صاحبنظران بینالمللی میگویند: «جهانمداران اقتصادی» یعنی سلطه بیشتر کمپانیهای بینالمللی بر حیات آدمیان، در کنفرانس 6 روزه «اجلاس جهانی اقتصاد (WEF) در شهر «داووس» سوئیس محور سیاسی مذاکرات بر تکنولوژی شتابان سال 2000 دور میزد: «انقلاب اینترنت» و «ژنتیک».
متولیان (WEF) اعلام کردند که «ما باید به دو نیروی بنیادی که نقشبند سالهای آینده بشریت است. توجه کافی مبذول داریم. انقلاب اینترنت و انقلاب ژنتیک! با توجه به این که آمریکا در هر دو زمینه در حال حاضر رهبری جهان را به عهده دارد، ما هم باید سریعا از آن پیروی کنیم. یعنی: دو عاملی که شکلبند اصلی اقتصاد نو «جهانمداران اقتصادی» است. نفوذ اینترنت بر اقتصاد جهانی مدتها قبل از اجلاس داووس هویدا بوده است.
یک بررسی کارشناسانه نشان میدهد که اگر سیاستمداران عالم دست به اقدام موثری برای تعادلی همسان به عمل نیاورند، رهبری فنآوری غرب این خطر را دارد که شکاف میان کشورهای ثروتمند و نیازمند را بیشتر کند. نظرخواهی عامیانهای که در این گزارش آمده، مبین این حقیقت است که 50 درصد با نظر فوق و موافق و فقط 38 درصد مخالف آن بودهاند. و عامل اصلی چنان خطری را در گسترش تواناییهای «اینترنت» میدانند. یکی از کارشناسان میگوید: اگر حمایت دولتها و تصویب مقرراتی محکم در کار باشد. میتوان نفوذ اینترنت را طوری کنترل کرد که شکاف یاد شده را کاهش دهد.
گذشته از مساله اینترنت، پیشرفتهای شگفتآوری که در سالهای اخیر در زمینه بیوتکنولوژی صورت گرفته، از اهم مسائلی بود که در کنفرانس 6 روزه «داووس» منشاء بحث و جدل فراوانی شد.
جالب این که اجلاس داووس مصادف بود با کنفرانس دیگری که در مونترال کانادا، با شرکت وزرای 46 کشور از طرف سازمان ملل در مورد مساله بیوتکنولوژی تشکیل شده بود تا قوانین و مقرراتی را برای این رشته فنآوری تدوین کند. مذاکرهکنندگان غربی از نگرانیهایی سخن گفتند که در حال حاضر در جوامع پیشرفته غربی در مورد بیوتکنولوژی و خطرات آن برای آدمیان و محیطزیست به چشم میخورد.
تمام جامعه گذشته در داووس صرف بحث و گفتوگو در این زمینه شد...
کشف اسرار «ژن» مایه اصلی بیوتکنولوژی است که جهان را دستخوش انقلابی حیرتآور در زمینه مسائل زیستی کرده است.
رهبران و وزرای 33 کشور و بیش از 1000 کارشناس اقتصادی – تجاری در این کنفرانس شرکت داشتند. طی تاریخ 30 ساله اجلاس اقتصاد جهانی اولین بار است که رئیسجمهور آمریکا در آن شرکت میکند. تونی بلر، نخستوزیر انگلیس، پوتین و شرودر و دهها رئیسجمهور و نخستوزیر و وزرای خارجه و بازرگانی از جمله شرکتکنندگان دیگر این اجلاس بودند.
همزمان با ورود کلینتون، تظاهرات وسیع مخالفان «جهانمداری اقتصادی» خیابانهای شهر را بر هم ریخت. آن هم در حالی که پلیس تدابیر بسیار سختی را برای نزدیک شدن تظاهرکنندگان به محل اصلی کنفرانس پیشبینی کرده بود. دولت سوئیس، علاوه بر پلیس، از ارتش هم برای جلوگیری از تظاهرات کمک گرفت. چرا که تظاهرات وسیع چند ماه پیش مخالفان در «سیاتل» آمریکا موجب به هم خوردن کنفرانسی از این دست شد و دولت سوئیس کوشید که از تکرار چنان واقعهای به هر نحوی که هست. جلوگیری کند. مخالفان معتقدند که سیاستهای خارجی کشورهاست که «سازمان تجارت جهانی» «WTO» را به سوی «جهانمداران اقتصادی» میکشاند.
تظاهرکنندگان علاوه بر پرتاب سنگ و چوب و شکستن شیشههای فروشگاه «مک دونالد» پلاکاردهایی با این عناوین در دست داشتند: «کرده زمین نباید تسلیم اوامر شرکتهای چندملیتی شود»، «ما اجازه نمیدهیم که سرمایهگذاران مردم را براندازند» سازمان تجارت جهانی سازمانی ضددموکراتیک است. کسی آن را کنترل نمیکند ولی این سازمان ما را کنترل میکند».
تظاهرکنندگان از شهرهای دیگر جهان نیز به سوئیس آمده و با همفکران خود در آن کشور دست به تظاهرات زدند.
در حالی که کارشناسان آمریکایی پیشبینی میکردند که بازرگانی از طریق «اینترنت» دوران شکوفایی بیسابقهای را آغاز کرده، اروپاییها نگرانند که در این زمینه از همکاران آمریکایی خود عقب ماندهاند، و برای رسیدن به چنین هدفی باید به سرمایهگذاریهای وسیعی مبادرت ورزند.
کلینتون، نخستین سخنران اجلاسیه خاطرنشان ساخت که هر چند ما به تظاهرات مخالفان حق میدهیم و آنها حق دارند که فریاد خود را به گوش برسانند ولی باید بدانند که برخلاف جریان آب نمیتوانند شنا کنند. چرا که اقتصاد امروزی جهان فقط در انحصار سیاستمداران و متخصصان اقتصادی نبوده بلکه به همه دنیا تعلق دارد و آحاد مردم در آن دخالت دارند.
«کلاوس شواب» بنیانگذار سازمان تجارت جهانی (WTO) مدعی شد که: «ما میخواهیم ابعاد اجتماعی، انسانی، و زیست محیطی را در مذاکرات خویش در داووس بررسی کنیم. به عبارت دیگر ما به عنوان وجدان اجتماعی اقتصاد عالم فعالیت میکنیم و سالهاست که در این زمینه تجربه داریم».
در این میان «تونلی بلر» نخستوزیر انگلیس ضمن اعتراف به دشواری کار رهبران اقتصادی عالم در مقابله با گروههای مخالف «جهانمداری اقتصادی» از اروپا خواست که خود را برای اقتصاد جدیدی که تکنولوژی قدرت محرکه است آماده کند. در عین حال یادآور شد که مخالفت عمومی با «جهانمداری اقتصادی» از اروپا خواست که خود را برای اقتصاد جدیدی که تکنولوژی قدرت محرکه است آماده کند. در عین حال یادآور شد که مخالفت عمومی با «جهانمداری اقتصادی» که در تظاهرات سیاتل خودنمایی کرد، شکستی برای سازمان تجارت جهانی بود.
مخالفان
غیر از تظاهرات مخالفان در داووس خود رهبران سیاسی – اقتصادی هم میدانند که مساله «جهانگستری» اقتصادی و «جهانمداری» چیزی نیست که به این آسانی جا بیفتد.
«ژوزه باو» رهبر کشاورزان فرانسوی که از چهرههای برجسته مخالفان جهانمداری اقتصادی در تظاهرات داووس بود، خاطرنشان ساخت که: «ما برای این به داووس آمدهایم که در حال حاضر شرکتهای چندملیتی در نقش رهبری عالم در روابط بینالمللی ظاهر شدهاند».
«باو» که خود از مدعوین رسمی اجلاسیه داووس بوده ولی از شرکت در آن امتناع نمود. اضافه کرد: «این دامی بود که از افتادن در آن ایمن ماندم. چرا که من با چنین کنفرانسی و نحوه بحثی که در آن صورت میگیرد، مخالفم. کنفرانس داووس دو چهره دارد. یکی آشکار و دیگری پنهان است. وقتی کارخانههای داروسازی آمریکا به کلینتون کمک مالی کرده باشند. مسلم است که در مورد مساله صادرات غذایی آمریکایی که از نظر ژنتیکی تغییر ماهیت دادهاند و مورد اعتراض اروپاست چگونه سخن خواهد گفت.
اتحادیههای کارگری
رهبران اتحادیههای کارگری آمریکا – اروپا که مخالفت کارگران و طبقات دیگر را به «جهانمداری اقتصادی» احساس کردهاند، در کنفرانس داووس پیشنهاد کردند که WEF و WTO برای کاستن از مخالفتهای عمومی باید بکوشند تا «چهرهای انسانی» به کارهای خود بدهند! طی بیانیهای شرکتکننده در کنفرانس داووی توصیه کردند که خود را برای تامین و احراز «عدالت اجتماعی جهانی» متعهد سازند، رهبران کنفدراسیون بینالمللی اتحادیههای تجارت آزاد و همچنین رهبر اتحادیههای کارگری آمریکا نیز پیشنهاد کردند که طرفدار برقراری یک سیستم جدید «اتحاد کارگر – کارفرما» به منظور تحکیم سیستم تجارتی بینالمللی هستند. ولی در میان 9 امضاکننده بیانیه فوق نامی از رهبران اتحادیههای کارگری کشورهای «در حال توسعه» به چشم نمیخورد. آن هم در حالی که «کنفدراسیون بینالمللی اتحادیههای تجارت آزاد» در آسیا، آفریقا و آمریکای لاتین اعضا و شعباتی دارد!
تحریم اقتصادی
بسیاری از اتحادیههای کارگری در کشورهای فقیر پیوسته با پیشنهاد کنفدراسیون فوق برای گنجاندن «مادهای اجتماعی» در هر نوع قرارداد تجاری بینالمللی مخالفت کردهاند. آنها میدانند که چنین مادهای دستاویزی خواهد بود که علیه کشورهای «تحریم اقتصادی» برقرار شود و طبعا به حقوق کارگران ضربه زنند آنها و دولتهای کشورهای در حال توسعه دریافتهاند که هدف از چنین مادهای حمایت از کالاهای گرانتر کشورهای غربی در برابر کالاهای ارزان و غیرقابل رقابت کشورهای در حال توسعه است که با دستمزد کمتری تولید میشود.
امضاکنندگان 9 گانه بیانیه بروکسل که عمدتا از رهبران اتحادیههای کارگری آلمان، انگلیس و کانادا هستند. خاطرنشان ساختهاند که سقوط و از هم پاشیدگی کنفرانس ماه گذشته «سیاتل» مولود این حقیقت است که تجارت آزاد بدون در نظر گرفتن ملاحظات ملی هر کشور قادر به ادامه کار نخواهد بود.
از سوی دیگر مردم تاکنون از جهانگرایی خبری ندیدهاند! به این دلیل پارهای از کارشناسان معتقدند که تا سال آینده اختلافنظر گردانندگان WEF و WTO حل نخواهد شد.
در کنفرانس بدفرجام «سیاتل» بسیاری از کشورهای «در حال توسعه» از سخنان کلینتون عصبانی بودند که گفته بود: «تحریمهای تجارتی را باید علیه آن دسته از کشورهای عضو WTO اعمال کرد که کنوانسیونهای بنیادی «سازمان بینالمللی کار» را رعایت نکرده باشند».
بسیاری از نمایندگان اقتصادی میگویند این اظهارات رئیسجمهوری آمریکا به وضع دیرینه آنها را در مخالفتهای خود سختتر کرده است. آن هم در دورهای که هنوز نتوانستهاند قسمت عمدهای از تعهدات خویش را به سرانجام رسانند که در کنفرانس 1993 اوروگوئه تقبل کرده بودند. 9 تن از رهبران کارگری عالم که در کنفرانس داووس دعوت شده بودند، با توجه به مخالفتهای عمومی با «جهانمداری اقتصادی» گفتهاند که کمپانیهای چندملیتی بیش از همه از این برنامه منتفع میشوند. در حالی که شکاف میان کشورهای فقیر و غنی گشادهتر شده است. اینها پیشنهاد کردهاند که: برای برنامه جدید اقتصادی جهانی، باید یک استراتژی اجتماعی تدوین شود، که در آن بر یک «سیستم حمایتی اجتماعی» در داخل هر کشور عضو و نیز احترام کامل به استانداردهای بنیادی کارگری در همه کشور، تاکید شده باشد.
مذاکرات سیاسی
یکی از ویژگیهای کنفرانس داووس انجام گرفتن یک سلسله مذاکرات سیاسی در حاشیه یا متن مذاکرات اقتصادی بود. حضور یاسر عرفات، وزرای خارجه ایران – مصر. شاه اردن روسای جمهور ارمنستان و آذربایجان، قبرس.
نخستوزیر ترکیه و دهها رئیسجمهور، نخستوزیر، وزیر خارجه و بازرگانی 33 کشور فرصت مناسبی را برای مذاکرات سیاسی فراهم آورده بود وزرای خارجه ایران – مصر درباره تجدید روابط دو کشور مذاکره کردند.
از جمله جنبههای قابل ملاحظه کنفرانس توصیه کلینتون به متولیان اقتصاد عالم و اعضای WTO بود. رئیسجمهوری آمریکا بر این نکته تاکید کرد که پیوستن چچن و روسیه به WTO برای صلح و ثبات بینالمللی ضروری است. وی اضافه کرد که اگر این دو کشور که در مرحله انتقالی هستند به جامعه WTO به پیوندند. نه تنها برای آمریکا و جهان، بلکه برای خودشان هم منشاء فواید بیکرانی خواهد بود.
رئیسجمهوری آمریکا خاطرنشان کرد هر چند دو کشور سیستمی مغایر با ما دارند ولی اگر به WTO جذب شوند. راه درستی و همکاری آنها را با خود هموار کردهایم و چه بسا که «پکن» در برابر تقاضای ما در زمینه حقوق بشر امتیازاتی بدهد که مورد نظر ماست.