این دستها را شناسایی کنند و بگویند چه کسانی دست به کشتار اعتصابکنندگان در برابر ماسبیرو یا جاهای دیگر زده بودند. چه کسی تلاش میکند در این شرایط بحرانی، مصر را به آتش بکشد. فرقی نمیکند از بین اعتصابکنندگان باشد یا از بین نیروهای امنیتی. کسانی میخواهند این انقلاب را به بن بست بکشانند و بر سر راه آن مانع بگذارند تا نتواند به اهدافش برسد. پیکر نظام سابق همچنان حکومت میکند و طرفداران مبارک همچنان امنیت و سلامت وطن را تهدید میکنند. زمان وقوع این حوادث، بسیار نگرانکننده بود زیرا در نیمه انتخابات پارلمانی بود که مصر میرفت تا نهادهای قانونی را تاسیس کند تا هر کس به حق خودش برسد.
* برگردیم به انتخابات، دیدار سناتور جان کری با مقامات حزب عدالت و آزادی علامت سوالهای زیادی را مطرح کرد. شما درباره محتوا و نتایج این مذاکرات چه میگویید؟
** شفاف باید بگویم که این دیدار در مصر انجام شد. دیدار با آنها که ممنوع نیست. از زمانهای دور روابط آمریکا و مصر براساس تسلیم و تحقیر و وابستگی کامل بوده. مبارک و اطرافیانش منافع آمریکا را هدف اساسی خود قرار میدادند حتی اگر بهضرر منافع ملی مصر تمام میشد. تعجبی ندارد اگر بگوییم واشنگتن اساسا مردم مصر را از قلم انداخته بود. وقتی انقلاب 25 ژانویه اتفاق افتاد، آمریکا ابتدا علیه آن موضع گرفت. آمریکا موافق این انقلاب یا ایجاد تغییرات نبود. اما در نهایت مجبور شد با آن همراهی کند تا رودروی مردم مصر قرار نگیرد. از این رو اخوانالمسلمینی که به تندروی و تروریسم بینالمللی متهم میشد، دیدیم چگونه راه به راه در اظهارات هیلاری کلینتون گفته میشد که با آنها تماس گرفته شده است. ما به اینها اهمیت نمیدادیم تا اینکه جان کری آمد و درخواست کرد با ما بنشیند و دیدگاههای ما را در مورد مسایل جاری بشنود.
* آیا رابطه با اسراییل ممکن است؟
** دولت مصر، دولتی است که به میثاقها و موافقتنامههای بینالمللی احترام میگذارد و نسبت به آنها متعهد است.
* توافقنامه صلح و صدور گاز به اسراییل چه؟
** ما به تعهدات خودمان احترام میگذاریم و به آنها عمل میکنیم. اما به عنوان یک ملت حق داریم این توافقات را بازخوانی کنیم و مطابق با منافعمان آنها را اصلاح کنیم. مثلا توافقنامه مربوط به گاز از نظرسیاسی، اقتصادی و اجتماعی خیلی به ضرر مصر تمام میشود. مصریها خودشان ساعتها در صفهای طولانی برای گرفتن نفت و گاز میایستند و آن وقت کشورمان گاز را به اسراییل صادر میکند. ما باید این توافقنامهها راتغییر دهیم البته نه به صورت هرکی هرکی بلکه طبق منافع و قوانین بینالمللی.
* حالت ترس و وحشتی، اگر نگوییم رعبی، که دربین بخشهای مختلف جامعه است را چطور ارزیابی میکنید؟ آنها نگران آزادیهای مدنی و بازگشت دوران استبداد بهخصوص با روی کار آمدن اسلامگرایان هستند. دراینباره چه میگویید؟
** اجازه بدهید بگویم آزادیهای عمومی مانند آزادی بیان و برگزاری تظاهرات و اعتصاب و غیره جزو اولویتهای ماست. چون خود ما بهمدت 80 سال از اینها محروم بودهایم و در این راه جان و مالهای زیادی را پرداختهایم. در اینها بحثی نیست. اما زبانی را که الان برخی به کار میبرند به شکلی عامدانه و درباره آزادیهای فردی است. هدفشان ایجاد ترس نسبت به اسلامگرایان مصری است و به آنها دروغ و بهتان میبندند. از آن گذشته برخی دیگر از دموکراسی دفاع میکنند و به آن فرا میخوانند ولی وقتی به نفع اسلامگرایان میشود آن را رد میکنند. خداوند سبحان به انسان اینقدر آزادی داده است که ایمان بیاورد یا کفر بورزد. طبق دیدگاه اخوانالمسلمین نمیشود کسی را مجبور به کاری کرد یا چیزی را بر او تحمیل کرد. ما در شریعت برای ترک حجاب مجازاتی را نمیبینیم، گرچه این یک فریضه است. در ابتدای دهه 70 تعداد دختران محجبه در دانشگاهها بسیار کم بود. اما امروز بیش از 90 درصد آنها محجبه شدهاند. ما بیش از دیگران از آزادیهای فردی و عمومی دفاع میکنیم بهخصوص که سالهاست این آزادیها را از ما دریغ کردهاند.
* درباره حقوق مسیحیان چه میگویید. چون از جریانات اسلامگرا میترسند و زبان آنها را نمیپسندند؟
** به آنها میگوییم ما نگرانیشان را درک میکنیم و سوالهای آنها بحق است. ما باید به پرسشهایشان طوری جواب بدهیم که آنها اطمینان پیدا کنند. با این حال باید ما از نزدیک با هم گفتوگو کنیم و به صورتی مستقیم دیدگاههای هم را بشنویم. رژیم سابق اجازه نمیداد که آنها حرفهای ما را بشنوند یا ما حرفهای آنها را بشنویم و با هم گفتوگو کنیم. اخوانالمسلمین در طول تاریخشان رابطه خوبی با برادران قبطی داشتهاند. حتی استاد حسنالبنا، مشاورانی مسیحی داشت. ما از سیاره دیگری که نیامدهایم. سالهاست که با هم زندگی میکنیم. اخوانالمسلمین، حساسیتهای دینی با این برادران ندارند و هرگز ما مشکلی طایفهای نداشتهایم بلکه به اندازه توانمان در دوران گذشته سعی کردهایم اگر مشکلی به وجود آمد آن را حل کنیم. درشیوه ما افراط گرایی و نفرتپراکنی یا خشونت نبوده است بلکه بیشتر میانجیگری و تسامح و اعتدال و نرمخویی بوده است. تجارب گذشته ما همین را نشان میدهد (درسندیکاهای حرفهای و هیاتهای تدریس و پارلمان و غیره) ما حتی در فهرستهای خودمان اسامی قبطیها را آوردیم. برای همین به آنها میگوییم اجازه ندهید دیگران بین ما و شما فاصله ایجاد کنند.
* حضور قبطیها در فهرست حزب آزادی و عدالت با هدف خاصی بوده است؟
** متاسفانه بله. کسانی هستند که سعی میکنند قبطیها را از اسلامگرایان دور کنند و آنها را به یک موضع طایفهای بکشانند...
* چه کسی این کار را میکند؟
** متاسفانه گروهی هستند که سعی میکنند قبطیها را در یک جا جمع کنند و اجازه ائتلاف با دیگران را به آنها ندهند. امیدوارم قبطیها خودشان به عنوان بخشی از سیاست جامعه مصر بتوانند انتخاب سیاسی خودشان را داشته باشند.
* در مورد ساخت کلیساها چه میگویید؟
** هیچ تبعیضی پذیرفتنی نیست. رژیم سابق سعی میکرد از قبطیها سوءاستفاده کند. آنها را میگذاشت تا بدون مجوز کلیسا بسازند و بعد از آنها باج میگرفت. اینها باید تمام شود. مجوزهایی هست، قوانینی وجود دارد و ما از آزادی عقیده و تاسیس اماکن عبادی و حقوق مدنی افراد بدون هیچگونه تبعیضی دفاع میکنیم. الان دوران ماست بدون هیچ مجامله یا پردهپوشی. اما دینی را که به آن اعتقاد داریم ما را برآن میدارد تا حتی جانمان را هم به خاطر غیرمسلمان فدا کنیم. تا چه برسد به حقوق مسلمانان!
* کمکهای مالی از خارج یا کشورهای عربی به طرف مصر سرازیر شده و ابعاد خطرناکی به خود گرفته است. زیرا بیم آن میرود که مصر نیز مانند عراق و لبنان به میدان بازی دیگران تبدیل شود. برخی میگویند حجم این کمکها به میلیاردها دلار میرسد.
** ما باید برسر این توافق کنیم که سرمایهگذاری خارجی (درحوزه امور سیاسی) یک جرم است و باید آن را رد کنیم و کسانی که مرتکب این کار میشوند مجازات شوند. درهمین حال ما اتهام زدن بیهوده به دیگران را هم نمیپذیریم. مثل اتهاماتی که به گروههایی مانند ششم آوریل یا سلفیها زدند.
* اخوانیها هم بودند؟
** اینها دروغ است. من امیدوارم کسانی که چنین اتهاماتی را مطرح میکنند مستنداتشان را در اختیار قوهقضاییه قرار دهند تا حقایق آشکار شود و هرکس به حق خودش برسد.
* اخوانالمسلمین بودجهاش را از کجا تامین میکند؟ هزینه بزرگ نامزدهای شما را در انتخابات چه کسی تامین کرده است؟
** اخوان گروه بزرگ و گستردهای است. هر یک از اعضا بخش ثابتی از درآمد خود را در اختیار گروه میگذارد. زیرا به این حرکت ایمان دارند. بسیاری از ماها امکانات مالی خوبی داریم. وقتی کسی به خاطر آن چیزی که ایمان دارد به زندان میرود یا میمیرد دیگر صرف اموالش کار سختی نیست. هرکس بخواهد بودجه ما را بداند ما کاملا آمادگی آن را داریم که در صورت لزوم توضیح دهیم. اما در مورد تبلیغات انتخاباتی باید بگویم که هزینه ما در مقایسه با دیگران زیاد نبود. اکثر آنها هم به صورتی داوطلبانه تهیه میشد که طرفداران جماعت در اختیار ما میگذاشتند. این چیزی است که دیگران ندارند و احساس فرق میکنند.
* حزب آزادی و عدالت نتایج خوبی را در انتخابات به دست آورد. اگر کارها به همین روال پیش برود شما اکثریت پارلمان را دراختیار خواهید داشت. درواقع پارلمان آینده یک پارلمان اخوانی خواهد بود؟
** ما تلاش میکنیم یک اکثریت ملی و بههمپیوسته را در پارلمان تشکیل دهیم. به این معنا که فقط اخوانیها یا حتی اسلامگراها نباشند. ما در فکر تشکیل یک اکثریت قاطع و کوبنده نیستیم. بلکه پارلمانی میخواهیم که متوازن باشد و بتواند ضمن قانونگذاری دولت آینده را هم تشکیل دهد. ما در ائتلافی که موقع انتخابات تشکیل دادیم حزب لیبرالی (الغد) و حزب چپ (الکرامه) و حزب ملیگرا (العمل) نیز وجود داشت. حتی احزاب جدید (پس از انقلاب) مانند تمدن و اصلاحات و النهضت نیز حضور داشتند. گروه ما آماده است با همه جریانها در پارلمان ائتلاف کند.
* بعد از انقلاب از نظام پارلمانی حرف میزدید. همچنان به آن پایبند هستید؟
** این یک واکنش طبیعی در برابر نظام ریاستجمهوری (اقتدارگرا) و استبدادی بود. اما با مطالعات بیشتر دیدیم یک نظام پارلمانی – ریاستی از نظر قانون اساسی متوازنتر است.
* درمورد قانون اساسی شما در جلسات شورای مشورتی شرکت کرده و بعد از آن خارج شدید. درحالی که این شورا به شما تضمینهایی را که خواسته بودید داد ولی شما آن را رها کردید. آیا راضی کردن شما تا این حد دشوار است؟
** خلاصه مطلب این است که پارلمانی هست و قانون اساسی. در ابتدا کمیته عبدالعزیز را تشکیل دادند بعد شد کمیته یحیی الجمل. بعد سند السلمی. بعد اظهارات ژنرالهای ارتش و در آخر گفتند شورای مشورتی... همه اینها تلاشی بود برای به حاشیه راندن پارلمان و گرفتن اختیاراتش یا اعمال سلیقه برآن. بیانیههای صادره از این شورا میگفت هیچ کاری به اختیارات مجلس ندارد اما برنامه کاری آنها چنین نمیگفت. از این رو موضعگیری ما این بود که هیچگونه اعمال نظری را برای پارلمان نمیپذیریم. یک شورای مشورتی باید فقط نقش مشورتی داشته باشد.
* بعضی معتقدند پارلمان در سیطره جریانات دینی است بنابراین یک قانون اساسی جانبدارانه و یک دولت دینی تحویل خواهد داد؟
** پارلمان که قانون اساسی را نمینویسد. اعضای آن کمیتهای مرکب از صدنفر تشکیل میدهند که نماینده گروهها و طیفهای سیاسی مختلف خواهند بود. آنها قانون اساسی را مینویسند و بعد این قانون در معرض داوری مردم قرار خواهد گرفت تا از طریق رفراندوم آن را بپذیرند یا رد کنند. از طرف دیگر ما مخالف یک دولت دینی (تئوکراتیک) هستیم. در فهم دینی ما جایی برای یک اسلام تئوکراتیک وجود ندارد. از طرف دیگر ما دولت سکولار را هم نمیخواهیم زیرا دین را به حاشیه میراند و فقط محدود به رابطه فرد با خالقش میکند. آن چیزی را که ما میخواهیم یک دولت دموکراتیک مدرن است که به هویت تمدنی یک جامعه احترام بگذارد.
* ولی در رسانهها اظهارات اخوانیها آمده است که منصب (مرشد) را برتر از (نخستوزیر) میدانند؟
** این اظهارات تکهپاره شده و از چارچوب اصلیاش خارج شده است و چیزی را نشان نمیدهد.
* دکتر جنزوری (نخستوزیر فعلی مصر) طوری از اوضاع بد اقتصادی و کاهش بودجه حرف میزند که چشمانش پر اشک میشود. شما درباره این واقعیتها چه معجزهای دارید؟
** مهمترین چیزی که ما تلاش میکنیم ایجاد اصلاحات سیاسی و دموکراتیک و نهادینهشده و شفاف است. باید حسابکشی وجود داشته باشد تا غارتگریهای گذشته تکرار نشود. این اصلاحات شاهکلید شکوفایی اقتصاد مصر خواهد بود. از آن گذشته باید برنامهای برای توسعه داشت که بر سه محور متمرکز باشد: توسعه انسانی، توسعه عمرانی و توسعه تولید.
* عدالت اجتماعی که مردم به خاطر آن انقلاب کردند در کجا قرار میگیرد؟
** توازن اصل کلی تفکر ماست. توازن بین آزادی مالکیت و حقوق جامعه و طبقات فقیر. برداشت ما از اقتصاد اسلامی به سمت سرمایهداری سرکش سوق پیدا نمیکند. عدالت اجتماعی در راس توجهات ما قرار دارد. باید برای هرکسی یک زندگی شرافتمندانه وجود داشته باشد. دولت مسوول این کار است و باید از نظر آموزشی و بهداشت و خدمات در جهت مردم حرکت کند. ملتهای زیادی هستند که از ما پیشرفتهترند. اما زمانی آنها پیشرفت کردهاند که دولتهایشان منافع مردم را در نظر داشته است نه منافع گروههای خاص را. کشورهایی نظیر سنگاپور و مالزی یا ترکیه را نگاه کنید.
* درباره جنجالی که در مورد گردشگری به وجود آمده چه میگویید. بهخصوص با فتواهای سلفیها و...؟
** اینها ربطی به ما ندارد. اسلام مانع گردشگری نیست. از زمان ظهور اسلام تاکنون آیا مسلمانان یا مصریها مانع گردشگران بودهاند؟ من فقط از مسیحیان مصر نمیگویم بلکه حتی از رومیهایی که در بلاد شام زندگی میکردند هم میگویم. این همه تمثالهای فرعون چطور در مصر باقی مانده است یا مجسمههای فنیقی در لبنان و آشوری در عراق و غیره. واقعیت این است که دولت سابق به جایگاه مصر آسیب رسانده بود. باید قبل از هرچیز امنیت وجود داشته باشد تا تعداد گردشگران افزوده شود.