طرح اتحاد عربستان با بحرین در قالب اتحادیه تشکیل نشده اعضای شورای همکاری، نشانههای واگرایی بین اعضا را در گام اول به همراه داشته است.
نگرانی کشورهای کوچک همسایه عربستان از توسعه طلبی آل سعود، هشدارها درباره احتمال سرایت تحولات جاری بحرین به کل شبه جزیره، تشدید واکنشهای داخلی بحرین نسبت به تهدید استقلال این کشور و نادیده گرفتن مردم از اولین واکنشها به طرح عربستان برای اتحاد سیاسی-امنیتی با بحرین بود؛ اتحادی که در همین ابتدا با مخالفت برخی کشورهای عضو شورای همکاری 7 ماه به تعویق افتاد.
خلیفه بن سلمان آل خلیفه نخستوزیر بحرین با طرح این اتحاد ناکام اعلام موافقت کرده بود. او در مصاحبه با خبرگزاری دولتی بحرین گفته بود: "آرزوی مردم منطقه این است که روزی را ببینند که مرزها در آن برداشته میشود و کشورها به اتحاد برسند."
"سمیره رجب" وزیر امور اطلاع رسانی دولت بحرین نیز گفته بود که انتظار میرود عربستان و بحرین برپایی اتحاد سیاسی را در جلسه سران شورای همکاری خلیج فارس دوشنبه 25 اردیبهشت ماه اعلام کنند. وزیر بحرینی افزوده بود: "کشورها، حاکمیت ملی خود را از دست نمیدهند و هرکدام به طور جداگانه عضو سازمان ملل متحد باقی خواهند ماند. اتحاد بر سر روابط خارجی، امنیتی، نظامی و اقتصادی صورت میگیرد."
وی در ادامه اظهار داشته بود: "انتظار دارم اتحاد میان بحرین و عربستان اعلام شود." اما چنین نشد و با وجود تقلای دو طرف اصلی اتحاد، چنین اقدامی در ابتدای راه خود به بهانه ضرورت پیوستن سایر اعضای شورای همکاریها به اتحاد مذکور تا 7 ماه دیگر به تعویق افتاد.
وزیر خارجه عربستان در توجیه این شکست گفت که اتخاذ چنین تصمیمی نیازمند زمان بیشتر است. "هدف این است که همه کشورها ملحق شوند و نه فقط دو کشور. امیدوارم هر شش کشور در جلسه بعدی حاضر شوند!"
توجیه شاهزاده سعودی برای شکست در اجماع سازی اولیه تشکیل اتحادیه با این اظهار که "هدف این است که همه کشورها ملحق شوند"، چیزی نیست که در ابتدا مطرح شده باشد و با استناد به گفته وزیر بحرینی قرار بوده اتحاد اولیه میان دو اعلام شود و نه هر شش کشور آنگونه که سعود الفیصل ادعای آن را دارد. بنابراین اظهار مقام عربستانی اذعانی آشکار درباره ملاحظات ویژه اعضا و عدم اجماع درخصوص اتحاد سیاسی حتی با بحرین است.
خبرگزاری رویترز پیشتر گزارش داد که این تصمیم در راستای نزدیکتر کردن شش کشور عضو شورای همکاری خلیج فارس به یکدیگر تا بتوانند با آنچه که نفوذ ایران میخوانند، مقابله کنند.
روزنامههای محلی بحرین و عربستان نوشته بودند که این دو کشور در سایه نگرانی از خشم شهروندان شیعه از دو خاندان حاکم در دو کشور و متهم کردن ایران به تحریک معترضان، احتمال دارد یک اتحاد اولیه تشکیل دهند، اما ازسوی دیگر معترضان بحرینی مخالف این اقدام هستند و ضمن تاکید بر حق مردم این کشور برای تعیین سرنوشت خویش آن را حیلهای برای پیاده نکردن اصلاحات سیاسی میدانند.
به باور ناظران سیاسی، اختلافهای عمیقی میان کویت، قطر، امارات، عمان، بحرین و عربستان، شش کشور تشکیل دهنده شورای همکاری خلیج فارس بر سر این موضوع وجود دارد.
رویترز در گزارش خود تصریح میکند: بیم آن میرود که اعتراضهای بحرین، به مناطق شرقی عربستان که شیعیان ساکن آن هستند، و چاههای اصلی نفت آنجا است، سرایت کند.
در همین حال برخی تحلیلگران نیز درباره احتمال سرایت ناآرامیهای بحرین به بخشهای شیعه نشین مذکور هشدار دادهاند.
در همین حال رویترز با ذکر اینکه اما همه عربستانیها این طرح را ایده خوبی نمیدانند، نوشت: عبدالله الشمری یکی از تحلیلگران سیاسی عربستان است که میگوید اگر عربستان به بحرین بپیوندد با قبول و ورود مشکلات آن کشور خطر بزرگی را متقبل خواهد شد. همانگونه که برخی کشورهای شورای همکاری هم با این اقدام مخالف هستند و آن را زمینهای برای به خطر افتادن استقلال خود ازسوی ریاض میبینند.
وی افزوده است: این دعوت عربستان برای تشکیل اتحادیه در منطقه از نظر سران شورای همکاریها به مثابه واکنشی در مقابل انقلابهای عربی است، اما صرف نظر از اینکه هیچ سیاست واحدی در بحث دفاع و سیاست خارجی این کشورها وجود ندارد، برخی کشورهای عضو این طرح را تایید نخواهند کرد.
"جمال فخرو" نایب رئیس اول پارلمان بحرین نیز در این زمینه به رسانهها میگوید: بعید میدانم که شش کشور بتوانند به راحتی بر سر برخوردار بودن از سیاست خارجی واحد، به توافق برسند.
کارشناسان به موارد متعدد اختلافات داخلی در کشورهای عضو شورای همکاری اشاره میکنند که برخی از آنها مانند اختلافات مرزی تاریخی است. اخیرا عربستان با ایجاد پلی میان بحرین و قطر مخالفت کرده است. بحرین هم موفق نشده از قطر گاز بخرد. ریشه این مسائل به دخالتهایی برمی گردد که عربستان اعمال میکند و اکنون نگرانی آن وجود دارد که دامنه بحران بحرین دامن کشورهای کوچک عربی منطقه را نیز بگیرد. برخی از اعضای شورای همکاری خلیج فارس بیم آن دارند که ایجاد اتحادیه، باعث نفوذ بیش از پیش عربستان سعودی در کشورهای عضو شود.
خبرگزاری "زاد" اردن گزارش داد: برخی اعضای شورای همکاریها ترس از آن دارند که اتحاد عربستان با بحرین نفوذ عربستان را به شکلی نگران کننده در رابطه با همسایگان بالا ببرد.
این گزارش میافزاید: یک منبع نزدیک به دولت قطر میگوید که کشورش این اقدام عربستان سعودی را با هدف کاهش روابط مستقل بین کشورهای منطقه و تحمیل دستور کار خود بر آنان میداند.
دیپلماتهای منطقه همچنان معتقدند که اتحادیه کنفدرالی در آنجا قابل تشکیل نیست، زیرا دیگر اعضای شورای همکاریها احساس نگرانی زیادی از به خطر افتادن استقلال خود در اثر تثبیت حاکمیت عربستان بر اتحادیه دارند و نظامهای پادشاهی منطقه به هیچ نحو حاضر نیستند حاکمیت خود را به چالش بیندازند، اما از سوی دیگر "جاستین گنگلر" پژوهشگر متخصص در امور بحرین و ساکن قطر معتقد است که این اقدام عربستان برای تشکیل اتحاد سیاسی با بحرین ابزاری برای اعمال فشار بر بحرینیها است.
در عین حال باوجود گذشت بیش از یک سال، اعتراضهای شیعیان بحرین علیه خاندان آل خلیفه حاکم، خاموش نشده است. پیش و پس از طرح موضوع اتحاد سیاسی عربستان و بحرین معترضان بحرینی باز هم به خیابانها آمدند و با نیروهای پلیس ضد شورش درگیر شدند. آنها خواستار آزادی شماری از رهبران اعتراضها و فعالان حقوقی از زندان هستند. یکی از فعالان از سه ماه پیش در اعتصاب غذا به سر میبرد. اقدام اخیر آل سعود برای تشکیل اتحاد سیاسی با رژیم آل خلیفه به اعتراضات در این کشور دامن زده است.
جمعیت وفاق اسلامی، بزرگترین گروه معترض بحرینی میگوید که دخالت عربستان سعودی در بحرین، با هدف جلوگیری از شکل گیری دموکراسی در این کشور و منزوی کردن اکثریت شیعی صورت میگیرد.
جاسم حسین یکی از مسئولان بلندپایه الوفاق گفته است: 'مشکلات بحرین محلی است نه منطقهای. عربستان سعودی توان انجام کار زیادی ندارد. نیروهای خود را به بحرین فرستاد، اما در خاموش کردن اعتراضها شکست خورد. در این حال و با وجود کشته شدن 81 نفر در جریان انقلاب مردم حکومت بحرین میگوید تظاهرات کنندگان مسوول کشته شدن این افراد هستند.' او تاکید کرد که هر معاهدهای باید با توافق مردم بحرین منعقد شود.
به گزارش روزنامه الانتقاد، در همین زمینه شیخ علی سلمان دبیر کل جمعیت الوفاق بزرگترین حزب معارض در بحرین گفت: آنچه در رسانهها درباره اتحاد بین عربستان و بحرین دیده میشود چیزی جز 'به خطر انداختن استقلال بحرین' نیست.
سلمان که در مراسمی به مناسبت روز جهانی پرستاری سخنرانی میکرد افزود: سخن از استقلال بحرین یا عدم آن را تنها مردم بحرین میتوانند بر زبان برانند. هیچ قدرتی در هیچ جایی به ویژه در بحرین و به خصوص آل خلیفه حق ندارد اتحاد یا کنفدرالیته را با کسی مطرح کند.
شیخ علی سلمان اضافه کرد: این تصمیم باطل است. سلمان همچنین مقامات بحرین را با این عبارات مورد خطاب قرار داد: ادعای شما یا ادعای برخی از کارکنان و اهالی رسانه تان مبنی بر اینکه مجلس نمایندگان نماینده مردم است دروغی است که هیچ کس در جهان آن را باور نمیکند و از این رو تصمیم مذکور اساس قانونی ندارد.