حسین منصوری
انقلاب اسلامی ایران به رهبری امام خمینی(ره) به ملل تحت ستم جهان نشان داد که میتوان با توکل به خدا، استقامت و پایداری مردم و عدم وابستگی به مکاتب مادی شرق و غرب و تکیه بر مکتب رهاییبخش اسلام، بر قویترین رژیمهای وابسته به استکبار نیز پیروز شد. این پیروزی شوق و اشتیاق عجیبی در بین ملل تحت ستم، نهضتهای آزادیبخش و تمام آزادیخواهان جهان به وجود آورد و در بیداری، امید و اعتماد به نفس مسلمانان، نقش بسزایی ایفا کرد. پیروزی انقلاب اسلامی در حکم پیروزی اسلام بود و توانایی اسلام را برای رهبری مردم سرکوب شده جهت مقابله با رژیمهای فاسد و تحت سلطه خارجی آشکار نمود. انقلاب اسلامی ایران به عنوان نقطه عطف احیای تفکر اسلامی و تحقق عینی آن به شمار رفت که پس از قرنها به مسلمانان امید و تحرک بخشید و ضمن ایجاد تحول عمیق فکری و فرهنگی، اسلام را دوباره زنده کرد و فکر ایجاد حکومت اسلامی را به عنوان نیاز مبرم در زندگی انسانها تجلی بخشید. یکی از آثار انقلاب اسلامی ایران اکنون در رستاخیز مردم مسلمان و شیعه بحرین نمود یافته است.
در خصوص روابط ایران و بحرین بعد از پیروزی انقلاب باید گفت: سقوط رژیم پهلوی در ایران، مشخصا به لحاظ حسن روابط رژیم بحرین با آن فی حد نفسه برای رژیم بحرین ناخوشایند و نگران کننده بود. این نگرانی بر اثر شور و شوق و تظاهرات مردم مسلمان و خصوصا شیعیان بحرین در پشتیبانی و ابراز همبستگی با انقلاب اسلام ایران و بخصوص متعاقب اظهارات برخی از مقامات غیر رسمی ایران در مورد لزوم اعاده حاکمیت ایران بر بحرین، شدت یافت و روابط بحرین با جمهوری اسلامی ایران به نحو فزایندهای به سردی گرایید. رژیم بحرین به فشار بر ایرانیان مقیم آن کشور و نیز سختگیری در مورد ورود ایرانیان به آن کشور افزود. تشدید نگرانی رژیم بحرین از تحولات اوضاع جمهوری اسلامی ایران در سالهای بعد این کشور را به عدد یک پیمان امنیتی متقابل با سعودی کشانید. پیمان دو جانبه مزبورکه به ابتکار و پیشنهاد عربستان سعودی منعقد گردیده بود، در مارس 1981 با عضویت کویت، قطر، عمان و امارات متحده عربی در آن به اعلام تشکیل "شورای همکاری خلیج (فارس)" انجامید. حدود دو هفته قبل از روز ملی بحرین در آذر ماه سال 1360، نیروهای امنیتی بحرین گروهی از مسلمانان بحرینی را به اتهام حمل و نگهداری سلاحهای متعدد و توطئه برای براندازی رژیم بحرین در روز ملی بحرین دستگیر کردند. متعاقبا وزارت کشور بحرین طی بیانیهای اعلام کرد که گروه دستگیر شده پس از آموزش در ایران، جهت انجام عملیات خرابکاری به بحرین اعزام شده بودهاند. اگر چه مقامات جمهوری اسلامی ایران اتهام مزبور را تکذیب کردند، ولی حکومت بحرین خواهان فراخواندن کاردار ایران از منامه شد و روابط دو کشور به سردی گرایید. بحرین از آذرماه 1362سفارت خود را در ایران تعطیل کرد و روابط رسمی و دیپلماتیک یک جانبه ایران با بحرین از خرداد ماه 1362 به این سو به سطح کاردار تقلیل یافت(1).
با بروز جنگ تحمیلی و تجاوز عراق به خاک ایران بحرین به طور رسمی بیطرفی خود را اعلام کرد، ولی در عمل، موضعگیری مثبت آن کشور و سایر کشورهای خلیج فارس نسبت به عراق آشکار بوده و مطبوعات آن کشور و سایر کشورهای منطقه در جهت حمایت از عراق فعالیت میکردند. از آنجا که عربستان سعودی همسایه نزدیک بحرین است و کمکهای مالی فراوانی به بحرین نموده و مینماید، از این رو عاملی مؤثر در تعیین خط مشی سیاسی این کشور میباشد، از سوی دیگر عدم برخورداری بحرین از یک سیستم دفاعی نیرومند و احساس ضعف در این مورد دولت بحرین را متمایل و متکی به قدرتهای دیگر ساخته است. بدین جهت علاوه بر تکیه به پوشش دفاعی عربستان سعودی و ارتش کوچک خود، به نیروهای خارج از منطقه خلیج فارس - بویژه آمریکا و انگلیس - نیز چشم دوخته است(2).
پس از پذیرش قطعنامه 598 از سوی جمهوری اسلامی ایران و ایجاد آتش بس در جبهههای جنگ ایران و عراق، وضعیت رابط میان دو کشور ایران و بحرین دچار تحول گردید. روابط سیاسی ایران با کشورهای عضو شورای همکاری خلیج فارس از جمله بحرین رو به بهبودی رفت و در جهت گسترش روابط سیاسی و اقتصادی گامهای مثبتی برداشته شد، با این حال همواره این بهبود روابط حالتی ناپایدار و سست داشت. پس از ملاقاتهای مختلف میان مسئولین دو کشور در سال 1369 روابط دو کشور به سطح سفیر ارتقا یافت و اولین سفیر جمهوری اسلامی ایران استوارنامه خود را به ولیعهد و جانشین امیر بحرین تقدیم کرد. از این رو در خلال 1369 روابط فیمابین قدری جدیتر و با اقدامات عملی تؤام گردید. در این سال میتوان به سفر قائم مقام وزارت امور خارجه برای تسلیم پیام ریاست جمهوری ایران به امیر بحرین اشاره کرد(3).
روابط سیاسی میان دو کشور از ماه های پایانی 1372 روندی معکوس و در جهت عدم تفاهم متقابل پیش رفت. در همان زمان ممانعت از صدور ویزا برای نفر دوم سفارت جمهوری اسلامی ایران در بحرین زمینه تیرگی روابط را مهیا و آماده کرد. در نیمه اول 1373 این کدورت و تیرگی روابط آشکار شد و در نیمه دوم سال به دلیل طرفداری بحرین از امارات در اختلافات ارضی بین ایران و امارات در سخنرانی وزیر امور خارجه این کشور در سازمان ملل متحد (مهر ماه 1373) روابط دو کشور مجددا رو به وخامت نهاد. در واقع این تیرگی روابط سرآغاز فصل جدیدی از روابط میان دو کشور گردید. از آن به بعد روند روابط به زیان یک رابطه سالم و همه جانبه پیش رفت، در این سال دولت بحرین اقدام به مراقبت پلیسی از سفارت جمهوری اسلامی ایران و کنترل رفت و آمدها به داخل نمایندگی ایران کرد. مقامات بحرینی بروز تحرکات و اعتراضهای مردمی در صحنه داخلی این کشور را به ایران نسبت دادند.
در سال 1375 به دنبال کودتایی که در 14/3/75 در بحرین صورت گرفت، دولت بحرین با خنثی نمودن این کودتا و دستگیری 44 تن از معارضین بحرینی، این کودتا را به ایران نسبت داد و تبلیغات سیاسی شدیدی را علیه دولت ایران آغاز کرد روابط به شدت تیره شد، طرفین سفرای خود را فرا خواندند و سطح روابط به کاردار تنزل پیدا کرد. دکتر ولایتی اتهام نسبت دادن این کودتا به ایران را تکذیب کرد و اعلام داشت که ایران حتی حاضر به میانجیگری بین دولت بحرین و مخالفان آن میباشد. فاروق الشرع وزیر امور خارجه سوریه برای بهبود روابط ایران و بحرین وارد صحنه شد و به دنبال تلاشهای وی، طرفین ایرانی و بحرینی توافق کردند که از حملات تبلیغاتی علیه یکدیگر در رسانههای رسمی خود جلوگیری نمایند(4).بحرین ، چه قبل و چه بعد از انقلاب ایران ، کانون رستاخیز شیعی در کشورهای خلیج فارس بوده است. این امر به طور مستقیم از وضع جمعیتی، اجتماعی و اقتصادی جزیره ناشی می شود. در مقایسه با هیئت حاکمه سنی که بر این کشور مسلط هستند شیعیان از اکثریت جمعیتی برخوردار میباشند. تا قبل از قیام امام خمینی (ره) شیعیان خلیج فارس فاقد سابقه مقاومت ستیزجویانه در برابر حکومتهای زورگو بودند. آنان در بسیاری موارد احساس می کردند که در حاشیه قراردارند، لیکن هیچ گاه شکایات و نارضایتیهای خود را به صورت قیام و طغیان بروز نداده و نیز نکوشیده بودند که از طریق کودتا دولتی را سرنگون کنند برخی از آنان حداکثر از طریق تظاهرات و ناآرامی به نفوذهای خارج از جامعه خود واکنش نشان میدادند، حتی در آن زمان نیز شیعیان به تنهایی عمل نمیکردند بلکه بیشتر به عنوان بخش از یک ائتلاف گستردهتر اپوزیسیون دست به عمل میزدند. بعد از پیروزی انقلاب اسلامی ایران، مردم بحرین با حمل پلاکارد، تظاهرات عظیمی به حمایت و همبستگی با انقلاب اسلامی ایران بر پا کردند. همبستگی و اتحاد مردم مسلمان بحرین با مردم مسلمان و انقلابی ایران به حدی بود که سازمان آزادی بخش بحرین به عنوان نماینده همین مردم قبل از پیروزی با رهبران انقلابی ایران ارتباط داشته و همکاری میکرد. مسلمانان بحرین با تأثیر پذیری از انقلاب اسلامی و نیز حمایت انقلابیون ایرانی حرکات چندی بر علیه حکام خود انجام دادند. ایران مبارزه تبلیغاتی شدیدی در جهت صدور انقلاب در حوزه خلیج فارس به راه انداخت و از طریق انتشار جزوه ها و پیامهای رادیویی "صدای انقلاب اسلامی" به زبان عربی و نوارها و سخنرانیها، تودههای مسلمان عموما و شیعیان را خصوصا تحت تأثیر قرار میداد. امروز نیز پس از سی و سه سال شاهد آن هستیم که مردم مسلمان و شیعه بحرین با الگوگیری از انقلاب ایران در مقابل زورگویی ها و استبداد حاکم بر کشورشان ایستادهاند و بر ادامه مبارزات خود تا سرنگونی رژیم حاکم تاکید دارند.
پینوشتها و منابع در دفتر روزنامه موجود است.