خلاصه
1)تمامی سند محرمانه است.
2)بند 7 این سند پیگیری شود.
3)دیدار شولتز و مقامات عراقی: شولتز، وزیر خارجه، همراه با ایگل برگر، معاون وی، به دور از دید دیگران با عصمت کتانی (نمایندۀ وقت عراق در سازمان ملل متحد) در 15 مارس (25 اسفندماه سال 1363) دیدار کردند تا بر این پیام مهم دولت آمریکا تأکید کنند که محکومیت کاربرد سلاح شیمیایی از سوی عراق از جانب آمریکا، تنها در قالب تعهد دولت ایالات متحده به سیاست دراز مدتی است و از زاویۀ جایگاه دفاع از ایران یا دشمنی با عراق نیست و بدین ترتیب، رفتار و رویکردهای آنها دربارۀ جلوگیری از پیروزی ایران در جنگ و تأکید بر ادامۀ روند گسترش روابط دوجانبه (میان آمریکا و عراق) همچنان، استوار باقی خواهد ماند...
در این میان، ایگل برگر گفتوگو در این باره را توسعه داد و افراد دیگری، مانند عبدالرزاق هاشمی، وزیر فرهنگ و اطلاعات سابق عراق، نزار حمدون و ویربنکس نمایندۀ آمریکا در سازمان ملل متحد نیز در این گفتوگو شرکت کردند.
در این گفتوگوها، ویربنکس راههای جلوگیری از قاچاق اسلحه برای ایران را بررسی کرد. ایگل برگر نیز بر کمک ایالات متحده برای امتداد خط لولۀ نفت عراق از خاک اردن تأکید و در این زمینه، قول مساعد داد که آمریکا بالاترین حد تلاش خود را به کار خواهد برد تا بانک اکسم (بانک صادرات و واردات آمریکا) را تشویق کند، اعتبار مالی در اختیار عراقیها قرار دهد و خود، شخصاً، از بانک تقاضا خواهد کرد چنین کاری را انجام دهد. در این میان، هاشمی توضیح داد که هر آن ممکن است منقطۀ خلیجفارس به انفجاری در برابر آنها تبدیل شود.
همچنین، کتانی محتوای گفتوگوهای خود را با اعضای کنگره بازگو کرد و به موضوع تروریسم و ضرورت توقف انتقال سفارت آمریکا به شهر بیتالمقدس پرداخت. وی از آمریکا خواست تا به صحبتهای ملک حسین دربارۀ نارضایتی وی نسبت به عدم رویارویی صحیح سیاست ایالات متحده با مسئلۀ وجود سوریه در لبنان و شکلگیری این برداشت در میان سوریها که آنان در لبنان بر آمریکا پیروز شدهاند، بیشتر توجه کند.
ایگل برگر نیز از کتانی خواست نامۀ وی را مبنی بر دعوتش از طارق عزیز، معاون نخستوزیر عراق، برای دیدار با او در هر زمانی که برای دو طرف مناسب باشد، به طارق عزیز برساند.
4)سلاح شیمیایی: ایگل برگر، کتانی را به زاویۀ ویژهای از بحث کشاند و تأکید کرد وی با این پیامها به بغداد باز خواهد گشت: سیاست ثابت آمریکا دربارۀ مخالفت با کاربرد سلاح شیمیایی در هر جا که به کار رود، همان است که در بیانیۀ 5 مارس آمده است؛ سیاستی که براساس آن، این بیانیه در محکومیت کاربرد سلاح شیمیایی از سوی عراق صادر شده است.
البته، وی تأکید کرد که این بدان معنا نیست که بیانیۀ مزبور در خدمت سوخترسانی به جنگ تبلیغاتی (امام) خمینی(ره) است یا نشانهای از تغییر سیاست آمریکا نسبت به ایران و عراق در آن وجود دارد. در واقع، آمریکا در سیاست خود، مبنی بر جلوگیری از پیروزی ایران در جنگ ادامه خواهد داد و با صداقت کامل مایل است روابط خود را با عراق گسترش دهد.
سپس، شولتز وارد بحث شد و دوباره تأکید خود را بر این نکات مطرح شده تکرار کرد. به دنبال آن، کتانی توضیح داد که متأسفانه، بیانیۀ 5 مارس به سود جنگ تبلیغاتی (امام) خمینی(ره) تمام شد و سپس، از وزیر خارجه و معاونش به دلیل روشن کردن دیدگاههای ایالات متحده سپاسگزاری کرد.
5)ارسال اسلحه به ایران: وزیر امور خارجه از کتانی خداحافظی کرد و ایگل برگر بحث را با این مجموعه دربارۀ تلاش وسیع آمریکا برای جلوگیری از پیروزی ایران در جنگ ادامه داد که وزیر خارجه، نمایندۀ آمریکا، ویربنکس را تعیین کرد تا تلاشهای مختلف را در راستای نابودی فرآیند ارسال اسلحه به ایران هماهنگ کند، اما اگر مطبوعات در اینباره از مقامات آمریکا پرسشی کنند، به آنها گفته خواهد شد که هیچ گروهی در داخل وزارتخانه برای انجام چنین کاری به شکل ویژه تعیین نشده است.
در این میان، ویربنکس تأکید کرد امیدی به کنترل ارسال اسلحه به ایران وجود ندارد؛ زیرا، منابع ارسال، به ویژه در زمینۀ سلاح و تجهیزات آن، متنوع و مختلفاند و معمولاً، خارج از ارادۀ حکومتها عمل میکنند.
با وجود این، آمریکا در بعضی از زمینهها، مانند کنترل تجهیزات پیشرفته موفقیتهایی را به دست آورده است؛ تجهیزاتی که ردپای مشخصی دارد و در حال حاضر، اهمیت فوقالعادهای در برنامۀ جنگی ایران پیدا کرده است.
افزون بر این، آمریکا اطمینان دارد که دستکم، مانع از رسیدن اسلحۀ آمریکایی به ایران شده است. البته، به جز چیزی که داس پلانک، یکی از مسئولان آمریکایی دربارۀ آن توضیح داد و آنها تجهیزاتیاند که کاربرد چندمنظوره دارند، مانند هزاران قطعۀ موتوری که ایران آنها را خریداری کرده است و اکنون، در هجوم اخیر خود، از آنها استفاده میکند. در ادامه، پلانک سه نوع از همکاری حکومتهای دیگر با آمریکا برای کنترل ارسال اسلحه به ایران را طبقهبندی کرد:
الف)قول همکاری کاملاً رسمی از سوی برخی حکومتها دربارۀ منع فروش اسلحه مورد نظر و ارائۀ دلایل کافی از سوی این حکومتها مبنی بر کسب موفقیت در اجرای تعهدات خود. ب)حکومتهایی که با ارائۀ دلیل به آمریکا اطمینان دادهاند سلاح ارسالی از کشور آنها قاچاقی بوده است.
ج)مدارک و دلایل رسمی، که طبق آنها، برخی از حکومتها به تعهدات خود در این زمینه عمل نمیکنند.
6)کره جنوبی، تایوان، یونان و اسپانیا: در این مورد هاشمی اظهار کرد حکومت عراق معتقد است که کره جنوبی منبع مهم تهیه اسلحه برای ایران به شمار میرود. کتانی نیز، تایوان را به عنوان منبع دوم ارسال اسلحه به ایران معرفی کرد. در این میان، ایگل برگر هم گفت: کره شمالی نیز یکی از منابع مهم صدور اسلحه به ایران است؛ زیرا؛ جمهوری کره از تصمیمهای سیاسی اتخاذ شده دربارۀ منع فروش اسلحه به ایران پیروی نمیکند.
[باید یادآور شد که] این موضوع، بحث گرمی را میان او (ایگل برگر) و وزیر امور خارجه کره (لیبمب سوک) پیش از کشته شدنش برانگیخته بود؛ موضوعی که با وزیر خارجه جدید (لیوان کیونگ) نیز مطرح شده است. در ادامه، ویربنکس اضافه کرد که در برخی از کشورها، ناهماهنگی میان وزارت خارجه، دفاع و مراکز فروش اسلحه در آنها وجود دارد.
در این میان، کتانی اعتراف کرد وضعیت اسپانیا و یونان که روابط خوبی با عراق دارند، چنین ناهماهنگیهایی را پیدا کرده و حکومت عراق در اینباره به آنها تذکر داده است.
7)خط لوله نفت بندر عقبه: ایگل برگر تکرار کرد که ما نمیکوشیم این حقیقت را از عراق مخفی کنیم که نگرش بانک اکسم به آنها بدبینانه است. در واقع، این نگرش بر مینای سوددهی اقتصادی بنا شده و شیوۀ پس دادن بدهیها از سوی عراقیها بر آن تأثیر گذاشته است.
وی همچنین، گفت که با رئیس شورای مدیریت بانک اکسم (ویلیام دربر) صحبت و شرایط احراز منافع ملی آمریکا را در صورت اعطای وامهای مالی برای طرحهای عراق، در حد توان درک کرده است. همچنین، تأکید کرد که با وجود نگرش بدبینانه مدیریت بانک اکسم در قبال عراق، وزارت خارجۀ این کشور (ایالات متحده) در برخی از موارد بر اکسم فشارهایی را وارد خواهند کرد.
او به عراقیها وعده داد که دولت آمریکا تمام تلاش خود را خواهد کرد تا بانک اکسم، اعتبار مالی مورد نیاز برای طرح خط لولۀ نفت بندر عقبه را در اختیار عراقیها قرار دهد. (اگر شرکتهای آمریکایی در انجام چنین طرحی اعتبارات مالی ارائه ندهند، وی (ایگل برگر) بسیار خوشبین است که بانک اکسم به شکل عملی و با ابتکار خود در این طرح مشارکت کند.
در ادامه، ایگل برگر توضیح داد به دلیل مشارکت شرکت بکتل در اجرای طرح لولۀ نفت بندر عقبه، وزیر خارجه، خود را به شکل کامل از موضوع کنار کشیده و بر عراقیها لازم است که درک کنند این عمل به معنای کمتوجهی مسئولان بلندپایۀ حکومت آمریکا نسبت به آنها نیست.
در ادامه، کتانی با یادآوری این نکته که عراق چنین موضوعی را کاملاً درک میکند، از تلاش حکومت آمریکا در اجرای طرح خط لولۀ نفت بندر عقبه سپاسگزاری و اظهار کرد بر سفارت آمریکا در شهر عمان لازم است موضوع خط لولۀ نفت بندر عقبه را جدی بگیرد و برای کمک به اجرای آن بکوشد.
8)جنگ خلیج(فارس): هاشمی گفت: هر آن ممکن است اوضاع منطقۀ خلیج(فارس) منفجر شود. در این میان، کتانی با عجله وارد صحبت شد و گفت امیدوار است که منطقۀ خلیج(فارس) نه در برابر عراق و نه در برابر آمریکا، بلکه علیه [امام] خمینی[ره] منفجر شود. سپس، از ایگل برگر به دلیل درک موضعگیریهای عراق که در دیدار اخیر خود در ماه سپتامبر با آنها بیان کرده بود، سپاسگزاری کرد.
در این میان، ایگل برگر بار دیگر یادآور شد که: آمریکا وضعیت عراق را درک میکند؛ زیرا، این کشور درگیر جنگ است و حق دارد منافع خود را در اولویت قرار دهد، اما در این میان، عراقیها را تشویق کرد که دربارۀ نتایج عملکرد خود در منطقۀ خلیج(فارس) محاسبات دقیقی انجام دهند.
هاشمی در پاسخ وی گفت: اگر (ایران) اجازه ندهد که عراق صادرات خود را ادامه دهد، برای بغداد این حق محفوظ خواهد بود که جلوی صادرات همه را بگیرد.
ایگل برگر در پاسخ به او گفت: درست است که ممکن است حق با کسی باشد، اما نباید علیه منافع همه عمل کند. برای نمونه، در سال 1914، افراد زیادی در شهر وین وجود داشتند که معتقد بودند حق دارند برای گرفتن انتقام، والاحضرت فردیناند(1) را بکشند. همانطور که در سال 1914، در اروپا اتفاق افتاد، اکنون نیز، منطقۀ خلیج(فارس) نقطۀ تلاقی منافع حیاتی بسیاری از کشورهاست.
9)کنگرۀ آمریکا و سیاست خارجی: کتانی دربارۀ دیدار روز گذشته خود با اعضای مجلس سنا، مانند ریبکر و بوچدویتز، که یک ساعت و نیم طول کشیده بود؛ و همچنین، با هامیلتون، یکی از اعضای کنگره، گزارش مفصلی را ارائه کرد.
وی توضیح داد که: رویکرد اعضای مجلس سنا نسبت به موضوع سلاحهای شیمیایی شدیداً علیه عراق است. در ادامه نیز، او از پوزش بوچدویتز نسبت به ارائه طرح ایجاد محدودیت برای صادرات عراق از سوی برخی نمایندگان کنگره، سپاسگزاری کرد. بوچدویتز به او قول داده بود تمامی تلاش خود را خواهد کرد تا در این زمینه، تخفیفهایی صورت گیرد یا کلاً تصمیمگیری در مورد آن لغو شود.
در ادامه، کتانی تأکید کرد که: انتقال سفارت آمریکا به شهر بیتالمقدس مشکلات زیادی را برای دوستان آمریکا در منطقه ایجاد میکند. وی یادآور شد که شخصاً، مشکلات داخلی سیاست آمریکا را درک میکند و گاهی خود، در درون آن گم میشود. در این میان، برخی معتقدند که عملیات گروگانگیری یا کشتن افراد مارینز (سربازان نیروی دریایی آمریکا) بهترین وسیلۀ تأثیرگذاری بر رویکرد سیاسی آمریکاست. برای نمونه، به محض اینکه ایران، گروگانهای آمریکایی را آزاد کرد، ایالات متحده خطر [امام] خمینی[ره] برای منافع آمریکا را فراموش کرد.
کتانی اضافه کرد: ناتوانی آمریکا در اتخاذ موضعگیری ثابت و بدون واهمهای در سیاست خارجی خود، آن را با زیانهای احتمالی سختی روبهرو خواهد کرد و بر وضعیت آمریکا در منطقۀ خلیج(فارس) تأثیر منفی خواهد گذاشت. در این میان، ایگل برگر اعتراف کرد نپذیرفتن تلفات از سوی ما، موقعیتمان را در برابر حفظ منافع سیاست خارجی ایالات متحده آسیبپذیر میکند.
10)اردن: کتانی، آمریکا را تشویق کرد که به سخنان ملک حسین و درک عمیق از سیاستهای ایالات متحده گوش فرادهد. وی گفت: پادشاه، حکیم و عاقل است و از بهترین و قدیمیترین دوستان عراق به حساب میآید که به شکل گستردهای میکوشد تا رابطۀ دوستی با بغداد را حفظ کند. وی در ادامه افزود: ملک حسین امیدوار بود که مصاحبهاش با نیویورک تایمز در تاریخ 15 ماه مارس اثری منفی بر رابطۀ اردن و آمریکا نداشته باشد.
در این مورد، ایگل برگر پاسخ داد، آمریکا برای رابطۀ خود با اردن ارزش زیادی قائل است؛ بنابراین، اندرزهای پادشاه را آویزۀ گوش خود خواهیم کرد و برای حفظ دوستی خود با او از انجام هیچ اقدامی دریغ نخواهیم داشت، اما گاهی اوقات، پادشاه اشتباه میکند و آمریکا، تنها این مسئله را به او یادآور شده است.
ایالات متحده تمایل دارد مشکلات موجود در رابطۀ دو طرف را به شکل محرمانه بررسی کند، نه روی صفحات روزنامۀ نیویورک تایمز. گفتههای اخیر پادشاه به طور عملی، دشواریهای زیادی را در کنگره در اتباط با سیاست ما در قبال او برانگیخت، اما با وجود این، فضای متراکم موجود به زودی کنار خواهد رفت، هرچند در نهایت، تأثیر منفی خود را بر روابط دوستان ما با اردن و تعهد ما نسبت به حفظ امنیت آن خواهد گذاشت.
11)سوریه: کتانی تأکید کرد سیاست اطلاعرسانی آمریکا ارائه تصویری را موجب شده است مبنی بر اینکه سوریها به شکلی در لبنان پیروز شدهاند. وی اصرار کرد که آمریکا در سیاست تبلیغی خود به ساختن چنین تصویری، که از اساس بیپایه است، کمک نکند. از دیدگاه عراقیها، رژیم سوریه در مشکلات اقتصادی و سیاسی خود، هم در داخل کشور و هم در لبنان دست و پا خواهد زد؛ زیرا، توانایی دست یازیدن به یک امر مهم را نخواهد داشت.
همچنین، این کشور در روابط میان کشورهای عرب و قضایای کلی جهان عرب، که نقش ایفا کردن در آن، برای عراق بسیار مهم است، نقش مهی جز هوچیگری در اجتماعات عربی ندارد، ضمن آنکه جلسۀ اخیر وزیران خارجه اتحادیۀ عرب در بغداد دلیل محکمی برای نشان دادن انزوای سوریه است و محکوم کردن ایران به اتفاق آرا از سوی آنها، محکوم کردن ضمنی سوریه را دربردارد.
در ادامه، ایگل برگر اعلام کرد که این نظر را که اسد در کشور خود و در لبنان مشکلات زیادی دارد، قبول دارد و آنها نیز با ارزیابی عراقیها دربارۀ فرآیند امور همرأیاند.
12)روابط دوجانبه و دعوت از معاون نخستوزیر: ایگل برگر جلسه را با تکرار تمایل آمریکا برای گسترش روابط دوجانبه در اسرع وقت و به شکلی که عراق آن را مناسب میداند، به پایان برد. پس از این دیدار، وی از کتانی خواست تا پایان سال جاری، دعوت معاون رئیسجمهور آمریکا از طارق عزیز، معاون نخستوزیر عراق را برای دیدار از واشنگتن، آنطور که وقت آن برای هر دو کشور مناسب باشد، به وی برساند. او همچنین، یادآور شد که زمان این دیدار با در نظر گرفتن سفرهای انتخاباتی معاون رئیسجمهوری طی هفتههای گذشته تعیین شود.
رونوشت: برای سفارت آمریکا در امان (پایتخت اردن).
رونوشت: برای دفتر حافظ منافع آمریکا در بغداد.
رونوشت: برای بخش اطلاعاتی سفارت آمریکا در دمشق.
رونوشت: برای سفارت آمریکا در مادرید.
رونوشت: برای سفارت آمریکا در آتن.
رونوشت: برای سفارت آمریکا در سئول.
رونوشت: برای AIT در تایپه چین.