سعود الفیصل وزیر خارجه عربستان سعودی در سفری غیر منتظره با باراک اوباما رئیسجمهور و هیلاری کلینتون وزیر امور خارجه درباره مسائل منطقه گفتوگو کردند. براساس بیانیه کاخ سفید، سعود الفیصل و اوباما روز سهشنبه (10 ژانویه، 20 دی) در دفتر رسمی اوباما در کاخ سفید (دفتر بیضی) ضمن تأکید بر همکاری مستحکم موجود بین آمریکا و عربستان سعودی در زمینه تحولات اخیر در مسائل منطقهای مورد علاقه دو طرف با یکدیگر گفتوگو کردند. «مقامات آمریکایی جزئیات بیشتری از این مذاکرات از جمله نام کشورها یا موضوعات مطرح شده در جریان این گفتوگوها را فاش نکردهاند، بنابراین سؤالی که مطرح است اینکه این سفر با چه هدف یا اهدافی صورت گرفته است؟
هدف سفر فیصل: روابط دو جانبه یا مسائل منطقه؟
طبعاً اولین سؤالی که در خصوص تعیین اهداف غیر منتظره سفر سعود الفیصل به آمریکا را باید پاسخ داد این است که آیا این سفر در ارتباط با روابط دو جانبه است یا مسائل منطقه؟ به عبارت دیگر علت «اضطرار» سفر را باید در داخل عربستان جستوجو کرد یا در منطقه؟ در پاسخ باید گفت درست است که عربستان هنوز در داخل وضعیت باثباتی ندارد و مخاطرات ناشی از تسری مستقیم و غیرمستقیم خیزشهای مردمی در منطقه به عربستان کماکان بر دولتمردان این کشور سنگینی میکند اما وضعیت به گونهای نیست که برای این کشور حالت فوقالعاده ایجاد کند، به خصوص آنکه این کشور دوره پرمخاطره بحران جانشینی را پشت سر گذاشته است. بر این اساس باید علت اضطرار سفر را در شرایط و وضعیت منطقه جستوجو کرد.
از این دید در منطقه مسائل زیادی وجود دارد که برای عربستان جنبه اضطراری دارد و ایجاب میکند که با مقامات آمریکایی در میان گذاشته شود. یکی از این مسائل برگشتن ورق در یمن است که اعتراض معترضان و انقلابیون یمنی به اعطای مصونیت قضایی به علی عبدالله صالح و بستگان وی، طرح پیشنهادی عربستان (شورای همکاری خلیجفارس) برای حل بحران سیاسی یمن را به بنبست رسانده و بار دیگر مقامات سعودی را از تحولات این کشور نگران کرده است، به خصوص آنکه از یکسو آمریکا نیز از پذیرفتن صالح امتناع کرده و از دیگر سو نقش الحوثیها در تحولات یمن در مقایسه با گذشته پررنگتر و آشکارتر شده است.
باز از دیگر تحولات منطقه که هم برای دولتمردان عربستان نگرانکننده بوده و هم موضوعی مرتبط به روابط ریاض و واشنگتن است، خروج نظامیان آمریکایی از عراق است که به باور عربستانیها به تقویت حضور و نفوذ ایران در این کشور میانجامد، به خصوص آنکه بلافاصله پس از این رخداد یکی دیگر از مهرههای سیاسی عربستان در عراق به نام طارق الهاشمی به دلیل افشای نقشاش در یک عملیات تروریستی نافرجام علیه دولت از صحنه تحولات کنار گذاشته شد، علاوه بر این آمریکا از ماهها پیش، انعقاد یک قرارداد تسلیحاتی 30 میلیارد دلاری را با عربستان برای جبران خلأ ناشی از خروج نظامی از عراق، در دستور کار قرار داده بود که به نظر میرسد عملیاتی کردن این قرارداد هم میتواند بخشی از اهداف این سفر باشد.
از طرف دیگر عربستان پس از اشغال عراق توسط آمریکا و روی کار آمدن نظام سیاسی جدید با اکثریت شیعه در این کشور همواره در پی این بود که مابهازای آن را در سوریه دریافت کند و یک دولت و نظام سیاسی جدید با اکثریت سنی در این کشور تشکیل شود. ظاهراً چنین وعدهای به عربستان داده شده و همین امر موجب مشارکت جدی این کشور در پروژه براندازی دولت بشار شده است اما این پروژه طبق طرح و برنامه قبلی پیش نرفته و تأیید نشدن ادعاها و تبلیغات غربی از سوی ناظران عرب نیز چالشهای مشترک غرب و عرب از جمله آمریکا و عربستان را در قبال سوریه بیش از پیش افزایش داده است که به نظر میرسد همین موضوع هم یکی از محورهای گفتوگوی فیصل و مسئولان آمریکایی بوده است.
ایران، محور اصلی سفر فیصل
به نظر میرسد در میان موضوعاتی که اساس سفر غیر منتظره سعود الفیصل و محور گفتوگوهای وی با مقامات آمریکایی را تشکیل میداده، ایران از اولویت مهمی برخوردار بوده است زیرا به نحوی منشأ همه نگرانیهای عربستان از تحولات منطقه به این برمیگردد که ایران به تدریج دارد جای این کشور را میگیرد.
تحولات عراق و لبنان و تا حدودی فلسطین این نگرانی را برای عربستان به اثبات رسانده بود و از این دید مشارکت عربستان در پروژه براندازی دولت سوریه اقدامی جبرانی محسوب میشود، اما آنچه این نگرانی را برای دولت ریاض افزایش داده توان هستهای ایران است که عربستان در مواضع اعلامی و اعمالی خود نشان داده است به هیچ وجه تحمل این وضعیت را ندارد و آن را برای خود خط قرمز میداند و بر همین اساس عربستان همواره به عنوان یکی از عوامل تشدید فشارهای بینالمللی علیه حقوق هستهای ایران عمل کرده است، در حال حاضر نیز که تلاشها برای تحریمهای نفتی ایران متمرکز شده، نقش و جایگاه عربستان برای جبران خلأ ناشی از کمبود نفت ایران بیش از پیش افزایش یافته است.
نتیجهگیری
از آنچه که گفته شد مشخص می شود که سفر غیر منتظره سعود الفیصل به امریکا و دیدار با مقامات بلند پایه این کشور بیشتر از منظر تحولات منطقه قابل بررسی و تامل است و اگر چه این مسائل با توجه به عمق و گستره تحولات مسائل مختلف و متنوعی را شامل می شود اما دراین میان به نظر می رسد یمن و ایران از اهمیت زیادی برخوردار بوده و به نوعی در مرکز تقل دیدارها و گفتگوهای طرفین قرار داشته است .از این دید بر خلاف انچه که مقامات عربستان در ظاهر اعلام کرده اند که تحریم های نفتی ایران ربطی به این کشور ندارد اما گویا در خفا با رایزنی ها یش دارد دل نگرانی غرب را از احتمال قطع صدور نفت ایران بر طرف می سازد .