الهه کولایی
مقامات آمریکایی و روسی در طول ۱۵ سال گذشته و بعد از فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی در سیاستهای منطقهیی تغییراتی را پذیرا شدهاند. هرگاه نشستی میان سران دو کشور از کلینتون و یلتسین گرفته تا پوتین و بوش برگزار شده است همواره مساله ایران به عنوان یکی از موضوعات مورد علاقه دو طرف مطرح بوده است. اگر در آخرین دیدار روسای جمهور دو کشور هم مساله ایران مطرح شده است این موضوع پدیده جدیدی نیست و البته قابل انتظار هم است. با این وجود درباره دیدار غیررسمی پوتین و بوش که دو روز پیش برگزار شد، نکاتی چند قابل طرح است. زیرا نحوه همکاری روسیه با ایران با اعمال فشارهایی برای محدود ساختن این همکاری هم مطرح بوده است. پوتین همواره استفاده از اهرم و قدرت نظامی را به عنوان یک رویکرد پایدار در سیاست خارجی روسیه مورد توجه قرار داده است. بنابراین رابطه ایران با روسیه از نظر آمریکاییها بسیار حائز اهمیت است. بهخصوص در شرایطی که موضوع پرونده هستهیی ایران مورد آماج حملات و تبلیغات آمریکا و اسرائیل قرار گرفته، طبیعی است در این نشست هم آمریکا بخواهد طرف روسی را به محدودسازی و کنترل بیشتر همکاریها به ویژه در موضوع نیروگاه بوشهر متقاعد سازد و البته برای متقاعد ساختن از مباحث متعدد و مورد اختلاف در این مذاکره بهره میگیرند. در نشست اخیر با توجه به شرایط کنونی حاکم بر مذاکرات، سیاست گروههای متعارض در درون آمریکا در خصوص مواجهه با ایران و سیاست منطقهیی در قبال ایران در حدفاصل دو نقطه بحرانی افغانستان و عراق بر فضای مذاکرات سران دو کشور آثار مشخصتری خواهد گذاشت. فراموش نشود فشار دولت آمریکا بر جمهوریهای بازمانده از اتحاد جماهیر شوروی برای تقویت دموکراسی یکی از اختلافات جدی روسیه با بقیه جمهوریها با آمریکا به شمار میآید. این اختلافات در خصوص استقرار سپر موشکی در اروپا به شدت مورد اعتراض است.
در چنین شرایطی موضوع برنامههای هستهیی ایران اهمیت بیشتری پیدا میکند. روسیه نیز به پایبندی ایران در خصوص غیرنظامی ماندن فعالیتهای هستهیی اصرار دارد و مقامات روسی تمایلی ندارند همکاری آنها به عرصههای نظامی کشیده شود، لذا در این زمینه روسیه با کشورهای غربی هم داستان است. این مساله نه امروز بلکه در گذشته هم بوده است. بنابراین روسیه در خصوص کنترل و نظارت بر فعالیتهای هستهیی جمهوری اسلامی با دیگر قدرتها اختلاف نظر ندارد، لذا مذاکرات اخیر استفاده از وحدت نظر روسها و آمریکاییها برای ادامه سیاست چماق و هویج در قبال توافق بیشتر مورد تایید قرار دهند. رهبران هر دو کشور علاقهمندند ایران به عنوان بازگیری فعال در سیاست منطقهیی باقی بماند و آنها میکوشند از طریق مذاکره موثر از به هم خوردن بازی موجود جلوگیری کنند و همین منطقی است که آمریکا و روسیه تاکید کردهاند. بنابراین به رغم اختلاف در مورد وزن و تاثیرات ایران طبیعی است بر ضرورت رابطه سازنده با ایران به توافق رسیده باشند. آنها این فرصت را برای ایران ایجاد کردهاند تا برخی ابهامات و شبهات بر طرف شود تا هر دو طرف نیز بر خلاف فشارهای گروههای افراطی در اسرائیل و آمریکا به ارتباط مفید و سازنده با ایران دست یابند.