ابراهیم متقی
در بین نهادهای بینالمللی، گروه هشت کشور صنعتی جهان موسوم به جی 8 از اهمیت ویژهای در امنیتسازی و قدرتسازی بینالمللی برخوردار است. اجلاسیه ژوئن 2007 گروه جی 8 در کشور آلمان برگزار شده و در نتیجه، خانم آنگلا مرکل ریاست دورهای گروه هشت کشور صنعتی جهان را عهدهدار بوده است. در این اجلاسیه، موضوعاتی همانند سپر دفاع موشکی آمریکا موسوم به اندیام و همچنین سیستمهای رهگیری هوایی ـ فضایی در اولویت قرار داشت. علاوه بر آن موضوعات دیگری همانند بحرانهای منطقهای و همچنین فعالیتهای هستهای ایران را میتوان در زمره فایلهای امنیتی این اجلاسیه دانست. مذاکرات ایران و آمریکا که در تاریخ هفتم خرداد ماه 1386 در بغداد برگزار شده بود میتوانست مواضع این اجلاسیه را تحت تأثیر قرار دهد. در حالی که کشورهای صنعتی جهان در بیانیه پایانی خود ضمن درخواست از ایران برای تعلیق فعالیتهای هستهای کشورمان اعلام داشتهاند که در صورت بیتوجهی ایران به قطعنامههای شورای امنیت، به اتخاذ تصمیمهای شدیدتری در ارتباط با ایران مبادرت خواهند نمود. اتخاذ چنین تصمیماتی با تعابیر مختلفی مورد تفسیر قرار گرفته است. بسیاری از خبرگزاریهای غربی مبادرت به برجستهسازی بخشهایی از بیانیه نهایی نمودند که ایران را مورد خطاب قرار میداد. آنان بیانیه گروه هشت را بر اساس «نشانههای تهدید» تفسیر نموده و آن را به منزله زمینهای برای صدور قطعنامههای جدیتر علیه ایران دانستند. اگر چه بیانیه منتشر شده، فاقد رویکرد دوستانه و همکاری جویانه با ایران بوده است اما نشانه تهدید جدیدی علیه ایران محسوب نمیشود. به طور کلی بیانیههای گروه جی 8 دارای رویکرد توصیهای میباشد. بسیاری از مواضع این اجلاسیه در قالب «سیاستهای اعلامی» قرار دارند. حمایت این مجموعه از قطعنامههای شورای امنیت سازمان ملل به عنوان موضوعی طبیعی تلقی میشود زیرا کشورهای آمریکا، انگلستان، فرانسه و روسیه چهار کشور اصلی شورای امنیت محسوب میشوند. بنابراین حمایت آنان از قطعنامهای که قبلاً آن را تصویب کردهاند، امری طبیعی تلقی میشود. از سوی دیگر شواهد دیپلماتیک موجود نشان میدهد که روند مذاکرات دیپلماتیک ایران ـ اتحادیه اروپا تداوم خواهد داشت. هماکنون اجلاسیههای کارشناسی در مقر آژانس بینالمللی انرژی اتمی در وین پیگیری میشود. خاویر سولانا و همچنین کوپر که به عنوان اصلیترین افراد اجرایی کمیسیون سیاست خارجی اتحادیه اروپا محسوب میشوند، بر ضرورت تداوم و بازسازی مذاکرات دوجانبه و چندجانبه با ایران تأکید دارند. آنان به این جمعبندی رسیدهاند که صدور قطعنامههای 1696، 1737 و 1747 تاکنون تأثیر چندانی بر مواضع امنیتی ایران به جا نگذاشته است. زمانی که تفاوت در مواضع سیاسی و استراتژیک کشورها افزایش مییابد، طبعاً امکان نیل به توافق و اجرایی سازی تصمیمها کار دشواری است.بازی سیاست بینالملل در شرایط موجود نمیتواند با گزینه حاصل جمع صفر به مرحله اجرا برسد. این امر نشان میدهد که فضای سیاسی موجود در عرصه بینالمللی فاقد مطلوبیت لازم برای اعمال تهدیدهای شدیدتر و یا اتخاذ تدابیر جدیتر است. از زمانی که قطعنامههای محدود کننده شورای امنیت علیه ایران صادر شده است، مواضع امنیتی ایران هیچگونه تغییری پیدا نکره و در نتیجه آن میتوان نشانههایی از بیاعتباری قطعنامههایی را مشاهده نمود که دارای جهتگیری سیاسی هستند. به این ترتیب تداوم فضای موجود هیچگونه مطلوبیتی را برای ایران و همچنین کشورهای شورای امنیت ایجاد نخواهد کرد. به طور کلی در شرایط بحرانی نمیتوان از الگوهایی استفاده کرد که منجر به بازی باخت ـ باخت (Loss – Loss) گردد، شرایط موجود نشان میدهد که در ماه ژوئن 2007 هیچگونه قطعنامه جدیدی علیه ایران صادر نخواهد شد. در فضای موجود کشورهای اروپایی و همچنین آمریکا تلاش دارند تا بازی دیپلماتیک با ایران را از دو جبهه ادامه دهند. دراین روند، اتحادیه اروپا به عنوان نماینده کشورهای اروپایی تلاش خواهد داشت تا زمینه ایجاد تعادل با ایران را از طریق مذاکرات دوجانبه سازماندهی کند؛ طبعاً کشورهای گروه 1+5 نیز تلاش مشابهی را برای فعالسازی «دیپلماسی تعادل» به کار خواهند گرفت. در فضای سیاسی دیگری زمینههای لازم برای ادامه مذاکرات امنیتی ـ آمریکا در ارتباط با عراق ادامه خواهد یافت. در این روند، الگوی رفتاری بر اساس انکار هرگونه پیش شرط انجام میشود. بسیاری از استراتژیستهای آمریکایی از جمله «برژینسکی» و «کیسینجر» تلاش دارند تا دیپلماسی سازنده را از طریق حداکثر سازی حوزههای توافق امنیتی پیگیری نمایند.
بنابراین در شرایطی که آمریکا درگیر بحران امنیتی عراق است اعمال فشارهای اقتصادی و امنیتی جدید علیه ایران، امنیت بینالملل و همچنین منافع استراتژیک آمریکا در منطقه را با دشواریهای جدیدی روبهرو خواهد ساخت. آغاز مذاکرات بر اساس عملیات روانی گروههای افراطی نمیتواند مطلوبیت مناسبی را برای کشورهایی ایجاد کند که درصدد حل اختلافهای ایران با جامعه جهانی در ارتباط با موضوع هستهای هستند.