جواد محرمی
گروه سیاسی: شانزدهمین اجلاس سران جنبش عدم تعهد که بهعنوان بزرگترین اجلاس بینالمللی کل تاریخ ایران محسوب میشود کمتر از یک ماه دیگر در تهران برگزار میشود. برگزاری این اجلاس در تهران نشان میدهد ایران بهعنوان کشوری تأثیر گذار و بزرگ در منطقه و جهان شناخته میشود. نباید این واقعیت را از نظر دور داشت که موفقیت کشورمان در برگزاری هر چه باشکوهتر این اجلاس که اعضای آن حدود دو سوم کشورهای جهان را شامل میشوند دستاورد و فرصت بسیار بزرگ و ارزندهای محسوب میگردد و در حیطه منافع ملی کشور قرار میگیرد.
اما در این میان زمزمهها و حرف و حدیثهای گاه و بیگاهی که از گوشه و کنار شنیده میشود با روح حاکم بر منافع ملی همخوانی نداشته و بیشک در راستای مصالح کلی کشور نمیگنجد از جمله پافشاری بر این نکته که ظرفیتهای کشور محدود بوده و کفاف برگزاری چنین اجلاسی را نمیدهد و نیز حواشی که در مورد سفر احتمالی پادشاه عربستان و بحرین به تهران مطرح میگردد. در این خصوص باید به این نکته توجه داشت که جریانات سیاسی باید با عقلانیت، نگاهی ملی و فرا جناحی به این اجلاس داشته باشند و موفقیت آنرا توفیق نظام بدانند و دولت را در برگزاری هر چه بهتر این کنفرانس یاری دهند.
اجلاس سران کشورهای عضو جنبش غیرمتعهدها در دهه اول شهریور امسال در تهران برگزار خواهد شد و ایران برای دورهای سه ساله ریاست آن را برعهده خواهد گرفت.
جنبش غیرمتعهدها از سال ۱۹۶۱ برابر با ۱۳۴۰ خورشیدی در اوج جنگ سرد و فضای دوقطبی بین غرب و شرق با هدف وحدت میان کشورهایی که نه در اردوگاه کمونیسم و نه در اردوگاه سرمایهداری (امپریالیسم)، قرار داشتند، تشکیل شد. در این سال و در نخستین اجلاس سران عدم تعهد با حضور مارشال یوسیپ بروز تیتو رهبر یوگسلاوی، قوام نکرومه رهبر غنا، جمال عبدالناصر رئیسجمهور مصر، جواهر لعل نهرو نخست وزیر هند و احمد سوکارنو رهبر استقلال اندونزی در کنفرانسی که در شهر بلگراد در کشور یوگسلاوی برگزار شد، این سازمان موجودیت خود را اعلام کرد.
ایران که بهدلیل عضویت در پیمان نظامی مرکزی سنتو از عضویت در این جنبش محروم مانده بود در سال ۱۹۷۹ پس از پیروزی انقلاب اسلامی به جنبش عدم تعهد پیوست، ایران بعد از پیوستن به جنبش در اجلاس سران ۱۹۷۹ درهاوانا و از آن به بعد در همه نشستهای مختلف این جنبش حضور داشته است. لغو برگزاری هفتمین اجلاس سران در بغداد بهدلیل تجاوز نظامی عراق به ایران و انتقال این اجلاس به دهلی نو از مهمترین رویدادهای جنبش به حساب میآید.
این دوره از اجلاس سران عدم تعهد اهمیت ویژه ای دارد
محمد شیخان معاون ارتباطات و اطلاعرسانی شانزدهمین اجلاس جنبش عدم تعهد نیز در همین خصوص به ایران گفت: اجلاس سران جنبش عدم تعهد در حالی بزودی در تهران برگزار میشود که نظام سلطه با مسائل و مشکلات عدیده و بسیاری در منطقه خاورمیانه و نیز در سطح جهان روبهرو است. سازمان عدم تعهد در میان سازمانهای بینالمللی از توان و جایگاه ویژهای برخوردار است و از زمان ظهور خود در دوران نظام دوقطبی تا به حال روند پرشتاب و مثبتی را طی کرده است.
این سازمان با به چالش کشیدن ابرقدرتهای جهانی به دنبال افقهای جدیدی در جهان و در میان کشورهای استقلال یافته پس از استعمار است. شیخان افزود: این اجلاس با چنین فلسفهای در ایران برگزار میشود و با توجه به نگاه ویژه دولتهای نهم و دهم در طرح مسائلی مهم و جهانشمولی چون عدالت و کرامت انسانی به جامعه جهانی این نگاه با انطباق نگاه جنبش عدم تعهد در رویکرد به کشورهای تحت ستم و مستقل میتواند محل توجه ویژهای باشد.
وی افزود: نکته دیگر اینکه ایران به عنوان کشوری مستقل میتواند به واکاوی مسائل سیاسی و اقتصادی جهان و کشورهای عضو برای همگرایی و نقشآفرینی بیشتر یاری رساند. معاون ارتباطات و اطلاعرسانی این اجلاس در تهران با اشاره به موارد احترام به حقوق بشر که مطالبه همه ملتها است و نیز احترام به حاکمیت سرزمینی کشورها که یکی از مهمترین موضوعات روز دنیا است و همچنین نفی سلطه بیگانگان گفت: اینها مواردی است که ایران در آنها پیشگام و پیشرو و الهامبخش بوده است. احترام به حق ملتها در دفاع از خویش یکی دیگر از این اصول مهم مورد توجه و تأکید اعضای این سازمان است. وی با اشاره به اینکه نظام سلطه در برهه زمانی کنونی میکوشد دخالت و سلطه خود را در منطقه و جهان افزایش دهد گفت: برگزاری این اجلاس در تهران اهمیت مضاعفی مییابد.
وی با اشاره به اینکه این سازمان نقاط قوتی مثل وابسته نبودن به اتحادیههای نظامی و قطبهای قدرت دارد، گفت: این سازمان در اعلام مواضع ضدتروریسم بینالملل، جلوگیری از توهین به ادیان، مباحث مربوط به محیط زیست، بهداشت، مبارزه با تولید و توزیع مواد مخدر اقدامات و مواضع حائز اهمیتی داشته است. شیخان افزود: آنچه مهم است، اینکه جنبش عدم تعهد با طرح مطالبه عمومی ملتها که به خودی خود موضوع مهمی است توانسته مواضع و رویکردی نقشآفرین در معادلات جهانی و صحنه بیناللملی ایفا کند. استفاده از تریبون رسمی این سازمان و آشکار کردن مواضع ضدنظام سلطه خود بخشی از نقشآفرینی جنبش عدم تعهد است.
شیخان در ادامه درباره آغاز به کار خبرگزاری بین المللی غیر متعهدها تیز گفت: اگرچه بسیاری از بنگاههای اقتصادی و نظام سلطه و استکبار جهانی به دنبال آن هستند تا با سیطره بر رسانهها افکار و عقاید مادی خود را بر جامعه جهانی حاکم کنند اما در شرایط کنونی با بیداری ملتها، رسانههایی برای سعادت و تکامل جامعه بشری شکل گرفتهاند. وی ادامه داد: جنبش غیرمتعهدها زمانی اعلام موجودیت کرد که نظام دو قطبی در دنیا حاکم بود و کشورهایی که به دنبال استقلال بودند و کرامت انسانی و جایگاه و منزلت حقوق ملتها برای آنها مهم بود عهدی را برای ادامه راه با یکدیگر بستند.
معاون ارتباطات و اطلاعرسانی ستاد برگزاری اجلاس سران جنبش غیرمتعهدها با بیان این که در آستانه برگزاری شانزدهمین اجلاس این جنبش به ریاست و میزبانی جمهوری اسلامی ایران قرار داریم، گفت: در اجلاس پنجم شورای همکاری اطلاعات تصمیمی گرفته شد که این تصمیم مبنایی برای فعالیت رسانهای کشورهای عضو این جنبش شد. شیخان افزود: امیدواریم با راهاندازی خبرگزاری بینالمللی جنبش غیرمتعهدها که متعلق به همه کشورهای عضو است زمینه یک حرکت رسانهای را فراهم کنیم. وی اظهارامیدواری کرد که این خبرگزاری بتواند نقش بینالمللی خود را به درستی ایفا کند و شعار اجلاس شانزدهم کشورهای عضو جنبش غیرمتعهدها که صلح پایدار بر پایه مدیریت مشترک جهانی است را به گوش همه جهانیان برساند.
وی تصریح کرد: امروز رسانههای مهم خبری دنیا به نوعی در سیطره بسیاری از بنگاههای اقتصادی و لابی صهیونیستها قرار دارند و ما از کشورهای عضو جنبش غیرمتعهدها انتظار داریم با همافزایی ظرفیتهای رسانهای خود بتوانند انحصار خبری را بشکنند.
برگزاری اجلاس عدم تعهد با منافع ملی گره خورده است
محمدرضا فرقانی مدیرکل بینالملل نهاد ریاست جمهوری و سخنگوی شانزدهمین اجلاس عدمتعهد در تهران در مصاحبه با ایران درباره اهمیت این اجلاس گفت: پس از اجلاس سران عضو سازمان ملل، این اجلاس دومین گردهمایی بزرگ در جهان به لحاظ تعداد کشورهای عضو شرکتکننده است. سازمان عدم تعهد با 120 کشور عضو و 17 کشور ناظر سازمانی بسیار گسترده و پراهمیت است و از 5 قاره جهان در این سازمان عضو هستند. فرقانی سازمان عدمتعهد را به لحاظ دربرگیری، توان و ظرفیت در معادلات جهانی بسیار پراهمیت توصیف کرده و افزود: برگزاری اجلاس سران که هر 3 سال یکبار در کشورهای عضو برگزار میشود برای کشورمان در حال حاضر بسیار حائزاهمیت بوده و از حساسیت ویژهای برخوردار است و باید به اهمیت برگزاری این کنفرانس با این وسعت به عنوان یک رخداد بزرگ سیاسی در تاریخ دیپلماسی کشورمان توجه بسیار شود.
وی افزود: بنابراین منافع ملی جمهوری اسلامی حکم میکند امکانات و زمینههای برگزاری هرچه بهتر و باشکوهتر این کنفرانس از سوی تمام متولیان فراهم و رسانههای گروهی نیز به این اجلاس اهتمام ویژهای داشته باشند. ما در تلاش هستیم و نیز امیدواریم این اجلاس به نقطهعطفی در تاریخ دیپلماسی کشورمان تبدیل شود.
اجلاس تهران نشان خواهد داد ایران منزوی نیست
بهشتیپور کارشناس مسائل بینالملل نیز در گفتوگوی کوتاهی با گفت: برگزاری این اجلاس در پایتخت ایران که قرار است در سطح سران برگزار شود نشاندهنده این واقعیت است که ایران در صحنه دیپلماسی بینالمللی حضوری مؤثر و فعال داشته و این برخلاف آن چیزی است که امریکا و غرب بویژه در برهه زمانی حساس کنونی قصد دارند به نمایش بگذارند. ایران بار دیگر میتواند از این طریق به جهانیان نشان بدهد که برخلاف ادعاهای غرب منزوی نیست.
ایران می تواند کانون دیپلماسی چندجانبه باشد
دکتر فرهاد قاسمی استاد روابط بینالملل در اینباره به خبرنگار گفت: با توجه به شرایط منطقهای و جهانی برگزاری اجلاس سران عدم تعهد در تهران از اهمیت ویژهای برخوردار میباشد.امروزه نظم مسلط جهانی با محوریت قدرتهای بزرگ از یک سو و نظمهای منطقهای بویژه نظم منطقهای خاورمیانه و شمال آفریقا در تعارض گستردهای با یکدیگر قرار گرفتهاند در این میان نظم مسلط مذکور به دنبال طرحریزی نظمهای منطقهای نوینی است که در آن منافع راهبردی مشخصی را تعریف نموده و در کل به دنبال طراحی نظمی است که در آن برخی از قدرتها ی بزرگ بویژه امریکا و دول غربی نقش محوری را در آینده ایفا نمایند.برای ایجاد چنین نظمی، به دنبال تغییر نقشه ژئوپلیتیک و ژئوکالچری منطقهای هستند که در صورت عدم اقدام مناسب کشورهای واقع در این مناطق، آسیبهای جدی به تمامیت سرزمینی و منافع راهبردی آنها وارد خواهد شد.
قاسمی در ادامه گفت: از سوی دیگر مناطق مختلف بویژه منطقه خاورمیانه، خلیج فارس و شمال آفریقا نیز با موج نوینی از تحولات روبهرو میباشند که این تحولات خود ناشی از بیداری اسلامی و خواست مبارزه با سلطه خارجی است اما به دلیل ضعف ساختاری منطقه در بسیاری از موارد قدرتهای بزرگ از جمله امریکا از آن در جهت بازبینی نقشه ژئوپلیتیک منطقه بهره میبرند.
در این مسیر تحولات منطقهای نیاز به مدیریت منطقهای و بومی خواهد داشت که از این طریق ضمن محدودسازی و مانع شدن نفوذ خارجی و قدرتهای مداخله گر در آن در جهت تأمین منافع استراتژیک مردم منطقه استفاده شود.مجموعه تحولات مذکور مستلزم به کارگیری دیپلماسی چند جانبه منطقهای و فرامنطقهای است که جنبش عدم تعهد میتواند یکی از سازوکارهای چنین دیپلماسی محسوب شود.این اجلاس حداقل میتواند چارچوبسازی و تدوین سیاستهای اقدامی و شاید نوعی هماهنگسازی بین کشورها را انجام دهد.از سوی دیگر برگزاری چنین اجلاسی در ایران در چنین وضعیتی از نظم جهانی و منطقهای و همچنین فشارهای امریکا و دول غربی علیه ایران، محوریت ایران را در مسائل منطقهای نشان خواهد داد و ایران میتواند تبدیل به کانون دیپلماسی چند جانبهای شود که منافع مردم منطقه و منافع راهبردی بومی عدم تعهد را نشان دهد.