گروه دیپلماسی: با نزدیک شدن به زمان برگزاری مذاکرات هستهای ایران و گروه 1+5 در مسکو، طرفین مذاکره در تلاشند با رسانهای کردن مواضع خود پیش از نشستن پشت میز مذاکرات، اعلام کنند که با دستور کار مشخص وارد روسیه می شوند. سعید جلیلی، دبیر شورای عالی امنیت ملی در اعلام آخرین مواضع هسته ای کشورمان، پیش از مسکو، شرط موفقیت مذاکرات هسته ای را به رسمیت شناخته شدن حق غنی سازی اورانیوم عنوان کرده است. درحالی که در دورهای پیشین مذاکرات در استانبول و بغداد، حق این مسئله، مورد پذیرش تلویحی غرب قرار گرفته بود. در غیر این صورت، نشست دوباره در مسکو، مورد موافقت نمایندگان هسته ای کشورمان قرار نمیگرفت. تیم مذاکرهکننده کشورمان در حالی به مسکو سفر میکند که نمایندگان مجلس با تاکید بر حق غنی سازی اورانیوم درایران، به غرب هشدار دادند که از تداوم رفتارهای دوگانه درباره مسئله هسته ای بپرهیزد.
علی لاریجانی، رئیس مجلس با اظهار امیدواری از اینکه 1+5 از این فرصت زمانی به خوبی استفاده کند، گفت که غربیها باید در مسکو گامهای عملی بردارند. از سوی دیگر روسیه تلاش های خود را برای پیشبرد مسالمتآمیز مذاکرات افزایش داده است. سفر لاوروف به تهران را باید در همین راستا ارزیابی کرد. روسیه عضو تاثیر گذار 1 + 5 بوده و همچنین مواضع متعادل تری نسبت به برنامه هستهای ایران دارد. بر همین اساس است که این نگاه وجود دارد که بخش مهمی از چالش موجود ایران و غرب به کمک این کشور برطرف شود. از سوی دیگر، جبهه غربی گروه 1 + 5 با نقش آفرینی قابل توجه آمریکا و در سکوت طرف اروپایی از وحدت موضع درباره مذاکرات مسکو خبر داده است، آن هم در شرایطی که لابی اسرائیلی تلاش می کند با بالا بردن سطح انتظارات و حجم مواجهات با ایران، مذاکرات را به شکست بکشاند. این شرایط در حالی برقرار است که رسانههای غربی، فضایی مبهم از مذاکرات مسکو ترسیم می کنند.
به مذاکرات مسکو خوشبین هستیم
سعید جلیلی در گفت و گویی با راشاتودی، شبکه روسی اعلام کرده است که اگر غرب بر اساس توافقات استانبول و بغداد پیش برود مذاکرات مسکو، پایان خوشی خواهد داشت. وی در اینباره که انتظارها درباره نتایج دور جدید مذاکرات بسیار پایین است و چه اقداماتی باید انجام شود که این گفتوگوها موفق شود، گفت: ما همیشه گفتهایم که در اقداماتمان با منطقی شفاف به پیش میرویم.
ما از گفتوگو استقبال میکنیم. اما این موضوع باید با راهبرد مشخصی باشد. دبیر شورای عالی امنیت ملی ایران درباره نقاط مهم مورد مذاکره در گفتوگوها گفت: من معتقدم چیزی که باید با جزئیات مورد بررسی قرار گیرد تعدادی از پیشنهادات است که ما در گفتوگوهای بغداد مطرح کردیم. ما پنج زمینه عمده را مطرح کردیم. چهار مورد آنها مربوط به انرژی هستهای بود و یکی از آنها نیز درباره موضوعات مختلف بود. در همان زمان، طرف دیگر نیز یک پیشنهاد مطرح کرد. وی ادامه داد: برای پیشرفت گفتوگوها به توافق در دو زمینه عمده نیازمندیم.
نخست، ما به شدت مخالف تسلیحات کشتار جمعی هستیم. امروز جمهوری اسلامی ایران ظرفیت همکاری در زمینه خلع سلاح و عدم انتشار تسلیحات اتمی را دارد. بنابراین این ظرفیتها باید توسط جامعه جهانی استفاده شود. دوم، ما انتظار داریم که حق ایران در زمینه فنآوری هستهای که شامل غنیسازی اورانیوم میشود به رسمیت شناخته شده و به آن احترام گذاشته شود. این موضوعی است که به طور شفاف توسط معاهده انپیتی تعریف شده است. من معتقدم که بررسی کردن این دو موضوع به پیشبرد مذاکرات کمک خواهد کرد.
هشدار لاوروف به تهدیدات نظامی علیه ایران
روسیه در آستانه برگزاری مذاکرات مسکو در تلاش است تا علاوه بر نقش موثر میزبانی، به عنوان یکی از اعضای مهم گروه 1+5 نیز، دیدگاههای طرفین مذاکرات را به یکدیگر نزدیک کند. سفر چندی پیش لاوروف به تهران را باید در همین راستا ارزیابی کرد. سعید جلیلی، سرپرست گروه مذاکره کنندگان هستهای ایران در دیدار با سرگئی لاوروف، از عملکرد کشورهای ۱+۵ در مذاکرات هستهای ابراز تاسف کرده و راهبرد فشار علیه ایران را بی منطق و غیرقانونی توصیف کرد. بر همین اساس است که روسیه تلاش می کند تا در میدان مذاکرات ایران وغرب از به حاشیه رفتن گفتوگوها جلوگیری کند.
لاوروف پس از بازگشت از تهران بار دیگر درباره تهدیدات نظامی علیه ایران هشدار داد و گفت: در حال حاضر صحبت از حمله نظامی به ایران است، بارها تاکید کردهام که انتخاب چنین گزینهای عواقب بسیار وخیمی به دنبال خواهد داشت و باید این را دانست که حل مشکلات متراکم و پیچیده با یک حمله نظامی حاصل نخواهد شد و محکوم به شکست است. وی همچنین گفت که مسکو امیدوار است گروه1+5 در مذاکرات مسکو، سند کاری در مورد برنامه هسته ای ایران را که در دیدار ماهمی در بغداد تهیه شده است، به طور سازنده مورد بحث قرار دهد.
تلاش آمریکا برای نزدیک شدن به روسیه
آمریکا در حالی از اتحاد غرب برای مذاکره با ایران خبر میدهد که تلاشهای خود برای نزدیک کردن روسیه به جبهه غربی گروه 1+5 را افزایش داده است.
پس از سفر لاوروف به تهران، هیلاری کلینتون، وزیر خارجه آمریکا اخیرا از برداشت خود پیرامون مسیر مشخص در مسکوسخن گفت و اشاره کرد که ماموریت اصلی لاوروف در سفر روز چهارشنبه به تهران توضیح این مسیر و تشویق رهبران جمهوری اسلامی به انتخاب راه تعامل سیاسی در جهت حل بن بست اتمی ایران است. کلینتون د رحالی سفر لاوروف به تهران را،برنامه ای هماهنگ شده از سوی گروه 1+5 میداند که از سنگین شدن وزن روسیه در مذاکرات آتی با ایران نگران است. آن هم در شرایطی که برخلاف ادعاهای اخیرآمریکا مبنی بر رسیدن به جمع بندی نهایی در گفت و گو با تهران، کاخ سفید تحت تاثیر فشارهای آشکار و نهان لابی های یهود و مسائل ناشی از رقبای انتخاباتی اوباما، هنوز دستورکار مشخصی درباره مسکو ندارد.
عملکرد اوباما محدود شده است
درهمین راستا نشریه غربی آتلانتیک نوشته که با توجه به این امر تردیدی وجود ندارد که عملکرد اوباما و مذاکره کنندگان او به دلیل نگرانی درباره دیدگاه حامی اسرائیل محدود شده است. از سوی دیگر نشریه آمریکایی نیویورک تایمز با اشاره به چالشهای باراک اوباما در موضوع هستهای ایران به نقش مقامات تل آویو و همچنین کنگره آمریکا در جریان مذاکرات اشاره کرده و عنوان کرده است که دو فاکتور اساسی، استراتژی مذاکرات آمریکا را به نقطه مبهمی رساند. اول، کارشکنی کنگره و فرصت محدود باراک اوباما تا انتخابات ریاست جمهوری. دوم، انتظارات بیجا از تحریمهای جاری علیه ایران.
این رسانه آمریکایی در ادامه نوشته که پیش از مذاکرات بغداد،کنگره قطعنامهای را تصویب کرد که براساس آن از اظهارات نخست وزیر اسرائیل مبنی بر توقف کامل غنی سازی اورانیوم توسط ایران حمایت کرد و آن را خط قرمز آمریکا در مذاکرات معرفی کرد و با خط قرمز پنتاگون و اوباما که مخالفت با دستیابی ایران به تسلیحات هستهای بود مخالفت کرد. گزارش این رسانه آمریکایی از فشارهای داخلی و خارجی بر کاخ سفید خبر می دهد و بر همین اساس معتقد است که اگر واشنگتن بخواهد با رویکرد حفظ تحریمها علیه ایران و در عین حال انتظار موفقیت در مذاکرات پای به مسکو بگذارد، موفقیتی به دست نخواهد آورد.
چشمانداز مسکو
رسیدن به نتایج موفقیت آمیز با توجه به تناقضات اساسی موجود، هنوز در پارهای از ابهام قرار دارد . سیاستهای تحریمی گروه 1+5 برای اعمال فشار سازنده بر تهران راهگشای چالش هسته ای ایران و غرب نبوده است. هرچند که غرب بر سر همین روش نیز متحدانه عمل نکرده است. روسیه و چین تاکنون مایل به بازی در زمین غربی نبوده اند. این در حالی است که عدمتمایل به سازش، افزایش تحریمها و اقدامات پنهانی و نیز تکرار تهدیدات نظامی از سوی آنها باعث تردیدهای ایران نسبت به عزم جدی غرب برای پیشبرد سازنده مذاکرات شده است. تحریمهای یکطرفه آمریکا و اروپا علیه ایران به منظور هدف قرار دادن بخش نفتی و تجارت بینالمللی ایران در ادامه تشدید فشارها بر ایران صورت گرفت.
به گفته هیلاری کلینتون وزیر خارجه آمریکا تحریمهای فلج کنندهای در پیش گرفته شد تا تهران را وادار به تمکین در برابر خواستههای غرب کند. فشارهایی که به گمان خود محافل غربی نیز در تغییر مواضع ایران تاثیری نداشت. از سوی دیگر تیم ایرانی مذاکره کننده با چشمپوشی از بی تعهدی غرب در بغداد تلاش کرد تا با کار کارشناسی پیش از مذاکرات، زمینه رسیدن به یک مدالیته همه جانبه را فراهم کند اما رفتار غرب باز هم مانع از این مسئله شد. نوع پاسخ هلگا اشمیت به نامههای علی باقری بار دیگر نشان داد که غرب بر مواضع بغداد پافشاری میکند و جز استمرار مذاکرات به دنبال هدف دیگری نیست.
به این ترتیب در حالی که تنش ها بین دیپلماتهای ایرانی و مذاکرهکنندگان هستهای غربی در دو هفته اخیر به اوج خود رسید، کاترین اشتون در آخرین موضعگیری در پاسخ به هشدار جلیلی درباره کارشکنیهای غرب درباره نشستهای کارشناسی پیش از مذاکرات گفت، همه گزینهها بر سر میز مذاکرات مسکو گذاشته می شود. جلیلی و همراهانش درحالی وارد فرودگاه مسکو می شوند که با تاکید چندباره بر اینکه ایران از حق غنیسازی خود کوتاه نمی آید به غرب پیغام داده است که افزایش فشارها و چرخش های گاه به گاه طرف غربی، بر مواضع اصولی ایران کوچکترین تاثیری نداشته است و اکنون غرب است که باید ادعای خود مبنی بر رویه هماهنگ در مذاکره با تهران را ثابت کند. بدون به رسمیت شناختن حق هسته ای ایران تحت توافقنامه ان پی تی، حصول هرگونه توافقی بعید است و توجه به این نکته شاید از شروط لازم مذاکرات مسکو باشد.