ترجمه: اسراء قطبیفرد
ناظران و کارشناسان سیاسی، وقایع و رویدادهای اخیر در خاورمیانه به ویژه کشور فلسطین را زمینهساز انتفاضه سوم میدانند. آنها معتقدند که این انتفاضه در صورت وقوع، کاملاً با انتفاضههای قبلی تفاوت خواهد داشت این در حالی است که امکان پیشگویی زمان آغاز، چگونگی وقوع و حتی بازتابها و پیامدهای آن برای هیچ کس میسر نمیباشد. اما با این وجود، پس از بررسی دقیق اوضاع حاکم بر منطقه میتوان کاملاً مدعی شد که در سال 1391 حتماً شاهد چنین رویدادی خواهیم بود. سال 1390 بار سنگینی را برای سال جدید بر جای گذاشت. در سال گذشته، طوفان تغییر و تحول بر منطقه خاورمیانه وزیدن گرفت و منجر به وقوع انقلابهای گستردهای در کشورهای متعدد شد.
انقلاب کشورهای عربی که ابتدا در تونس آغاز شد به دلیل خودسوزی "محمد بو عزیزی" نبود که عرصه زندگی به خاطر شرایط سخت اقتصادی بر وی تنگ آمده بود بلکه در پی این اقدام بوعزیزی، مردم جرأت ریختن به خیابانها و اعتراض به ظلم و ستم را که در این کشورها بیداد میکرد، به دست آوردند. دیوار ترس فرو پاشید و دیگر مردم از سرکوب ابایی نداشتند. این رویدادها در واقع، مقدمهای برای ایجاد یک تحول عظیم تاریخی به شمار میآیند.
در فلسطین نیز وضع به همین صورت است. قلبهای ملت مظلوم فلسطین که در معرض وحشیانهترین سرکوبهای رژیم اشغالگر قرار میگیرند، مملو از غم و اندوه شده است. این رژیم با اقدامات خصمانه خود از جمله مصادره اراضی و ایجاد موانع در مناطق مختلف، مردم را از حقوق ساده و جزئی خود محروم و آزادی را از آنها سلب کرده است.
این رویدادها به سمت یک انفجار بزرگ حرکت میکنند و تحلیلگران، وقوع این انفجار را لحظه شماری مینمایند. باید به مردم بگوییم که طولی نخواهد کشید. در اینجا شواهد و دلایلی برای این ادعای خود میآوریم.
افزایش تجاوزات شهرکنشینان
در سال 1390، شاهد افزایش ملموس تجاوز و جنایت راستگرایان افراطی علیه حق ملت مظلوم فلسطین در مناطق مختلف کرانه باختری بودیم. این تجاوزها و جنایتها بر اساس گزارش ارتش اشغالگر در پی شعارهای "پرداخت هزینه" یا "پرداخت بها" شدت گرفت.
گزارش مذکور به تعدادی از این تجاوزها اشاره کرده است. 96 مورد درگیری میان شهرکنشینان اسراییلی و مردم فلسطین طی سال 1390 به وجود آمده است. این در حالی است که در سال 1389 تعداد این درگیریها به 51 مورد رسید. علاوه بر این، در گزارش اشاره شده است که در سال 1390، حدود 2661 اصله درخت زیتون قطع و 58 دستگاه خودرو به آتش کشیده شد و بیش از 87 فلسطین زخمی شدند. در پی این اقدامات، کشاورزان فلسطینی وادار شدند که در ایام اعیاد یهودیان که اکثر آنها در خارج به سر میبرند، به چیدن میوههای درختان زیتون بپردازند تا از درگیری با شهرک نشینان جلوگیری به عمل آید.
از سوی دیگر، دستگاه اطلاعاتی اسراییل طی گزارشی به افزایش تجاوزهای راستگرایان افراطی در سال 1391 در کرانه باختری و قدس شرقی هشدار داد. در این گزارش آمده است که نگرانیهای ناشی از حضور یهودیان در قدس شرقی و مصادره اراضی، منازل و داراییهای مردم فلسطین از جانب شهرکنشینان به اوج خواهد رسید و شاهد درگیریهای زیادی در مناطق مختلف کرانه باختری به ویژه در محله "الشیخ جراح"، "سلوان"، "جبل الزیتون"، "جبل ابوغنیم"، مسجد الاقصی و پل "باب المغاربه" خواهیم بود.
گزارش فوق بر افزایش نگرانی در درون اسراییل نیز تأکید کرد زیرا در حال حاضر، عربهای ساکن اراضی اشغال شده بر مخالفت با فعالیتهای راستگرایان تندرو در عرصه سیاسی و وضع قوانین ضد عرب از جانب آنها، متمرکز شدهاند. علاوه بر این، گزارش مذکور از اینکه تجاوزها ممکن است باعث تقویت حس ملیگرایی در میان ساکنان عرب شود، به شدت هشدار داد.
ارتش و شهرکنشینان، دو روی یک سکهاند
روزنامه لوموند چاپ فرانسه به شدت از سیطره یهودیان تندرو و افراطی بر عرصه سیاسی اسراییل انتقاد کرد. روزنامه مذکور اعلام کرد شهرکنشینانی که در حزب لیکود عضو هستند به عنوان خطر سیاسی بزرگی برای شخص بنیامین نتانیاهو معرفی میشوند.
این شهرکنشینان به بهانه حفظ امنیت، درهای شر را به روی اهالی فلسطینی گشودند و ارتش اسراییل نیز از اقدامات آنان حمایت و از تجاوزهای پیاپی این دسته از افراد علیه ملت فلسطین چشمپوشی میکند. تجاوزهای شهرکنشینان در اراضی فلسطینی با حمایت ارتش اشغالگر انجام میگیرد. علاوه بر این، نیروهای ارتش اشغالگر، زمینه و ابزار مناسب برای تخریب، تجاوز و... را برای آنها فراهم میکند.
افزایش قدرت راستگرایان افراطی در اسراییل
عرصة سیاسی اسراییل پوشیده از ابرهای تیره و سیاه است. راستگرایان افراطی روز به روز قدرتمندتر میشوند و تندروی آنان زمینههای مختلف در اسراییل تحت الشعاع قرار میدهد. در حالی که چپگرایان به صورت روز افزون، عقبنشینی کرده و حضور آنان در عرصه سیاسی کمرنگ میشود.
بر اساس آمار به دست آمده مشخص میشود که راستگرایان افراطی به رهبری حزب لیکود همچنان از قدرت سیاسی برخوردارند و در انتخابات آینده باز هم پیروز خواهند شد.
این امر باعث از بین رفتن امید به برقراری سازش و صلح با فلسطین میشود. دولت نتانیاهو برای ایجاد وقایع جدید، وقتکشی میکند. به عنوان مثال از طریق شهرکسازی، یهودیسازی قدس، اخراج اهالی فلسطینی از این شهر و غیره، سیطره خود را بر اراضی فلسطینی گسترش میدهد.
اسراییل همچنان به ساخت دیوار حائل ادامه میدهد. دیواری که حالت خفقان به وجود آورده و ضربه محکمی را به شهرهای فلسطینی در کرانه باختری وارد میآورد. همچنین موانع نظامی در اطراف دیوار حائل، تأثیر منفی بر زندگی روزمره اهالی این منطقه میگذارد و مانع رشد و شکوفایی اقتصاد فلسطین میشود.
فرآیند صلح به بنبست میرسد
با وجود شرایط حاکم، امکان خروج از تونل تاریکی که فرآیند صلح وارد آن شده است، دشوار میباشد. اسراییل در این رابطه، دو رویکرد کاملاً متناقض را در پیش گرفته است:
رویکرد اول: اسراییل سعی دارد که تشکیلات خودگردان، نقش نگهبان را بازی کند و از امنیت شهرکنشینان محافظت نماید. علاوه بر این، از طریق هماهنگی و همکاری مشترک میان ارتش اسراییل و دستگاههای امنیتی تشکیلات خودگردان بر نگرانیهای ناشی از اختلال امنیتی غلبه کند. گفتنی است که در پی این همکاری و هماهنگی، تعداد عملیات فلسطینی در مقابل اشغالگری اسراییل کاهش یافت.
علاوه بر این، تلاشها و فعالیتهای مشترک، باعث وارد آوردن ضربه سخت بر مقاومت فلسطین، متلاشی کردن آن و خنثی کردن عملیات آنها شد که همواره خطری جدی برای اسراییل تلقی میشد. البته در تنگنا قرار گرفتن اسراییل بر کسی پوشیده نیست. اسراییل تمایلی به پیشرفت فرآیند صلح ندارد و از سوی دیگر نمیتواند تشکیلات خودگردان را رها نماید. ما به وضوح شاهد بودیم که مقامات اسراییلی، سیستمهای امنیتی، وزارت دفاع و بسیاری از رهبران بلندپایه امنیتی چگونه با طرح توقف پرداخت درآمدهای گمرکی به تشکیلات خودگردان مخالفت کردند.
البته این طرح پس از پناه آوردن تشکیلات خودگردان به سازمان ملل متحد برای دریافت حق عضویت کامل، ارائه شد زیرا اسراییل این اقدام را یکجانبه دانست. به هر حال، رهبران و مقامات اسراییلی با اجرای این طرح مخالفت کردند زیرا آنها به خوبی میدانستند که چنین اقدامی، پیامدهای منفی و ناگواری را بر امنیت اسراییل بر جای خواهد گذارد.
رویکرد دوم: سیاست رکود و وقتکشی به منظور ایجاد وقایع جدید و تسلیم شدن طرف فلسطینی در مقابل خواستههای اسراییل.
روزنامه عبری "یدیعوت آحرونوت" از برخی سیاستهای بنیامین نتانیاهو در رابطه با مرزها و امنیت پرده برداشت. در روزنامه مذکور اشاره شده است که نتانیاهو بارها درباره الحاق شهرکهای بزرگ به شهرهای اسراییلی در مقابل اعطای اراضی جایگزین به ملت فلسطین سخن به میان آورده است.
نتانیاهو، مقامات تشکیلات خودگردان فلسطینی را به شناسایی اسراییل به عنوان یک دولت یهودی فرا میخواند. در حالی که به شدت با طرح بازگشت به مرزهای 1346 مخالفت میکند و بارها تأکید کرده است که قدس باید به صورت کامل تحت سیادت و سیطره اسراییل باشد. علاوه بر این بنا بر ادعاهای وی، دره رود اردن تا چند دهه آینده در اختیار اسراییل باقی خواهد ماند. پس در این شرایط، فرآیند صلح به بنبست رسیده است و تمام تلاشهای منطقهای و فرامنطقهای در این زمینه، با مانع سختگیریهای اسراییل برخورد خواهد کرد و این مسئله به صورت راکد میماند.
راهپیماییها در مرزها
راهپیماییهای مردم فلسطین و یا حامیان آنها در سالروز نکبت در مرزها، ثابت کرد که این اقدام یک روش مبارزاتی به شمار میآید و اسراییل در مقابل چنین اقدامی عاجز ماند و وحشت بر آن حاکم شد. به ویژه اینکه در این راهپیماییها ملت فلسطین تأکید کردند که قصد بازگشت به اراضی 1327 را دارند که به زور از آن تبعید شدند.
این اقدام در مرزهای سوریه، لبنان، اردن و حتی مصر در مناسبتهای مختلف تکرار شد. اما برنامهریزی برای برگزاری این راهپیماییها بسیار ضعیف بوده لذا از رسیدن به اهداف اصلی خود به نحوی عاجز ماند.
منابع اطلاعاتی اسراییل در این رابطه اعلام کردند که از جمع شدن پناهندگان فلسطینی و حامیان حقوق ملت فلسطین در مرزها و پیوستن هزاران نفر دیگر به جمع آنها و روانه شدن این دسته از افراد به سمت مرزهای اردن، سوریه، لبنان و مصر در مناسبتهای مختلف به ویژه سالروز نکبت و یا نکسه و غیره، به شدت احساس نگرانی میکنند.
شایان ذکر است که در اواخر اسفند قرار است یک فعال هندی تبار مخالف اسراییل راهپیمایی بزرگی را برگزار کند. بر اساس برنامه اعلام شده، کاروانهایی از سه کشور ترکیه، مراکش و هند به سمت اسراییل حرکت خواهند کرد. گروه اول از ترکیه خارج شده و پس از عبور از سوریه و اردن به اسراییل میرود. گروه دوم از مراکش حرکت کرده و پس از عبور از الجزایر و مصر به سمت اسراییل رفته و گروه سوم از هند به سمت پاکستان، ایران و ترکیه حرکت میکنند تا به مرزهای اسراییل برسند.
علل و عوامل نگرانی اسراییل از راهپیماییها عبارتند از:
ممکن است این تظاهرات و راهپیماییها باعث ایجاد انگیزه در میان ملت فلسطین در کرانه باختری و نوارغزه شود و سرانجام آنها تصمیم بگیرند که به سمت موانع اسراییل، شهرکها، پایگاههای نظامی و غیره حرکت کنند و با سربازان و شهرکنشینان درگیر شوند که این امر، کشته و زخمی شدن افراد را به دنبال خواهد داشت.
عدم توانایی ارتش اسراییل در رویارویی با این راهپیماییها. اگر تظاهرکنندگان که تعداد آنها به بیش از چند میلیون نفر میرسد به مرزها هجوم آورده و به عمق اسراییل نفوذ یابند، در این شرایط اسراییل چه خواهد کرد؟ نیروهای نظامی اسراییل برای رویارویی با این افراد چگونه چارهاندیشی میکنند؟
"آمنون یسحاک" یکی از حاخامهای شرقیتبار به مقامات اسراییلی درباره انقلابهای کشورهای عربی به شدت هشدار داد. وی گفت: "شما نمیدانید که در بطن این انقلابها چه چیزی نهفته شده است. این انقلابها، شر مطلق هستند. آنها به دنبال آزادی قدس میباشند." وی افزود: "تصور کنید که میلیونها نفر از این تظاهرکنندگان به سمت قدس روانه شده و خواستار آزادی آن گردند. در این شرایط، ارتش اسراییل برای مقابله با این افراد که از چیزی نگرانی ندارند چگونه برخورد خواهد کرد؟
اسراییل از اینکه چنین اقداماتی منجر به هرج و مرج شود و آرامش چندین ساله را از بین ببرد، به شدت احساس نگرانی میکند. زیرا در چنین شرایطی، تشکیلات خودگردان فلسطین قادر به کنترل اوضاع امنیتی در داخل نخواهد بود.
آشتی ملی در فلسطین
در حال حاضر، کشور فلسطین شاهد فعالیتهای گستردهای برای برقراری آشتی میان دو جنبش فتح و حماس میباشد و اگر اوضاع این گونه پیش برود، سال آینده شاهد برقراری صلح میان گروههای مختلف فلسطینی خواهیم بود و بسیاری از پروندهها از جمله پرونده بازداشتهای سیاسی و برگزاری انتخابات پارلمانی و ریاستی، بررسی خواهد شد.
اجرای مفاد توافقنامه آشتی ملی به معنای خاتمه بخشیدن به تعقیبهای سیاسی و امنیتی فعالان گروههای مختلف مقاومت فلسطینی میباشد که قصد بازسازی زیرساختهای خود را دارند. گفتنی است که زیرساختهای گروههای مقاومت به دلیل شکاف و تعقیب از جانب دستگاههای امنیتی تشکیلات خودگردان و اسراییل بسیار متضرر شده است.
در پی اجرای مفاد توافقنامه مذکور، دستگاههای امنیتی تشکیلات خودگردان نیز اصلاح و از دخالت کشورهای عربی و اسراییل در امان خواهد بود. کشورهای غربی و اسراییل از شکاف حاکم میان گروههای مختلف فلسطینی سوءاستفاده کرده و در امور و قضایای وابسته به دستگاههای امنیتی دخالت و آن را به سمت اهداف خود سوق میدادند.
دستگاههای امنیتی تشکیلات خودگردان از گذشته تاکنون، پیوسته به دنبال جلوگیری از جنبش مردمی برای اعلام مخالفت با اسراییل بود و وقایع مراسم سالروز نکبت گواهی بر این ادعاست. اگر مفاد توافقنامه آشتی ملی واقعاً اجرا شود پس ما در این زمینه، شاهد تغییر و تحول اساسی خواهیم بود و در این شرایط، ممکن است مردم فلسطین که همواره از درگیر شدن با اسراییل نگران بودند، جرأت اعتراض و حتی درگیر شدن را به دست آورند.
انقلابهای عربی
انقلابهای اخیر در کشورهای عربی برای همه ثابت کرد که هیچ نیرویی نمیتواند در مقابل اراده ملتها ایستادگی کند. همچنین همه به خوبی میدانند که ایستادگی و شجاعت ملت مظلوم فلسطین، الهامبخش مردم در سایر کشورهای عربی بوده است ملتی که از تسلیم شدن در مقابل نیروهای اشغالگر به رغم محاصره، کشتار، آوارگی و غیره امتناع میورزد.
انقلابهای کشورهای عربی باعث شد که مردم در این کشورها بار دیگر به مسئله اساسی و محوری خود یعنی "قضیة فلسطین" متمرکز شوند. زیرا حکومتهای فاسد در این کشورها قصد داشتند که اذهان مردم را به نحوی از این قضیه دور کنند. در حال حاضر در میادین و خیابانهای اصلی این کشورها شعارهایی سر داده میشود که سالیان دراز، مردم از شنیدن آن محروم بودند. گویی که عقربههای ساعت به عقب برگشته تا به مردم ثابت کند که جنگ برای آزادسازی همچنان ادامه دارد.
اما نکته جالب در اینجاست که ایستادگی ملت فلسطین، الهامبخش مردم در این کشورها بوده است ولی در حال حاضر، وضع تغییر یافته و این انقلابها در ملت فلسطین انگیزه ایجاد کرده است و آنها را به سمت آزادی و مبارزه هدایت میکند. پس میتوان گفت که ما در معرض تحولات شگرفی در منطقه هستیم که پیامدهای آن بر قضیه فلسطین منعکس خواهد شد و ممکن است که این پیامدها باعث انفجار جدید در داخل فلسطین و وقوع انتفاضه جدید گردد.
در صورت وقوع انتفاضه جدید بنا به دلایل زیر، نتایج آن با انتفاضههای قبلی متفاوت خواهد بود:
- اسراییل که در گذشته شبه جزیره سینا، جنوب لبنان، بخشی از اردن، کرانه باختری و نوارغزه را اشغال کرده بود امروزه از آنها عقبنشینی کرده و در پشت دیوارها پنهان شده است. از نوارغزه عقبنشینی کرده و دیوار حائل را در کرانه باختری، قدس، مرزهای اردن و مصر احداث نموده است. اگر اسراییل این دیوار را برای حفظ و برقراری امنیت خود بنا نهاده است پس باید بداند که با این اقدام، عقبنشینی نموده و در پشت آن پنهان شده است. اسراییل با این اقدام محدوده جغرافیایی که درگیری بعدی در آن خواهد بود را ترسیم کرده است این در حالی است که اسراییل در گذشته مدعی بود که مرزها، آن جایی هستند که تانکهایش مستقر شده باشد.
- روشهای رویارویی در انتفاضه جدید کاملاً متفاوت خواهد بود. مقاومت فلسطین از ابزارهای جدیدی برای مبارزه استفاده میکند و گروههای مقاومت که در انتفاضههای قبلی از کلاشینکوف و بمب استفاده میکردند امروز به یک ارتش نظامی تبدیل شده است که موشکهای میان برد و کوتاه برد، موشکهای ضد زره، بمبهایی با قدرت تخریب بالا و غیره در اختیار دارد.
علیرغم اینکه مقاومت در نوارغزه پیشرفتهتر از مقاومت در کرانه باختری است اما این مسئله مشکلی ایجاد نمیکند زیرا در صورت وقوع انتفاضه، وضعیت تغییر مییابد و نوار غزه از وقایع و رویدادهای کرانه باختری دور نخواهد بود. اگر انتفاضه آغاز شود باید بدانیم که تمامی فلسطین را در بر خواهد گرفت و به شهر و یا منطقه خاصی محدود نمیشود.
- انتفاضه آتی، پیامدهای ناگوار و خطرناکی را برای اقتصاد اسراییل به همراه خواهد داشت. اسراییل با مشکلات اقتصادی فراوانی روبرو است. علاوه بر این پیشبینی میشود که سال 1391، شاهد بحران اقتصادی بزرگی خواهد بود. راهحلهای دولت اسراییل برای عبور از این مرحله، بیهوده معرفی میشود. زیرا این بحران اقتصادی در اسراییل به دلیل عوامل زیادی است که سالیان سال انباشته شده و بحران مالی حاکم بر اروپا نیز بر آن دامن زده است.
- انتفاضههای گذشته باعث ایجاد بحران اقتصادی بینظیری در اسراییل شده است. به بخشهای توریستی، صنایع و بازرگانی ضربه سختی وارد نمود و تولید ناخالص داخلی بسیار کاهش یافت. با این وجود، بازتابهای انتفاضه سوم در اراضی فلسطینی بر اقتصاد اسراییل چگونه خواهد بود؟ به ویژه اینکه همه شاهد بودیم که اسراییل در سال گذشته و حتی تا بدین لحظه با بحران اقتصادی و اجتماعی فراوانی مواجه گردیده است.
- این انتفاضه پس از حوادث بهار عربی و با تمرکز بر ابعاد امنیتی این حوادث صورت خواهد گرفت. در این زمینه شاهد آن بودیم که چگونه اختلاف میان وزارت امور دارایی و وزارت امنیت اسراییل درباره بودجه دفاع برای رویارویی با پیامدهای امنیتی مترتب بر واقعیتهای جدید ناشی از انقلابهای عربی، شدت گرفته است.
دولت اسراییل واقعاً با بحران مواجه شده است. از یک سو این دولت برای جبران کسر بودجه در زمینههای اقتصادی و اجتماعی تلاش میکند و از سوی دیگر برای رفع نیازهای بخش امنیتی نیز به بودجه نیاز دارد.
- عربهای اسراییل نسبت به طرحها و نقشههایی که افراطگرایان برای آنها در نظر گرفتهاند، آگاهی تام دارند و در صورت میسر شدن شرایط، امکان وقوع انتفاضه در مقابل ظلم و ستمی که پیوسته در معرض آن قرار میگیرند، بسیار زیاد است. پس بر این اساس، انتفاضه جدید به عمق اسراییل نیز تسری خواهد یافت.
در پایان میتوان گفت که اگر در سال جاری شاهد انتفاضه سوم نبودیم پس باید خود را برای انتفاضه جدید در سالهای نزدیک آتی آماده کنیم زیرا در سال 1391 مقدماتی فراهم خواهد شد. منطقه خاورمیانه، تصویر جدیدی به خود گرفته است و دیگر جایی برای اشغالگری و قدرتهای بزرگی که به دنبال خاورمیانه جدید بودند، وجود ندارند. طرحی که شیمون پرز در کتابش "خاورمیانه جدید" ارائه و دولت جرج بوش به گرمی از آن استقبال کرد.