سیدرضا میرطاهر
3. تنشها و اختلافات مرزی ترکیه در مرزهایش با ایران، سوریه، عراق و قبرس، ارمنستان و یونان. هرچند میزان این تنش با کشورهای مختلف، متفاوت و در برخی موارد نیز این تنش در حد قابل کنترل بوده است، اما تحولات داخلی و بینالمللی میتواند هر یک از آنها را به خطری عمده از دیدگاه منافع ملی ترکیه تبدیل کند. در اینباره به ویژه دو مورد عراق و سوریه به خصوص قابل توجه است. ترکیه از سیاست آمریکا درباره عراق پس از جنگ خلیجفارس ناخشنود بوده و ترجیح میدهد در این کشور دولتی مقتدر بر سر کار باشد. گذشته از آن، تحریم اقتصادی علیه عراق، ترکیه را از بازاری پر سود در همسایگی آن محروم ساخته است. از سویی، وضعیت موجود در شمال عراق به کردهای مخالف دولت ترکیه (پ.ک.ک) این امکان را میدهد که در شمال عراق آزادانه فعالیت کنند و از آنجا به عنوان پایگاهی برای فعالیتهای ضد دولت ترکیه خود بهرهگیری نمایند.55
لذا طی چندین سال گذشته، نیروهای این حزب هر از چندگاهی به نقاطی در داخل خاک ترکیه حمله کرده و بار دیگر به پایگاههای خود در داخل خاک عراق بازگردند. یکی از امیدهای ترکیه در راستای حملاتی که هر از چندگاهی به شمال عراق برای سرکوبی چریکهای «پ.ک.ک» صورت میدهد، این است که شاید بتواند از ضعف دولت مرکزی در عراق استفاده کرده و بر منطقه نفتخیز «موصل» و «کرکوک» در عراق مسلط شود. این امر نیز اگرچه در کوتاهمدت ممکن است میسر باشد، اما در درازمدت تداوم آن بعید به نظر میرسد. قابل ذکر است که موجب قراردادی که در سال 1926 بین ترکیه، عراق و انگلستان منعقد شد، این منطقه تحت سلطه عراق باقی ماند.
از سوی دیگر، روابط ترکیه و سوریه نیز به دلایل متعدد دستخوش تنش گشته است. مهمترین موجب خصومت ترکیه و سوریه، مسئله آب و رود فرات و پروژه عمران جنوبشرقی آناتولی (گاپ) و احداث سدهای متعدد بر روی رودخانه فرات است که با گذشت زمان شکل حادتری به خود میگیرد. در سال 1987 ترکیه و سوریه موافقتنامهای را امضا کردند که به نظر میرسید به مشکل آب بین دو کشور خاتمه دهد، اما دو کشور نتوانستند به یک قرارداد دائمی در این زمینه دست یابند.
نکته شایان ذکر آنکه، با افزایش روزافزون جمعیت در هر دو کشور و نیاز بیشتر به آب برای پروژههای مختلف کشاورزی و صنعتی، دورنمای مسئله آب بین دو کشور امیدوارکننده نیست. علاوه بر این موضوع، روابط آنکارا و دمشق بر سر حمایت سوریه از عملیات مسلحانه «پ.ک.ک» علیه ترکیه دچار تنش بوده است. ادامه دارد...