گفتوگوی دو کشور ایران و آمریکا در عراق بر سر مسائل این کشور روز گذشته از سوی مهمترین رسانههای خبری دنیا دنبال شد. اغلب رسانهها در تحلیلهای خود، این نوع اقدام را یک تحول در روابط دو کشور ارزیابی کردند که پس از 27 سال صورت گرفت.
روابط ایران و آمریکا از سال 59 و پس از تسخیر سفارت آمریکا توسط دانشجویان خط امام تنزل یافت و با وقوع جنگ تحمیلی و نیز حمایت آمریکا از صدام حسین رئیسجمهور سابق عراق رو به وخامت نهاد. پس از 27 سال دو کشور آشکارا روبهروی یکدیگر نشستند تا درباره آینده عراق گفتوگو کنند.
این مذاکرات در شرایطی انجام میشود که پرونده هستهای ایران در شرایط حساسی قرار دارد؛ مهلت 60 روزه شورای امنیت به ایران برای تعلیق غنیسازی به پایان رسیده و تایید شده که ایران به تسریع برنامه غنیسازی خود پرداخته است. در عراق ناامنی گسترده کماکان ادامه دارد و آمریکا و ایران یکدیگر را به عنوان عامل بحران این کشور معرفی میکنند. همچنین دیگر عرصههای حساس منطقهای مانند فلسطین و لبنان هم همچنان از ثبات سیاسی برخوردار نشدهاند.
برخی از تحلیلگران، مذاکره آمریکا با ایران در درون دیگجوشان خاورمیانه را بیانگر این واقعیت میدانند که آمریکا ایران را به عنوان یک قدرت منطقهای پذیرفته است. موضوعی که محسن رضایی دبیر مجمع تشخیص مصلحت نظام از آن به عنوان یک «زلزله سیاسی در منطقه» یاد کرده است. اهمیت انجام چنین مذاکرهای باعث بروز واکنشهای متفاوتی از سوی رسانههای جمعی، تحلیلگران و مسوولان سیاسی در جهان شد. برآیند این موضوعگیریها با وجود تکثر فراوان منابع آن در حمایت از اصل مذاکره میان ایران وآمریکا بود. آن طور که انتظار میرود مخالفان این گفتوگو هم بخشی از سنیهای عراقی، جنگطلبان واشنگتن، برخی مخالفان داخلی بحث مذاکره و بخشی از اعراب که از گسترش قدرت ایران راضی نیستند، میباشند.
به عنوان مثال طارقالهاشمی معاون سنی جلال طالبانی پیش از انجام این مذاکرات اصل مذاکره میان ایران و آمریکا بر سر عراق را دخالت در امور داخلی عراق دانسته بود. در داخل ایران حسین شریعتمداری که تا چندی پیش به طور علنی از مخالفت خود با کلیت مذاکره با آمریکا سخن میگفت دیروز در مصاحبهای با ایسنا گفت: «آنچه در این دیدار اتفاق افتاد بیان نظرات دو طرف بود و این مساله حکایت از آن داشت که ما و آمریکا در عراق اشتراک منافعی نداریم.»
این سخنان مدیر مسوول کیهان در شرایطی ابراز شد که تحلیلگران ثبات عراق را مخرج مشترک منافع ایران و آمریکا و عاملی برای تشریک مساعی دو کشور میدانند.
شریعتمداری همچنین در ادامه این مصاحبه مدعی شد که با توجه به تعریف مذاکره در عرف سیاسی و در فرهنگ روابط بینالملل نشست روز دوشنبه را نمیتوان مذاکره نامید. اما در موضعگیری کاملا متفاوتی علیاکبر ولایتی مشاور مقامرهبری در امور بینالملل گفت: «قبول درخواست مذاکره از سوی ایران نشاندهنده حسننیت ایران است ولو اینکه آمریکاییها در روزهای اخیر سخنان خصمانهای را علیه ایران گفتهاند.» اشاره ولایتی به بازهای آمریکایی از جمله دیکچنی معاون جورجبوش است که چند روز پیش در عرشه یک ناو هواپیمابر آمریکایی ایران را تهدید به حمله نظامی کرده بود.
سکوت نو محافظهکاران تندرو در درون دولت آمریکا هم پس از پایان مذاکرات بغداد میتواند معنادار باشد. ظاهرا نتایج مثبت حاصل از گفتوگوهای کراکر و کاظمیقمی باعث شده تا بازها فعلا در آشیانه خود سکوت کنند. مقامات رسمی دولت عراق هم نسبت به این مذاکرات واکنشهایی را نشان دادند. به گزارش مهر، هوشیار زیباری وزیر خارجه عراق درباره نشست روز دوشنبه به روزنامه فایننشیال تایمز گفت: «موضع دولت عراق و آمریکا این است که آنها خواهان دیدن تلاشهای مثبت ایرانیها برای کمک به برقراری ثبات در این کشور هستند اگر ایرانیها میخواهند این دیدار به یک روند تبدیل شود؛ این کار در صورتی که نتایجی وجود داشته باشد امکانپذیر است.»
یخ روابط دیپلماتیک شکست
انجام مذاکره میان ایران و آمریکا انعکاس گستردهای در رسانههای غربی داشت. این رسانهها با مثبت ارزیابی کردن مذاکره مستقیم ایران و آمریکا از تغییر نگرش سیاسی آمریکا در قبال ایران خبر دادند. روزنامه انگلیسی ایندیپندنت با اشاره به اینکه این مذاکره یخ روابط سیاسی میان این دو کشور را شکست نوشت: «اینکه آیا مذاکرات چهار ساعته روز دوشنبه میان سفیران دو کشور در بغداد به توافق عینی منجر شود، هنوز قطعی نیست. با این حال ایران و آمریکا هر دو مذاکرات را مفید توصیف کردند.»
گاردین دیگر روزنامه انگلیسی انجام مذاکره بغداد را پیروزی جناح میانهرو در دولت آمریکا در برابر تندروها تعبیر کرد. روزنامه دیلیتلگراف هم با اشاره به طرح مکانیسم سه جانبه امنیتی برای عراق نوشت: «اگر این پیشنهاد اتخاذ شود میتواند به همکاری دایم و بنیادی میان آمریکا و ایران منجر شود. و در این صورت این موضوع تحولی چشمگیر خواهد بود.» روزنامه آمریکایی واشنگتنپست هم دیروز نوشت: «مذاکره بغداد باعث شد تا دو طرف متوجه شدند که به شکل حیرتانگیزی ارزیابیهای مشابهی از مشکلات امنیتی فراروی عراق دارند.»
در یک نگاه بدبینانه روزنامه نیویورکتایمز این گفتوگوها را حائز دستاوردهای مهمی ندانسته است و اضافه کرده است که دو طرف از این گفتوگوها برای تکرار اتهامهای قدیمی به یکدیگر استفاده کردند.
اما بی.بی.سی در گزارش خود انجام این مذاکرات را به مثابه چرخش مهم بزرگ سیاسی در استراتژی آمریکا تلقی کرده است. دستآخر مقاله روزنامه اسرائیلی هاآرتص حائز نکات مهمی بود. این روزنامه در شماره دیروز خود نوشت: «گفتوگوهای بین دو کشور، ایران را به عنوان شریک استراتژیک عراق و آمریکا به تصویر کشید.»
این روزنامه با اشاره به توافقات انجام شده برای برقراری ثبات در عراق و تضمین اینکه عراق خالی مانده از نیروهای آمریکایی تهدیدی برای ایران نباشد افزوده است که بعید نیست با توجه به شرایط جدید مساله هستهای ایران هم از کریدورهای شورای امنیت خارج شده و موضوع مذاکرات آینده دو کشور شود. این روزنامه نوشته برای انجام چنین کاری سطح مقامات مذاکرهکننده دو کشور در مذاکرات بعدی باید بالاتر رود.
هاآرتص در پایان با اشاره به حمایت ایران از حماس و حزبالله مینویسد: «این دیدار درس مهمی نیز به اسرائیل میدهد. کشوری که از حزبالله و حماس حمایت میکند، مخالف طرح صلح اعراب است و رئیسجمهورش اسرائیل را تهدید به حذف از نقشه جهان میکند، در حال منفعت بردن از یک موضوع استراتژیک با شریک استراتژیک اسرائیل یعنی آمریکاست.»