آزاده راستگو
50 سال از برگزاری نخستین اجلاس جنبش عدم تعهد میگذرد. اجلاسی که به پیشنهاد کشورهایی، برای پایان دادن به درگیریهای میان سرمایهداری و کمونیست برگزار شد تا از این طریق، کشورهایی که وابستگی و تعهدی به این دو جریان سیاسی ندارند، بتوانند بر اساس پیماننامههای منطقهای ارتباطات سیاسی، فرهنگی و اجتماعی و حتی نظامی خود را گسترش دهند.
این اجلاس از نخستینسالهای برگزاری، تا به امروز، موضوعات متفاوتی را مطرح کرده و از سوی کارشناسان تا مقامات ارشد کشوری بر مقولات متعددی تاکید داشته است. موضوعاتی چون حل چالشهای جهانی در زمینه صلح و امنیت، توسعه اقتصادی و پیشرفت اجتماعی، دفاع از منافع کشورهای درحال توسعه، تولید و استفاده از انرژی اتمی برای مقاصد صلح آمیز، بازسازی و بهبود ساختار اقتصاد جهانی، تجارت و سرمایهگذاری، بدهیهای خارجی کشورها، جلوگیری از توهین به ادیان، مقابله با تحریمها و اقدامات زورمدارانه، اصلاح ساختار سازمان ملل، نامزدی کشورهای عدم تعهد برای عضویت در شورای امنیت، حق ملتها جهت حفظ فرهنگ و آثار ملی خود، برقراری نظام نوین و عادلانه اطلاعات و ارتباطات و همکاری بینالمللی برای حفظ محیط زیست از جمله مسائلی بوده است که در پانزده کنفرانس قبلی مورد بررسی و تایید کشورهای عضو جنبش قرار گرفته است. جمهوری اسلامی ایران نیز همانند بسیاری از کشورهای عضو، همه ساله نهایت تلاش خویش را به کار بسته است تا از طریق حضور در این اجلاس، سیاستها و منافع اقتصادی خویش را محقق کند.
با این حال، پس از برگزاری پانزده اجلاس، به نظر میرسد سیاستهای اقتصادی، اجتماعی و سیاسی 118 کشور برگزارکننده، آن طور که باید منجسم نشده و از وحدت و یکپارچگی لازم برخوردار نیست. چرا که بسیاری از کشورهای عضو جنبش عدم تعهد، کشورهای توسعه نیافتهای هستند که مواد اولیه بسیاری از کشورهای توسعه یافته را تامین کرده و پس از آن، بازار مصرف خوبی را برای این کشورها فراهم ساختهاند. این امر موجب شده است که بسیاری از این کشورها چون ایران، پس از گذشت سالها، همچنان بر اقتصاد تک محوری خود اتکا کرده و همین امر موجب شود که با بالا و پایین رفتن قیمت نفت، با مشکلات بسیاری دست و پنجه نرم کند.
در پانزدهمین اجلاس جنبش عدم تعهد، منوچهر متکی به عنوان وزیر امور خارجه در راس هیئتی از ایران به شرم الشیخ مصر سفر کرده و در آنجا موضع دولت ایران را در بسیاری از امور مطرح کردند.
سه سال پیش بود که متکی به عنوان نماینده دولت ایران، به ارتباط نزدیک میان صلح و توسعه، اشاره کرده و آنها را به عنوان دو نیاز اساسی بشر معرفی کرد که تنها از طریق همبستگی بینالمللی اتفاق خواهد افتاد. متکی این امر را ضرورتی دانست که به احساس مسئولیت جمعی میان دول مختلف نیاز دارد.
در آن اجلاس بود که متکی به عنوان نماینده ایران بر ایجاد نظم اقتصادی بینالمللی عادلانه و دمکراتیک تاکید کرد و خواستار آن شد که این نظم باید بر اساس مشارکت همهجانبه کشورها اتفاق افتد و به صورت یکطرفه ایجاد نشود.
در همان اجلاس بود که بر اصلاح اساسی نظام مالی و اقتصادی بینالمللی و نهادهایی که فعالیتهای آنان به ضرر کشورهای در حال توسعه است، تاکید و دولت ایران، خواستار آن شد که سلطه یک ارز بر اقتصاد جهانی متوقف شود تا از این طریق، کشورهای توسعه نیافته نیز امکان ایجاد فرصتهایی برای توسعه کشورهای خود داشته باشند.
با این حال، برخی از معاونان و روسای برخی از سازمانهای وابسته به نهاد ریاستجمهوری، با اعلام اخباری تلاش میکنند که به طرق مختلف، نشان دهند که متاسفانه بر خلاف سیاستهای کلی نظام در حرکت بوده و در این امر، تا جایی پیش میروند که حتی از سیاستهای روسای خود نیز تخطی میکنند.
این امر در سخنان معاونان و روسای سازمان میراث فرهنگی بیشتر نمود پیدا میکند، آنجا که ورود هر یک از هیئتهای جنبش عدم تعهد را به توسعه صنعت گردشگری گره زده و تند تند بر آمار نفر سفری خویش میافزایند! آن هم در شرایطی که به لحاظ سیاسی برگزاری چنین اجلاسی در ایران بسیار پراهمیت است.
چه بسا اگر ایران در حین برگزاری این اجلاس بتواند بسیاری از کشورهای عضو جنبش عدم تعهد را از خواب غفلت بیدار سازد و آنان را بر ایجاد گروهی مستقل و قوی ترغیب سازد، شاید بتواند حلقه تحریمها و در انزوا قرار گرفتن بسیاری از اعضای این جنبش را از هم بگسلد. حلقهای که همواره از سوی قدرتهای برتر بر کشورهای جهان سوم پیچیده شده است. بهراستی اگر ایران نتواند این کار را انجام دهد، هیچ قدرت و کشور دیگری حتی به فکر این امر هم نخواهد افتاد که خود را از یوغ این استعمار کهنه نجات دهد.
این کشور، سالهاست که از طریق روسای جمهور و دولتهای مختلف بر این امر تاکید کرده است که ایران به دنبال استقلال و تغییر سیاستی است که منافع اقتصادی را در پشت پرده دنبال میکنند. اینکه کشورهای جهان سوم به واسطه منابع عظیم و ذخایر غنی خود میتوانند با همبستگی تغییرات اساسی در ساختار نظام اقتصادی جهان به وجود آورند، امری بدیهی است، اما متاسفانه به دلیل ضعف بسیاری از کشورهای عضو این جنبش، پس از 50 سال این اتفاق هنوز به باور بسیاری تبدیل نشده است، چه برسد به اینکه بخواهند در این امور تصمیمات درستی اتخاذ کنند.
در چنین شرایطی، به نظر میرسد برخی از مدیران دولت دهم باید تمام هم و غم خود را بر ایجاد ارتباطات وسیع و برنامهریزیهای دقیق و اصولی در حوزههای مختلف بگذارد، نه اینکه چون فرصتطلبان کنجی خزیده و بر تعداد آمار و ارقام موفقیتهای خود بلندگو نصب کرده و از این طریق بزرگنمایی کند.
در سال 88 که نماینده دولت، بر تغییر نظام اقتصادی جهانی تاکید میکرد، احتمالا برنامهریزیهای دقیقی انجام شده بود که چنین مواردی از کشورهای دیگر درخواست شد. در این راستا باید از همان مسئولان نان به نرخ روز خور، که منتظر فرصتهایی برای بزرگنمایی هستند سوال شود که بهراستی برای این تغییر چه برنامهریزیهایی در سازمان تحت اختیار خود انجام دادهاند؟!!
اینکه پس از برگزاری همایشها و جشنوارهها و هفتههای فرهنگی بسیار، همچنان به تعداد ورود هیئتهای سران جنبش عدم تعهد و میزان ارز ورودی آنان دلخوش داشته و آن را توسعه صنعت گردشگری خطاب میکنید، نشان میدهد که به هیچ عنوان در راستای اهداف دولتی که در آن مشغول به خدمت هستید، گام برنداشتهاید.
برگزاری اجلاسها و نشستهایی در چنین وسعت، درست است که بر میزان ورودی ارز به کشور تاثیر میگذارد و درصد برخی از آمارهای ورود و خروج را بالا میبرد، اما به هیچ عنوان موجب توسعه صنعت گردشگری نخواهد شد، چرا که صنعت گردشگری برای تبدیل شدن به صنعتی پایدار برای توسعه اقتصادی، نیاز به توسعهای پایدار دارد که جز با برنامهریزیهای دقیق مسئولانی دلسوز هرگز تحقق نخواهد یافت که اگر بود شاید ایران، در شانزدهمین اجلاس میتوانست برخی از موفقیتهایش در این حوزه را به اعضای دیگر پیشنهاد داده وسرمشق بسیاری از کشورهای عضو جنبش عدم تعهد قرار گیرد.
حضور 118 عضو در جنبش عدم تعهد و وجود جاذبههای طبیعی و تاریخی و اشتراکات فرهنگی بسیار میان این کشورها کافی بود که حداقل در این چند سال، ایران بتواند روابط دیگری را در حوزههای فرهنگی و اجتماعی با آنان برقرار کند تا از این طریق به منافع اقتصادی مناسبی دست یابد.
اما متاسفانه نه تنها این اتفاق نیفتاده است، بلکه برخی از اخباری که از سوی روسای این سازمان پس از 7 سال و اندی اعلام میشود، موجب میشود که بسیاری از کارشناسان و فعالان این حوزه، دچار یأس و ناامیدی شوند!اینکه روسای این سازمان، پس از 50 سال برگزاری این اجلاس، خبر از لغو روادید با 60 کشور میدهند یا ورود 7 هزار میهمان خارجی را به توسعه صنعت گردشگری وصل میکنند یا اینکه از تجهیز هتلها برای پذیرایی از میهمانان خبر میدهند، یا از برپایی نمایشگاههای متری صنایع دستی خبر دهیم، خبرهای دلسردکنندهای است که مسئولان اعلام میدارند! چرا که کارشناسان این حوزه میدانند که برگزاری این اجلاس برای اهداف مهمتری است، نه ورود چند نفر گردشگر که شاید چند دلاری هم بیشتر ارز با خود به همراه آورند!
شاید اگر اخباری از برخی سازمانها به گوش نرسد، بتوانیم به راحتی گذر کنیم، اما وقتی که اجلاسی با این عظمت و برای رسیدن به اهداف بالاتری چون کم کردن فشار تحریمها و بیدار کردن اعضای خفته جنبش عدم تعهد از خواب غفلتی که سالهاست گریبان همه را گرفته است، برگزار شده و مسئولان به جای اعلام برنامهها و طرحهایی که با کشورهای عضو جنبش برای توسعه گردشگری و تغییر نظام اقتصادی تک محوری کشور برنامهریزی کردهاند، به چنین اخباری رو میکنند، دردهای مردم بیشتر میشود! اینکه پس از این همه سال، متاسفانه هنوز برخی از مدیران با سیاستهای دولت و نظام خود را هماهنگ نکرده و از قافله عقب ماندهاند، بهراستی به ضرر چه کسانی خواهد بود؟!!
نباید فراموش کنیم که برگزاری اجلاس سران تنها فرصتی است برای توسعه صنعت گردشگری و نجات کشور از اقتصاد تک محصولی که سالهاست گریبان همه را گرفته است. اینکه برگزاری چنین اجلاسهایی را به توسعه صنعت گردشگری وصل کرده و این امر را در این حد، ساده بینانه و دور از واقعیت بخواهیم جلوه دهیم، برای هیچ صاحبنظر و صاحب تفکری قابل قبول نیست! در چنین شرایطی به جای افزودن بر آمارهای دروغین و نادرست خود که سالهاست خود را به آن مشغول داشتهایم، بهتر است به فکر برنامهریزیهای دقیق باشیم تا حداقل با چند تن از اعضای جنبش عدم تعهد، درباره برقراری روابط فرهنگی و توسعه گردشگری اقدامات معقولانهتری را به کار بندیم، شاید از این طریق بتوانیم لطماتی را که به واسطه مدیریت نادرست خود به بدنه اقتصادی کشور وارد کردهایم جبران سازیم.
در این راستا، پیشنهاد جمشید جعفرپور، عضو کمیسیون فرهنگی مجلس نیز قابل تامل است. جعفرپور معتقد است که با وجود آنکه فضای موجود دیپلماسی است، ولی مناطق گردشگری ایران میتواند یکی از موضوعات مذاکرات این اجلاس باشد.
شاید همان دغدغه همیشگی و دلسوزانه است که این عضو کمیسیون فرهنگی مجلس را بر این داشته است که تاکید کند: «باید مسئولان میراث فرهنگی با بهرهگیری از شرایط موجود جای پای گردشگری کشور را در میان صحبتهای کارشناسی باز کرده و آن را تعمیق و گسترش دهند.»
البته چنین درخواستی پس از برگزاری همایشها و جشنوارهها و هفتههای فرهنگی بسیار از سوی سازمان میراث فرهنگی در کشورهای مختلف، شاید کمی عجیب به نظر برسد، اما به هر حال گویا آنطور که باید و شاید، برگزاری آن همایشها و هفتههای فرهنگی با میلیونها تومان هزینه موفق نشده است که جاذبههای ایران را به جهانیان معرفی کند! چرا که با تمام شدن عمر این دولت، همچنان با چنین شعارهایی مواجه هستیم که خود به نوعی خبر از اجرایی نشدن بسیاری از شعارهای این دولت را میدهد، همان شعاری که روزهای نخست جزو افتخارات این دولت بود و امروز...
فعالیت آژانسهای گردشگری در ایام تعطیلات تهران
شاید بتوان گفت که تنها خبر خوشحالکنندهای که این روزها، از سازمان میراث فرهنگی بیرون آمده، خبری است که مدیرکل مراکز گردشگری و خدمات مسافرتی سازمان میراث فرهنگی و گردشگری اعلام کرده است. خبری که بر اساس آن، آژانسهای گردشگری در روزهای تعطیل تهران برای برپایی اجلاس سران غیرمتعهدها، برای خدماترسانی برای سفرهای تابستانی مردم باز هستند.
مرتضی شریفی دلیل این امر را این طور اعلام کرد: «با توجه به اینکه اکثر مردم تهران در آخرین ماه تابستان تمایل به انجام سفر دارند و این تعطیلات، فرصت مناسبی برای مسافرت است آژانسهای گردشگری باز خواهند بود تا به مسافران تابستانی ارایه خدمت کنند.»
به هر حال، همزمان شدن شانزدهمین اجلاس جنبش عدم تهران با هفتههای آخر تابستان، به خودی خود موجب بروز مشکلاتی برای بسیاری از خانوادهها میشد، چرا که چند هفته دیگر با باز شدن مدارس، دیگر استفاده از تعطیلات اینچنینی برای بسیاری امکان پذیر نبود. اما اینکه در این چند روز تعطیلی، آژانسها همچنان به فعالیت مشغول خواهند بود، موجب میشود که هم خانوادهها به تعطیلات خود برسند و هم اینکه، تهران با آن جمعیت کلانش خلوتتر شود.
به هر حال، بسیاری از فعالان صنعت گردشگری خوب میدانند که برای توسعه صنعت گردشگری نمیتوان به یک اجلاس چند روزه و ورود چند هزار ارز به داخل کشور امید داشت و باید به فعالیت در این حوزه مشغول بود تا بتوان به توسعه پایدار این صنعت امید داشت.
با این حال، فارس نیز در خبر دیگری، از آغاز مرحله دوم رزمایش سفرهای تابستانه با حضور اسکندر مومنی فرمانده پلیس راهنمایی و رانندگی کشور خبر میدهد که قرار است با همکاری واحدهای تخصصی و مرتبط با امنیت جادههای کشور شامل نیروی انتظامی جمهوری اسلامی ایران، اورژانس کشور و سازمان امداد و نجات هلالاحمر، راهداری، شهرداری، آتش نشانی اجرا شود.
هر چند که فرصتها بسیار بود و اما به نظر میرسد که از این فرصتها آن طور که باید استفاده نشد، تا از این طریق امروزه شاهد توسعه صنعتی باشیم که میتوانست برای توسعه اقتصادی کشور بسیار مثمرثمر باشد، اما باز هم امیدوار هستیم که دولتمردان و نمایندگان آن در سازمانها و ارگانهای مختلف، بهویژه سازمان عریض و طویل میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری از این فرصت نهایت استفاده را برده و بتواند در راستای توسعه این صنعت، اقدامات مثمر ثمری را انجام دهد، چرا که دیگر زمانی برای این دولتمردان و اجرای برنامههای بلندپروازانهشان درباره آبادی کشور نمانده است.