مایکل اسلکمن
الجزایر کشوری است که اغلب مردم آن پایبند به سنتهای اسلامی خود هستند. مردم این کشور هنوز جنایات وحشیانه افراد تندرو در جریان جنگهای داخلی این کشور را که بیش از یکصدهزار کشته برجای گذاشت فراموش نکردهاند. اما در این سرزمین این روزها انقلابی آرام در حال شکلگیری است؛ زنان الجزایری در حال قدرت یافتن در عرصههای اقتصادی و سیاسی هستند و این نکتهای غریب و بیسابقه در جهان عرب است.
تحقیقات دانشگاههای الجزایر نشان میدهد که زنان در این کشور 70 درصد وکلا و 60 درصد قضات را تشکیل میدهند. آنها همچنین در عرصههای پزشکی و داروسازی پیشرفت قابل ملاحظهای دارند و روز به روز به تعداد زنانی که درآمد بیشتری نسبت به مردان کسب میکنند افزوده میشود. همین تحقیق نشان میدهد که 60 درصد دانشجویان دانشگاههای این کشور را زنان تشکیل میدهند. الجزایر کشوری است که در شمال آفریقا واقع شده و در این منطقه نقش و تاثیر بسیار کمرنگی در اجتماع خود دارند. اما در الجزایر زنان تقریباً در تمام عرصهها دیده میشوند. دیدن زنان الجزایری پشت فرمان تاکسیها و اتوبوسها و در پمپهای گاز اصلاً نکته عجیبی نیست. گرچه مردان در این کشور هنوز هم اکثر پستهای مهم و رسمی قدرت را در اختیار دارند و زنان بیست درصد نیروی کاری این کشور را تشکیل میدهند اما همین بیست درصد هم نسبت به زنان شاغل نسل گذشته دو برابر شده است و به زودی روزی میرسد که بسیاری از ارکان قدرت در این کشور هم در اختیار زنان قرار گیرد.
داهو جربال مدیر مجله نقد که مجلهای اجتماعی و فرهنگی است میگوید: «اگر تمایل زنان به حضور در عرصههای مختلف سیاسی و اجتماعی الجزایر حفظ شود پدیده جدیدی را شاهد خواهیم بود که در آن عرصههای عمومی کشور توسط زنان اداره و کنترل خواهد شد.» به نظر میرسد این تغییرات بسیاری از الجزایریهایی را که سالها توجه خود را به تنش و درگیری میان حزب حاکم و اسلامگرا برای در دست گرفتن قدرت معطوف کرده بودند با شگفتی و حتی ترس روبهرو کرده است. بسیاری از کارشناسانی که تحولات اخیر الجزایر را مورد بررسی قرار دادهاند اعتقاد دارند که الجزایر در حال بازگشت به گذشته است. آنها دلیل این تحولات را هم سیستم آموزشی و بازار کار میدانند.
در الجزایر تحصیلات دانشگاهی مسیر چندان مناسبی برای رسیدن به آینده روشن به شمار نمیآید. بسیاری از مردان این کشور یا به دانشگاه نمیروند یا دوران دانشگاه خود را نیمهکاره رها میکنند تا در بازار کار مشغول به فعالیت شوند یا اینکه حتی به خارج از الجزایر بروند. البته در مورد زنان الجزایری عکس این نکته صدق میکند. حضور در دانشگاه بهانهای برای آنها است تا از خانه خارج شوند و جایگاه بهتری در اجتماع پیدا کنند و این تغییرات بیشتر از آنکه به نفع زنان باشد به نفع جامعه الجزایر است. نسل امروز زنان الجزایر بحران سالهای اخیر کشورشان که میان اسلامگرایان تندرو و طرفداران تشکیل یک نظام سکولار در گرفته بود را با تمام وجود تجربه کردهاند. جامعهشناسان الجزایری اعتقاد دارند که زنان امروز الجزایر نسبت به نسل گذشته خود هم مذهبیتر شدهاند و هم مدرنتر. آنها سر و بدن خود را با پوششهای اسلامی میپوشانند، نماز میخوانند و به مسجد میروند و از سوی دیگر پابهپای مردان در عرصههای مختلف اجتماعی حضور دارند. زنان الجزایری که شاغل هستند اعتقاد دارند که حفظ پوشش اسلامی شرایط بهتری را برای کار کردن فراهم میکند و مشکلات اجتماعی را برای آنها به حداقل میرساند. زنانی که در این کشور از پوشش اسلامی استفاده نمیکنند به ندرت در ساعات پایانی شب در خیابانها دیده میشوند اما زنان محجبه زیادی را میتوان پس از نماز مغرب و عشا در خیابانهای این کشور مشاهده کرد.
دنی فاطیما زن 44 سالهای که راننده یکی از اتوبوسهای شهری در این کشور است، میگوید: «حجاب نه تنها مشکلی برای من ایجاد نمیکند بلکه باعث میشود با خیال راحت کارم را انجام دهم.» دختران الجزایری ترجیح میدهند قبل از آنکه ازدواج کنند تحصیلات دانشگاهی خود را تکمیل کنند و این نکته باعث بالا رفتن نسبی سن ازدواج در این کشور شده است. در گذشته زنان الجزایری در سنین 17 یا 18 سالگی ازدواج میکردند اما امروز سن متوسط ازدواج در این کشور به 29 سال رسیده است. فاطیما اوسد یک جامعهشناس الجزایری که حجاب ندارد و ترجیح میدهد به زبان فرانسوی صحبت کند، میگوید: «زنان الجزایری در دهه شصت هم ترقیخواه بودهاند اما هیچوقت نتوانستند به چیزی که زنان نسل حاضر الجزایر به آن دست یافتهاند دست پیدا کنند.» تعداد زنان الجزایری در سالهای اخیر چندان تغییر نکرده و تقریباً همان نسبت گذشته میان زنان و مردان این کشور برقرار است اما نکتهای که باعث دیده شدن بیشتر زنان در اجتماع میشود اشتیاق و جدیت آنها به حضور در عرصههای مختلف است.
در دهه نود ایدهها و طرحهای اسلامگرایان تندرو طرفداران زیادی در الجزایر پیدا کرد. اما امروز مردم این کشور هرگونه تفکر خشک و افراطی را به دلیل تجربه تلخ جنگهای داخلی که صدهزار کشته برجای گذاشت رد میکنند. در این سالها اشتیاق و علاقه زنان الجزایری به اجرای احکام اسلام بیشتر شده است. وهیبا نفتی میگوید: «تصور نمیکنم حضور زنان در اجتماع مغایرتی با احکام اسلام داشته باشد. بلکه اسلام توصیه کرده که زنان میتوانند در عرصههای مختلف اجتماعی حضور داشته باشند. این حقی است که خدا به ما داده و هیچ انسانی نمیتواند آن را از ما سلب کند. امیدوارم روزی بتوانم با جرثقیل کار کنم. اگر این اتفاق بیفتد از نظر اقتصادی کاملاً مستقل خواهم شد. این واقعیت را نباید فراموش کرد که همیشه نمیتوان به مردان تکیه کرد.»