گروه سیاسی، مجتبی فتحی: یک هفته، دو اخطار؛ این حاصل کار یک تیم یا یک بازیکن فوتبال نیست، جریمه اعمال شده یک مدیر به زیردست یا بالاتر، تذکری از جانب مجلس به دولت هم نیست، نتیجه مناسبات حاکم بر دو کشور است؛ ایران و عربستان؛ یکی این روزها، پرتحرک و فعال در دیپلماسی و تبدیل شده به محور مذاکرات غرب و شرق و دیگری برعکس کمتحرک و ساکن در دیپلماسی و تنها به نظاره نشسته تا در صورت بروز عملی، عکسالعمل نشان دهد. با این حال این سکون خواب غفلت به همراه نداشته است. بنابراین تهران اگرچه با وجود تحرکات غرب برای اعمال محدودیتهای بیشتر علیه جمهوری اسلامی با باز کردن چتر دیپلماسی در خاورمیانه و تلاش برای یارگیری از کشورهای عرب حاشیه خلیجفارس، هنوز به صرافت برای آغاز رایزنیها به منظور مقابله با هر نوع تهدید و تحریم نیفتاده، اما امکان خطاب و صدور اخطار از راه دور را از خود دریغ نکرده است.
بر همین اساس در طول یک هفته اخیر، دو مقام عالیرتبه جمهوری اسلامی دو اخطار جداگانه برای مخاطب اصلی دور تازه رایزنیهای بینالمللی در خاورمیانه صادر کردند تا بر اساس آنچه اعلام شده واقعیتهای موجود را برای این کشور آشکار کنند. نخستین اخطار از این دست از جانب محمدعلی خطیبی، نماینده ایران در اوپک صادر شد. خطیبی یکشنبه هفته جاری در گفتوگو با «شرق» تاکید کرد: «اگر کشورهای نفتی حاشیه خلیجفارس، برای جایگزینی نفت ایران چراغ سبز نشان دهند، هر اتفاقی که بیفتد این کشورها عاملان اصلی اقداماتی هستند که برای تحریم نفتی ایران انجام میشود.»
این اخطار پس از آن صادر شد که همزمان با تلاشهای آمریکا و اتحادیه اروپا برای تحریم نفت ایران، در راستای اعمال محدودیتهای بیشتر علیه جمهوری اسلامی به منظور متقاعد کردن تهران برای متوقف کردن برنامه غنیسازی اورانیوم خود، کشورهای عربی حاشیه خلیجفارس آمادگی خود را برای جایگزینی نفت ایران در بازارهای بینالمللی اعلام کردند. خطیبی همچنین تاکید کرد که «اگر همسایگان جنوبی ما با استفاده از جایگزینی نفتشان به جای نفت ایران، با کشورهای ماجراجو همکاری کنند، این کشورها هم در حوادث بعدی شریک هستند.»
با افزایش رایزنیها برای تحریم نفت ایران همزمان با مانور نظامی مشترک ارتش و سپاه جمهوری اسلامی ایران در تنگه هرمز، محمدرضا رحیمی معاون اول رییسجمهوری ایران بهعنوان تنها مقام سیاسی جمهوری اسلامی، تهدید کرد که در صورت تحریم نفت ایران، جمهوری اسلامی با مسدود کردن تنگه هرمز اجازه عبور یک قطره نفت از این شاهراه حیاتی را نخواهد داد. با وجود این تهدید و اخطار نماینده ایران در اوپک، علی النعیمی، وزیر نفت عربستان سعودی دوشنبه گذشته در گفتوگو با شبکه تلویزیونی سیانان مدعی شد که کشورش آماده است در صورت تحریم نفتی ایران، ظرف چند روز جای خالی آن را در بازار پر کند. النعیمی، ادعا کرد که کشورش به آسانی میتواند ظرفیت تولید نفتخام را تا ۱۲ میلیون بشکه در روز افزایش دهد.
او مدعی شد: «ما در حال حاضر بین 4/9 تا 8/9 میلیون بشکه در روز تولید میکنیم، برای همین ظرفیت مازاد قابل ملاحظهای برای تولید 5/12میلیون بشکه داریم. فکر میکنم ما به آسانی میتوانیم تقریبا بلافاصله، ظرف چند روز، به 4/11 تا 8/11 میلیون بشکه برسیم زیرا تنها کافی است شیرفلکهها را باز کنیم.»با وجود ابراز اطمینان وزیر نفت عربستان، بعضی از کارشناسان بازار انرژی درباره توانایی درازمدت این کشور برای تولید ۱۲ میلیون بشکه در روز تردیدهای جدی دارند. آنها میگویند که هنوز سرمایهگذاریهای عربستان برای دستیابی به این ظرفیت به بهرهبرداری نرسیده است. وزیر نفت عربستان سعودی، همچنین در ادامه این گفتوگو در پاسخ به تهدید جمهوری اسلامی ایران برای مسدود کردن تنگه هرمز مدعی شد: «من شخصا باور ندارم که این تنگه، در صورت بسته شدن، برای مدتی طولانی بسته بماند.»
بیان این سخنان و نشان دادن دوباره چراغ سبز عربستان به غرب برای جبران نفت جمهوری اسلامی سبب شد تا یکبار دیگر تهران اخطاری دیگر را برای این کشور صادر کند، اخطاری که این بار از جانب فردی صادر شد که تاکنون بیشترین تلاش را برای بهبود مناسبات تهران – ریاض کرده است. علیاکبر صالحی وزیر امور خارجه ایران از زمان در اختیار گرفتن سکان هدایت دستگاه سیاست خارجی جمهوری اسلامی، از جمله مهمترین برنامه اصولی خود را بهبود روابط با کشورهای حاشیه خلیجفارس و در راس آن عربستان، اعلام کرده بود. تلاشهای ناتمام وزیر امور خارجه ایران برای بهبود مناسبات تهران – ریاض از آن زمان آغاز شد که دو کشور با فرارسیدن فصل «بهار عربی» تنشی تازه در روابط یکدیگر را پشت سر میگذاشتند.
نسیم تغییر در خاورمیانه و شمال آفریقا اگرچه برای برخی کشورهای عربی و مردمان آن پیامآور آزادی، دموکراسی و صلح بود اما برای دو کشور ایران و عربستان یادآور زخمهای کهنه از یک رابطه پر فراز و نشیب و یک رقابت آشکار برای بسط نفوذ در منطقه خاورمیانه و تشدیدکننده جنگ سرد پنهان شد. همزمان با آغاز خیزشهای مردمی در خاورمیانه و شمال آفریقا، ایران از یکسو به ریاض برای همراهی با حاکمان خودکامه جهت سرکوب و کشتار مردم به منظور حفظ جایگاه حاکمیت آلسعود اعتراض میکرد و از سوی دیگر عربستان، تهران را به تلاش برای بسط نفوذ خود در کشورهای تازه متحول شده به منظور گسترش هلال شیعی متهم میکرد.
از اینرو ریاض به فکر ایجاد یک جبهه تازه عربی ضدایرانی افتاد؛ جبههای که علیاکبر صالحی، طی بهار سالجاری، در قالب سفری دورهای به چند کشور عربی منطقه از جمله، قطر، عمان و امارات متحده عربی با هدف تنشزدایی، مانع از شکلگیری آن شد. هر چند برخی رسانههای خبری مدعی شدند که در آن سفر دورهای، صالحی قصد عزیمت به عربستان را هم داشته و ریاض هم در فهرست سفر وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی ایران قرار داشته است. چندی پس از آن نیز در تیرماه سالجاری، نمایندگان مجلس به یکباره صدای اعتراض خود را به دلیل آنچه سفر احتمالی وزیر امور خارجه به عربستان خواندند در صحن علنی بلند کردند و در همین حال خبرگزاری فارس از قول یک منبع آگاه اعلام کرد که صالحی قصد داشته به عربستانسعودی سفر کند اما با پیگیریهای مجلس شورای اسلامی این سفر منتفی شد.
هر چند انتشار هر دو این اخبار درخصوص سفر احتمالی علیاکبر صالحی به عربستان از سوی وزارت امور خارجه به سرعت تکذیب شد. این در حالی است که اواسط تیرماه، خبرگزاریهای داخلی خبر دادند که سعودالفیصل، وزیر امور خارجه عربستان با رد موضعگیری وزارت امور خارجه، پیشبینی نمایندگان مجلس در مورد سفر صالحی به عربستان را تایید کرد و مدعی شد: علیاکبر صالحی، وزیر امور خارجه فعلی ایران با من تماس گرفت و تقاضای نشستی را مشروط بر برگزاری آن در کویت کرد.با این حال بر اساس آنچه وزیر خارجه عربستان اعلام کرد ریاض این خواست تهران را رد کرد. بر این اساس طرحی دیگر از صالحی برای بهبود مناسبات با عربستان با مخالفت همتای سعودیاش به سرانجام نرسید. از اینرو او تا مدتی کفایت دیپلماسی در قبال عربستان را اعلام کرد.
پس از آن نیز روابط دو کشور با ادعای آمریکا مبنی بر طرح ترور سفیر عربستان در واشنگتن توسط سپاه قدس جمهوری اسلامی بیش از پیش تیره شد. از اینرو وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی ایران که از اصلاح روابط تهران – ریاض ناامید شده است رویکرد تازهای را پیش گرفت، همان رویکردی که از زمان روی کار آمدن دولت محمود احمدینژاد در دستور کار قرار گرفت. بر همین اساس پس از طرح ادعاهای وزیر نفت عربستان، علیاکبر صالحی وزیر خارجه جمهوری اسلامی در پاسخ تاکید کرده بود، اگر اظهارات وزیر سعودی در مورد آمادگی عربستان برای جایگزینی فوری حدود دو میلیون بشکه از صادرات نفت ایران واقعا نظر رسمی ریاض باشد، علایم دوستانهای نیست.
صالحی در این رابطه همچنین به مقامات ریاض توصیه کرد که «از گفتمان نسنجیده بپرهیزند» و «مقداری با تأمل و عقلانیت بیشتری نسبت به مسایل منطقه واکنش نشان دهند.» وی همچنین خواست قدیمی خود را یکبار دیگر تکرار کرد و گفت: «ما علاقهمند به تعامل با تمامی کشورهای حاشیه خلیجفارس بهخصوص عربستان هستیم.»وزیر خارجه کشورمان در خاتمه افزود: انتظار داریم کشورهای حاشیه خلیجفارس بهخصوص عربستان از چنین گفتمانی پرهیز کنند چرا که این کارنامه در روابط دو کشور باقی خواهد ماند و ممکن است که بعدها مشکلاتی را فراهم کند. البته تصور میکنم این اظهارات شخصی وزیر بوده و قطعا حکومت عربستان چنین موضعی ندارد.
۱۱ تیر91، تاریخ پیشنهادی تحریم نفتی ایران
شرق: دانمارک به رییس دورهای اتحادیه اروپا پیشنهاد داده است که ممنوعیت کامل خرید نفت ایران از سوی اعضای این اتحادیه از تاریخ اول ژوییه ۲۰۱۲ (۱۱ تیر ۱۳۹۱) اجرا شود. به گزارش بی.بی.سی به نقل از رویترز، چارچوب زمانی این طرح پیشنهادی طوری تنظیم شده که یک مهلت ششماهه برای پایان دادن به قراردادهای موجود شرکتهای نفتی اروپایی با ایران در نظر گرفته شود. بر اساس این طرح پیشنهادی که پیش از اجرا باید به تایید اعضای اتحادیه اروپا برسد، شرکتهای نفتی طرف قرارداد ایران تا آخر ماه ژوئن ۲۰۱۲ فرصت دارند قراردادهای موجود خود را با ایران به پایان برسانند و از اول ژوییه حق وارد کردن نفت از ایران را نخواهند داشت. به گفته دیپلماتهای اروپایی، قرار است این طرح هفته آینده در اجلاس وزرای خارجه اتحادیه اروپا به بحث گذاشته شود.