در ادبیات روابط بین الملل نظریه رئالیسم به عنوان غالبترین نظریه این حوزه از دانش سیاسی موضع صریح و مشخصی را پیرامون سیاست خارجی دولتها اتخاذ کرده است. این نظریه به عنوان پرطرفدارترین نظریه در شاخه های گوناگون کلاسیک، نوکلاسیک، نورئالیسم، تهاجمی، تدافعی و . . . به عنوان نظریه ای که میراث دار اندیشمندانی چون توسیدید، ماکیاولی، هابز، مورگنتا و والتز است اصل منازعه و رقابت دائمی کنشگران اصلی سیاست بین الملل (دولتها) را سرلوحه خود قرار داده است.
شاخه های گوناگون مکتب رئالیسم به رغم اختلافهای متعددی که با یکدیگر دارند بر سر موضوعاتی چون وجود وضعیت آنارشیک و به تبع لزوم رعایت اصل خودیاری توسط دولتها تاکید داشته و معتقدند که دوست و دشمن دائمی برای منافع ملی دولتها غیرقابل تصور است و دولتها به رغم منافع خود با اتخاذ سیاستهای تاکتیکی و استراتژیک دوست و دشمن را برای خود بازتعریف می نمایند و اصل آنست که همه دشمن همدیگرند.
به رغم بسیاری از نقدهای وارده به این نظریه کلان روابط بین الملل، بسیاری از دولتها با مبنا قرار دادن اصل منافع ملی(به عنوان اصلی ترین اصل مورد تاکید رئالیستها) در ترتیبات تصمیم گیری به تبعیت از این نظریه دست به تصمیم سازی و تصمیم گیری در عرصه سیاست خارجی خود می پردازند.
دولت لائیک ترکیه به عنوان میراثدار امپراطوی عثمانی از همان آغاز تشکیل تحت رهنمودهای بنیانگذار خود کمال آتاتورک بنیان و اصول سیاست خارجی خود را بر اساس انگاره های مادی مورد تاکید مکتب رئالیسم استوار ساخت و در این راستا از هیچ ابزاری برای به حداکثر رساندن منافع ملی خود دریغ نکرده است.
برخلاف تصور بسیاری از اندیشمندان، با روی کار آمدن حزب عدالت و توسعه به عنوان سردمدار جریان اسلامی در نظام سیاسی لائیک ترکیه، سیاست خارجی این دولت نه تنها در مبانی و اصول خود دچار تردید نشد بلکه به اعتراف بسیاری از مقامات ترک بیش از گذشته بر اساس این اصول گام برداشته شد.
نوع تعامل این دولت با غرب، جهان اسلام و موضعگیریهای این دولت در قبال مسئله فلسطین همه و همه معنایی جز حرکت دولت اسلامگرا براساس انگاره های مادی را القا نکرده است. به اذعان بسیاری از دولتمران آمریکایی و حتی نهادهای پژوهشی آمریکا نوع تعامل دولت آمریکا با دولت وقت ترکیه بیش از دولتهای قبلی ترکیه است. موضعگیری معنادار دولت ترکیه در قبال مسئله فلسطین و جریان مقاومت نیز از جهات گوناگون قابلیت پرداخت دارد.
موضوع سوریه و نوع سمتگیری مقامات ترکیه در قبال این موضوع شاید جنجالی ترین موردی باشد که دولت ترکیه را با دوگانه اسلامگرایی-غربگرایی مواجه ساخته است. نوع مواضع و اقدامات مقامات ترک در این موضوع کار را بدانجا کشانده است که افکار عمومی ترکیه نیز اعتراضات خود را به شکل عیان به مقامات کشورشان منعکس ساختند.
اجلاسی که با عنوان اجلاس "دوستان سوریه" چند روز قبل در استانبول برگزار شد واکنشهای منفی ملت ترکیه را در برداشت و بسیاری از مردم ترک با حضور در مکان برگزاری این اجلاس مراتب اعتراض خود را ابراز داشتند. مردم ترکیه بر احترام گذاردن دولتهای شرگت کننده در این اجلاس بر خواست مردم سوریه مبنی بر حمایت از بشار اسد تاکید داشتند. با اینحال مقامات ترک دست از کار برنداشته و همچنان با همراهی برخی دولتهای عرب به ویژه دولت قطر و عربستان سعودی سعی در شعله ورتر ساختن اوضاع سوریه علیه حکومت مرکزی اسد دارند.
ترکیه در این موضوع و بسیاری از موضوعات مشابه دیگر در تقابلی آشکار با جمهوری اسلامی ایران سیاستهایی کاملا عکس سیاستهای جمهوری اسلامی ایران را اتخاذ کرده و در پیدا و پنهان علیه منافع و مواضع جمهوری اسلامی ایران عمل کرده است. حال سوالی که در ذهن متبادر می شود آنست که به راستی دولتی چون ترکیه را باید در کدامین جایگاه برای سیاست خارجی ایران قرار داد؟. آیا ترکیه دوست ایران است یا آنکه باید این دولت را در ردیف دشمنان ایران قلمداد کرد؟.
با رجوع به ادبیات رئالیسم پاسخ این سوال آشکار خواهد شد. بی تردید برمبنای نظریه فوق هیچ دولتی دوست دائم ندارد لهذا ایران برای ترکیه نمی تواند جایگاه دوستی مستمر را داشته باشد بنا بر این موضع و نوع عملکرد دولت ترکیه در قبال موضوعاتی چون سوریه به صراحت قابل فهم و تبیین است. این موضوع اما برای دولت ایران به این سادگی قابل فهم نیست.
بی تردید فهم رفتار دولت جمهوری اسلامی ایران به عنوان دولتی که در اصول و مبانی سیاست خارجی خود تفاوتهای آشکار و بدیهی با دولتهایی چون ترکیه(که دنباله رو مکتب رئالیسم می باشند) دارد باید بر اساس شاخصهای دیگر تعریف شده در ایدئولوژی و قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران صورت پذیرد.
بر اساس آموزه های مکتب شیعه به عنوان منبع ایدئولوژی سیاسی نظام جمهوری اسلامی ایران شاخص مهم در تشخیص دوست از دشمن شاخص "عدالت" است که آن نیز تنها در قالب نظم امت محور قابلیت تعریف داشته فلذا ایران براساس ایدئولوژی خود نه باید و نه می تواند با دولتهای اسلامی سرناسازگاری داشته باشد. با این تفسیر دولتی چون ترکیه به عنوان دولتی که در بسیاری از شاخصها خود را اسلامی می داند نمی تواند به عنوان دشمن ایران در نظر گرفته شود و این موضوع در تقابلی آشکار با مکتب رئالیسم قرار می گیرد.
نمونه ایران و ترکیه را باید از زاویه دیگری نگریست. دولت ایران براساس آموزه های ایدئولوژی خود نمی تواند در عرصه سیاست خارجی در تعارض با اصل اساسی این ایدئولوژی که همانا عنصر عدالت است دست به اقدام بزند بنا بر این رفتار ایران در قبال دولتهایی که خلاف عدالت رفتار کرده و چالشی را برای این اصل اساسی مهیا می سازند مشخص و مبرهن است.
دولت ترکیه به عنوان یکی از اصلی ترین دولتهایی که به ویژه در سال اخیر در تقابلی آشکار با سوریه به عنوان محور مقاومت قرار گرفته است رفتاری خارج از عدالت را در سرلوحه سیاست خارجی خود قرار داده و در این راستا نه تنها منافع جهان اسلام را مدنظر نداشته بلکه در تعارضی آشکار با منافع امت اسلامی گام برداشته است. هرگونه آسیب به دولت سوریه بی تردید بیش از هر چیز رژیم صهیونیستی را به عنوان دشمن اصلی دنیای اسلام شاد خواهد کرد این امر خود به خوبی شاهدی برای خیانت دولت ترکیه به جهان اسلام و تزویر این دولت در ژستهای اسلامگرایانه اش می باشد. به همین دلیل دوستی با دولتی که رفتارش ناظر به عدالت نیست خود نمود بی عدالتیست.
بنابراین دولت ترکیه را در شرایط فعلی نمی توان دوست ملت و دولت ایران دانست چراکه ایدئولوژی غرب ستیز و اسلامگرای نظام جمهوری اسلامی ایران چنین اجازه ای را نمی دهد و بهترین تعبیر برای دولت فعلی ترکیه در تعبیر امام از اسلام آمریکایی نهفته است.
علاوه بر این همانگونه که طرفداران رئالیسم معتقدند این دولت را به مثابه دشمن نیز نمی توان قلمداد کرد چراکه به رغم سیاستهای غلط دولت ترکیه مردم این کشور مسلمانانی معتقد بر سنت نبویند. بهترین نگاه به دولت ترکیه که می تواند در شرایط فعلی در سرلوحه اقدامات دستگاه دیپلماسی کشور در قبال دولت ترکیه قرار بگیرد نگاهی معطوف به جایگاه خاص ژئوپلتیک این دولت به عنوان همسایه دولت ایران است.