گروه اقتصاد: زمزمههای تشکیک در آمارهای رسمی نخستین بار و به صورت کاملاً برنامهریزی شده حول و حوش روزهای نزدیک به انتخابات 88 کلید خورد. جایی که میرحسین موسوی کاندیدای شکست خورده فتنهگران، رسماً در اظهارنظری در خردادماه 88 آمارهای رسمی مراجع آماری کشور را به باد انتقاد گرفت و اعلام کرد: تمام آمارهای اعلام شده از سوی دولت احمدی نژاد دروغ است و مبنای کارشناسی ندارد! از آن روز به بعد، دیگر اتهام زنی و تشکیک در آمارهای رسمی توسط جریانات سیاسی بخصوص جریان اصلاحطلب آغاز شد و تاکنون نیز ادامه یافته است.
در هرحال پروژه بیاعتمادسازی نظام آماری کشور تقریباً از سه سال و نیم پیش رسماً کلید خورد و اکنون نیز دولت توسط برخی جریانات سیاسی نزدیک به جناحهای خاص همچنان مورد نقد جدی درباره عملکرد آماری کشور است تا جایی که این اتهامزنیها به برخی مسئولان نیز سرایت کرده و موجب شده آنهایی که هیچ تخصص آماری ندارند هم درباره آمارهای اعلام شده توسط مرکز آمار و بانک مرکزی تشکیک کنند.
البته این انتقادات و موضعگیریهای کاملاً سیاسی درباره تخریب آمارهای رسمی بیپاسخ نماند و مقام معظم رهبری همچون گذشته و برای جلوگیری و خدشهدار شدن به آمارهای رسمی وارد عمل شدند و در بیاناتی در دیدار با مسئولان قضایی کشور تأکید کردند به هیچ وجه نباید آمارها و گزارشهای رسمی قوه مجریه، قضائیه و مقننه زیر سؤال برود و مورد تشکیک قرار گیرد.
ایشان همچنین در بیاناتی فرمودند: «ما باید مواظب باشیم تا خودمان جوری حرف نزنیم که مردم به مسئولین کشور، مسئولین دولتی، مسئولین قضایی و مسئولین قوه مقننه بیاعتماد شوند که این بیاعتمادی ناحق است، دشمن این را میخواهد، ما نباید خودمان عمل کنیم. من میبینم گاهی اوقات بیدلیل و بیجهت در آمارهایی که ارائه میشود خدشه میشود؛ خب چرا؟ چرا در آمارها خدشههای بیجا و بیمورد میشود؟ آماری است که یک دستگاه مسئول دارد میدهد حرفش مسموع است.»
دروغ آماری امکان ندارد
مدیرکل آمارهای اقتصادی بانک مرکزی درباره تشکیک در آمار میگوید: کسانی که معنا و مفهوم اندازهگیری و محاسبه شاخصهای اقتصادی را بدانند مطمئناً درباره آمارسازی سخن نمیگویند به عنوان مثال درباره محاسبه شاخص تورم اگر منتقدان بدانند که مفهوم علمی شاخص تورم چیست هیچ وقت ادعای جعل و آمارسازی را بیان نمیکنند.
وی در ادامه با بیان اینکه برای اندازهگیری تورم سبدی از کالاهای خدمات مصرفی خانوارها شامل 359 قلم در نظر گرفته شده که در 12گروه اصلی طبقهبندی میشدند، گفت: «طریقه به دست آمدن 359 قلم کالا و خدمت در شاخص تورم بدین گونه است که متصدی جمعآوری آمارهای اقتصادی بانک مـــــــرکزی به خانوار نمونه، برای جمعآوری اطلاعات آماری مراجعه کرده و در حضور سرپرست خانوار پرسشنامهای را تکمیل میکند. این پرسشنامه حاوی تمام اقلام مصرفی یک خانوار شهری است. فرد نیز باید پرسشنامهای را تکمیل کند که تمام کالا و خدماتی که طی دو روز، یک هفته، ماه و سال گذشته مصرف کرده، دربر گیرد.
بنابر این سبد ملی برای اندازهگیری شاخص تورم از حدود هزار قلم کالا و خدمت در پرسشنامه بودجه خانوار استخراج خواهد شد». وی با بیان اینکه آیا با چنین پروسه طولانی مدت و کارشناسی شده ای جعل آمار امکان دارد؟ ادامه میدهد: «از نظر اندازه نمونه، 13 هزار خانوار نمونه با توزیع جغرافیایی و زمانی متناسب در تمام هفتههای سال پایه و در کل مناطق شهری کشور مورد بررسی قرار میگیرند.
در بررسی مورد نظر، طبق معیارهای بینالمللی، کالاها و خدمات مصرفی خانوار در 12 گروه اصلی طبقهبندی شده و اقلام مشمول شاخص را در سبد ملی میسازند.قیمتگیری در تمام طول سال از پنجم فروردین ماه تا 29 اسفند در حال انجام است؛ این قیمتها به صورت ماهانه به مرکز ارسال میشود و محاسبات شاخص قیمت انجام میگیرد.
درصد تغییر قیمت کالا یا خدمت مصرفی ماه جاری نسبت به ماه گذشته از سطوح پائین (اقلام) به سطوح بالا (زیرگروهها و گروههای اصلی) محاسبه میشود که در آخرین سطح شاخص کل بهای کالاها و خدمات مصرفی است. درصد تغییر میانگین 12ماهه منتهی به ماه جاری تقسیم بر همین عدد در دوره مشابه قبلی، نرخ تورم نام دارد.»مدیرکل آمارهای اقتصادی در ادامه درباره محاسبه شاخصهای اقتصادی و امکان اشتباه آنها نیز توضیح میدهد: «این مسئله امکان ندارد. مگر میشود آماری به اشتباه اعلام شود یا دولت سهواً آماری را به نفع خود اعلام کند. در این صورت باید فاتحه نظام آماری و برنامهریزی کشور خوانده شود.»
به آمارهای غیررسمی توجه نکنید
اما در این میان رئیس مرکز آمار در گفت و گویی که قبلا با ایران انجام داده نیز در واکنش به تشکیک آماری معتقد است: در هیچ کجای دنیا ندیدم کسی حتی اگر کارشناس مستقل آماری نیز باشد به دولت تهمت بزند که شما آمارسازی میکنید!مطالعاتی هم که در مراکز آماری 110 کشور جهان انجام دادهایم نشان میدهد هنگامی که مراکز آماری 110 کشور مذکور آماری را از شاخصهای کلان اقتصادی اعلام میکنند دیگر کسی یا نهادی به فرد اجازه نمیدهد درباره آمار اعلامی توسط مرجع رسمی اعلام نظر کند و حتی بگوید شما دروغ میگویید و آمار شما مورد قبول نیست.متأسفانه اینها مشاهداتی است که تنها در کشور ما یافت میشود. عادل آذر تصریح میکند: متأسفانه در ایران کسانی که اصلاً تخصص آماری ندارند درباره آمارهای اعلام شده اظهارنظر میکنند که اصولاً هم آمار پراکنی آنها تخلف است.
وی درباره اینکه چرا دولت در این باره کاری نمیکند اینگونه پاسخ می دهد: دولت نمیتواند جلو همه را برای اظهارنظر بگیرد. قرار نیست دولت در مقابل هر اظهارنظری که در جامعه میشود موضع رسمی اتخاذ کند، اگر اینگونه باشد که ما باید هر روز جوابیه بدهیم. خود مردم به این آمارها که از سوی برخی اشخاص غیررسمی و غیر آماری اعلام میشود توجهی ندارند.
سیاهنمایی و انگ سیاسی
دکتر ساسان شاه ویسی، رئیس پژوهشکده مطالعات اقتصادی ایران نیز درباره تشکیک آماری میگوید: متأسفانه برخی در درون کشور با رویکردهای سیاسی فقط انگ سیاسی میزنند و اصلاً کاری به اقدامات و عملکردها ندارند.وی با بیان اینکه متأسفانه برخی از کارشناسان و حتی مقامات ارشد و سابق کشور فکر میکنند اگر آمار مرکز آمار ایران در مورد خاصی به نفع دولت باشد و روایت مناسبی از اقتصاد ایران به تصویر بکشد عملکرد دولت احمدی نژاد تأیید میشود پس باید با آن مخالفت کرد، ادامه میدهد: لذا این دوستان همه کار میکنند و سرو صدای رسانهای راه میاندازند تا اعلام کنند که آمار ارائه شده مخدوش است و اصلاً درست نیست.
وی اضافه میکند: متأسفانه برخی از منتقدان به دلیل مخالفت با دولت اطلاعات واقعی کشور را زیر سؤال میبرند و معتقدند آمارسازی صورت گرفته که این کار آنها بشدت موجب تخریب و بیاعتمادی کل اقتصاد ایران است.وی با بیان اینکه در حال حاضر مرکز آمار ایران بینقصترین دوره خود را میگذراند ادامه میدهد: منتقدان عینک سیاسی خود را بردارند.
مقام معظم رهبری درباره تشکیک در آمارهای رسمی هشدار دادهاند و معتقدند نباید دستاوردهای اصیل نظام را زیر سؤال برد اما متأسفانه برخی به بهانه مخالفت با دولت این اقدام را انجام میدهند.وی ادامه داد: متأسفانه پروژه تشکیک در آمارهای رسمی طی دو سال اخیر بشدت گسترش یافته است.