سروش فرهادیان
صعود دلار، افت ریال؛ دولت در تعطیلات، مجلس درگیر انتخابات. تکلیف طلا هم که معلوم است؛ ناب ناب. میگویند قیمتها حباب دارد. باید گفت ماجراهای ما و تحریمها به جاهای باریکش کشیده. اینبار هدف، شیرهای نفت است و بس. حالا طلای سیاه و دردسرهایش طلای زرد و سفید و دلار تا نخورده و حتی پول افغانستان را هم خورده؛ یک آب هم رویش. زمستان که آغاز شد یخ قیمتها تازه شروع کرد به آب شدن. آب این یخ که راه افتاد همه منتظر واکنش مسوولان بودند. حکایت مسوولان اما جالب است. مجلس دنبال جلسههای غیرعلنی و دولت همچنان در امتداد سکوت. این اواخر که هنوز دلار در سکوی 1750 تومان بود، ارگان دولت آب پاکی را روی دست همه ریخت که اشکال جایی دیگر است و نه در سیاستهای اقتصادی کشور و تاکید کرد که مثلا اگر عدهای از دیوار سفارت انگلستان بالا نمیرفتند یا شهرداری تهران سکه نمیخرید الان نه قیمت سکه اینجا بود و نه دلار اینگونه بالای سر ریال.
در نخستین سکانس از مواجهه با افزایش قیمتها، نیمه آذر160 نماینده نامه نوشتند به رییس مجلس که باید تاثیر تحریم و تهدیدها بررسی شود؛ بررسی هم نیاز به اطلاعات دارد و آمار و اخبار اینور و آنور پرده. مقرر کردند که جلسه بررسی تحریمها و تهدیدها با حضور وزیر اقتصاد، رییس بانک مرکزی، وزیر خارجه و دبیر شورایعالی امنیت ملی تشکیل شود. نوبت تعطیلات مجلس رسید و قرار شد بعد از سرکشی به حوزههای انتخابیه، این جلسه تشکیل شود. در آخرین روز پاییز رییس بانک مرکزی و وزیر اقتصاد به نشست بهارستان رفتند اما خبری از وزیر خارجه و دبیر شورایعالی امنیت ملی نشد. چنان که اصلا انگار دعوتی از آنان نشده. جلسه تشکیل شد. نتیجهاش اما نه در انتها که از میانه نشست معلوم شد. نیاز به ماندن تا زنگ پایان جلسه نبود. از میانه جلسه نمایندگان یکی، یکی و دو تا دو تا و حتی سه تا سه تا راه خروج در پیش گرفتند. اعتراضشان این بود که دولتیان شرکتکننده در جلسه مجلس حرفی برای گفتن ندارند و همانی را گفتهاند که در رسانههای درجه چندم مینویسند. نشست نخست با نیمی از دعوتشدگان تشکیل شد تا فقط تشکیل شده باشد و بس. دلار هم در 1500 تومان نشسته بود.
صعود دلار و مجلس دوباره در تعطیلات
چند روزی که از آغاز دیماه گذشت قیمت سکه و ارز با شتاب بیشتری بالا رفت؛ نمایندگان باز هم در تعطیلات به سرمیبردند. این بار اما دو نماینده تهران قافیه را چنان سخت دیدند که نامه نوشتند به رییس مجلس تا بگویند نیاز به واکنش سریع است و جلسه«فوقالعاده» طلب کردند. آن موقع اما وضع به این صورت نبود و دلار هنوز داشت نفس میگرفت تا بپرد به قله 1800 تومان. «الیاس نادران» و «احمد توکلی» از اصولگرایان اقتصادی مجلس به لاریجانی نوشتند که وضعیت را«بحرانی» میبینند و باید جلسهای «فوقالعاده» تشکیل شود. انتظارشان اما بجا نبود. چه آنکه نمایندهای را میل به حضور سریع در پایتخت و نشستن بر جایگاه بررسی وضعیت اقتصادی نبود.
نمایندگان این دم انتخاباتی بهترین مکان برای تعطیلات را نه یک جای گرم و نرم یا یک باغ مصفا میدانند که ترجیحشان بر سرکشی به روستاهای پر جمعیت حوزه انتخابیهشان است و جادههای شوسه هزاران بار راحتتر از جاده آسفالت و اتوبان دو بانده مینماید. نهایتا درخواست تشکیل جلسه فوقالعاده برای بررسی وضعیت اقتصادی به صورت فوقالعاده اجابت نشد و قرار شد سر فرصت و یک هفته پس از انتشار نامه توکلی به صورت غیرعلنی دور هم بنشینند و ببینند چه باید کرد. تا آنها به بهارستان برگردند، دلار به 1850 تومان رسید. بعد هم اعلام شد جلسه مورد نظر این دو نماینده تشکیل میشود اما به صورت «غیر علنی» و «غیررسمی.» در حالی که این دو نماینده در حال سروکله زدن روی رسمی و غیررسمی بودن جلسه بودند، زمان موعود رسید. اما در کمال ناباوری نمایندگان، نه خبری از وزیر تعاون بود و نه وزیر اقتصاد. چه آنکه اعلام شد آنها همراه با احمدینژاد به آمریکایلاتین رفتهاند. رییس بانک مرکزی هم که در تهران بود، پایش را به بهارستان نگذاشت. نمایندگان هرچه منتظر ماندند، بهمنی نیامد که نیامد تا عنوان «روز نیامدنها» برازنده... دی شود.
موقعیتی برای شورای پول و اعتبار
احمدینژاد که در آمریکایلاتین بود، قیمت ارز هم هر روز بالا و بالاتر رفت. رییسجمهوری و صد همراه که در آمریکایلاتین روزگار میگذراندند و دو ضلع از سهضلع اقتصادی کابینه نیز در یمین و یسارش، شورای پول و اعتبار از فرصت استفاده و تلاش کرد تا تاریخ را به پنج سال پیش برگرداند. اعلام شد که نرخ سود سپردههای بانکی به بیش از 20 درصد میرسد. فرصتطلبی شورای پول و اعتبار با اقبال بازار مواجه شد. دلار افت کرد و ریال نفسکی کشید. احمدینژاد که در راه بازگشت بود، اعلام شد رییسجمهوری این تصمیم را وتو کرده و نرخ سود بانکی همان است که بود؛ تا آنان که دل به جمع شدن بخشی از نقدینگی 300 هزار میلیارد تومانی خوش کرده بودند امیدشان ناامید شود. ارز و طلا هم شروع کردند به کورس گذاشتن. نه با ریال که با هم.
تعیین کدام تکلیف؟
حالا درحالی که دلار به 2200 تومان رسیده، احمد توکلی برای دولت خط و نشان کشیده که امروز با نایبرییس مجلس بر سر عزل «مسوولان اقتصادی بیلیاقت» یا «تعیین تکلیف کل دولت» گفتوگو میکند. توکلی در گفتوگو با «مهر» درخصوص وضعیت پیش آمده برای بازار سکه و ارز هم گفت: «اگر به سرعت به داد اقتصاد نرسیم وضع موجود، بازار ارز و طلای کشور را به ورشکستگی میکشاند. علت این بیثباتی بازار ارز و طلا چه بیکفایتی باشد، چه خیانت، اقتصاد را متوقف میکند. تحریمها در بیثباتی بازار طلا و ارز اثر دارد اما تدبیر، سلامت، عقل و جدیت میتواند آثار تحریمها را خنثی کند، اما زمانی که تصمیماتی گرفته میشود که وضعیت بیثبات اقتصادی را تشدید میکند باید به عقلانیت و سلامت برخی تردید کرد.»توکلی درخصوص تاثیر وضعیت بیثباتی بازار طلا و ارز در افزایش نرخ تورم گفت: «بانک مرکزی با بیاعتنایی به وظیفه قانونی خود که مهمترین آن حفظ ارزش پول ملی است، بازار را عمدا یا از سر ناتوانی رها کرده، دولت هم سکوت میکند و این سکوت بازار را مبهمتر کرده است.»
او نوسانات قیمت بازار ارز و طلا را از حیث عدالت اجتماعی بسیار خطرناک خواند و گفت: «این نظریه که گفته میشود دارایی مردم نصف شده، اشتباه است زیرا دارایی کسانی که دارایی ثابت دارند نه تنها نصف نشده بلکه ارزشش افزایش نیز پیدا کرده است اما کسانی که دارایی ندارند و با درآمدشان زندگی میکنند و با کارشان درآمد کسب میکنند بیچاره میشوند. از حیث سیاسی هم وقتی مردم ببینند دولتی پرمدعا که این همه دم از توانایی و قدرت میزند ظرف دو ماه هر حرفی که مسوولان اقتصادیاش میزنند غلط از آب در میآید به دولت بیاعتماد میشوند و در نتیجه فکر میکنند در مملکت کسی نیست که به دادشان برسد.» وی با بیان اینکه «از نظر فرهنگی نوسانات بازار ارز و سکه باعث حرمان و ناامیدی مردم میشود»، گفت: «در این حالت مردم دایما میگویند کاش سکه میخریدیم، کاش ارز میخریدیم، وقتی حرمان تشدید شده و عمومی میشود نتیجه آن عدم رضایت از وضعیت فعلی است که اثرات سیاسی مخربی دارد و در حضور مردم در انتخابات پیشرو اثر مخرب میگذارد.» توکلی تاکید کرد: «متاسفانه مجلس وظیفه خود را در برخورد با بیکفایتی دولت انجام نمیدهد.
قوهقضاییه هم باوجود پروندههای متعددی که مجلس از تخلفات دولت به این قوه ارسال کرده وظیفه قانونی خود را در رسیدگی به تخلفات دولت انجام نمیدهد در نتیجه دولت هر کاری دلش میخواهد انجام میدهد.» رییس مرکز پژوهشهای مجلس در پاسخ به این سوال که دولت به خاطر در اختیار داشتن ذخایر ارز و طلا از نوسانات بازار سکه و ارز سود میبرد، گفت: «اگر دولت در راستای افزایش ارزش ذخایر ارز و طلای خود نوسانات بازار را مدیریت نکند، دیگر بحث بیکفایتی و بیعرضگی مطرح نیست بلکه بحث خیانت به مردم مطرح است. هیچ دولتی ارزش پول ملیاش را وجهالمصالحه کسب درآمد برای اداره مخارج دولت نمیکند چراکه دولتها طبق عقل، علم و اعتقادات اسلامی باید بودجه را در خدمت تعادل اقتصادی قرار دهند. کدام دولت را در دنیا سراغ دارید که به مردمش وفادار باشد عقل هم داشته باشد اما عدم تعادل اقتصادی را بپذیرد تا بودجه خود را تامین کند.
هیچ دولت عاقل و وفاداری این کار را انجام نمیدهد.» رییس مرکز پژوهشهای مجلس در پاسخ به سوالی مبنی بر اینکه کارشناسان اقتصادی نوسانات بازار سکه و ارز را مساله امنیتی خواندهاند و خواستار دخالت وزارت اطلاعات در این موضوع شدهاند، گفت: «من نمیتوانم در این موضوع روشن صحبت کنم، به نظر من صرفا مساله بیعقلی دولت در کار نیست بلکه اهداف و مقاصد دیگری در کار است.» اعلام گفتوگو برای «تعیین تکلیف کل دولت» با نایبرییس مجلس از سوی توکلی در حالی است که او در زمان بررسی اختلاس 30000 میلیارد ریالی نیز خطاب به دولت گفت: «خودکشی پیشکش؛ استعفا بدهید بروید.» استعفایی که هیچ مقام دولتی آن را اجابت نکرد که هیچ، حتی استیضاح وزیر اقتصاد هم رای نیاورد و حسینی در سمتش ماند.دلار دوهزارو 200 تومانی، پوند سههزارو 200 تومانی، یورو دوهزارو 600 تومانی و سکه یک میلیون و 50 هزار تومانی واقعیت اقتصاد ایران است، مجلس و دولت اما هنوز بر عهدخودشان هستند؛ نمایندگان در تعطیلات خواستار تشکیل جلسه غیرعلنی، دولت همچنان در امتداد سکوت.