پیمان ثابتی
نام یاسر عرفات، در شمار محوریترین شخصیتهای عربی است که در طول 5 دهۀ گذشته با قضیۀ فلسطین مرتبط است و تا روزهای پیشین هم به عنوان عنصری مؤثر در عرصۀ سیاسی حوادث منطقه و فلسطین مطرح بود.
محل دقیق تولد «محمد عبدالرؤوف القدوه الحسینی» که بعدها «به یاسر عرفات» یا «ابوعمار» مشهور گردید، مشخص نیست. بیشتر گفته میشود که وی در 24 اوت 1929 در قاهره به دنیا آمد؛ فرزند ششم یک پدر تاجر بود که وقتی 4 ساله شد مادر خود را از دست داد و پدرش او را به قدس (بیتالمقدس) فرستاد و از آن هنگام بود که با رویدادهای انقلاب سال 1936 آشنا شد.
در سال 1937 دوباره به قاهره بازگشت تا با خانوادهاش زندگی کند. سپس به دانشکده مهندسی دانشگاه ملک فواد (قاهره) وارد شد و در رشتۀ مهندسی شهری، در سال 1951 فارغالتحصیل شد و پس از آن در یکی از شرکتهای مصری مشغول کار شد. در طول مدت تحصیل هم، انجمن فارغالتحصیلان فلسطینی را پایهگذاری کرد که بسیار مورد توجه وسایل ارتباط جمعی مصر بود. در سال 1956 هم در سرکوب شورش سوم مصر، در کنار ارتش قرار گرفت.
او بسیار دیرهنگام با سهیالطویل ازدواج کرد که نتیجۀ آن یک دختر بود.
عرفات به نسلی تعلق دارد که در دهۀ پنجاه به وجود آمد و در دهۀ 60 و 70 نقش مهمی را ایفا کرد. او زندگی خود را در سنگرهای مقاومت آغاز کرد و پس از آنکه به ایدۀ گفتوگو ایمان آورد، خط فکری خود را تغییر داد و نتیجۀ آن پیمان اسلو در دهۀ 90 و ایجاد دولت فلسطینی در برخی از مناطق کرانۀ غربی و نوار غزه بود.
در سپتامبر سال 2001م، در اثر دیدار آریل شارون از مسجدالاقصی حالت ناامیدی و رخوت بر فلسطین حکمفرما شد، به همین دلیل او در اوایل سال 2002 برخلاف گفتههای خود که عملیات نظامی علیه شهروندان فلسطینی یا اسرائیلی را محکوم میکرد، به حمایت مجدد از انتفاضه روی آورد.
یاسر عرفات به عنوان یک مهندس در سال 1958 به کویت سفر کرد. در آنجا با دوستش خلیل وزیر یا ابوجهاد، در سال 1965 یک گروه انقلابی تأسیس کرد که به «فتح» مشهور شد. او همچنین مجلۀ "فلسطین ما" را پایهگذاری کرد که از دردهای فلسطین سخن میگفت و از آن زمان تلاش کرد که این حرکت جنبۀ قانونی بگیرد و رهبران عربی آن را به رسمیت بشناسند و از آن حمایت کنند.
او در سال 1965 (همان سال) موفق شد، اولین دفتر جنبش فتح را در الجزایر، از طریق فعالیتهای دیپلماتیک پایهگذاری کند.
نام یاسر در سال 1967 هنگامی که برخی عملیات انتحاری علیه اسرائیل را از اردن رهبری میکرد، بر سر زبانها افتاد و یک سال پس از آن بود که جمال عبدالناصر رئیسجمهور مصر، او را به عنوان نمایندۀ ملت فلسطین پذیرفت.
یاسر در سال 1969 به عنوان رئیس کمیتۀ اجرایی سازمان آزادیبخش فلسطین، جایگزین یحیی حموده شد و مرحله جدیدی از زندگی سیاسی خود را آغاز کرد. او در 13 نوامبر 1974، سخنرانی تاریخی خود را در مقابل مجمع عمومی سازمان ملل متحد ایراد کرد و طی آن با اقدامات خشونتآمیز علیه فلسطینیها مخالفت و اقدامات اسرائیل را محکوم کرد. او در پایان این سخنرانی گفت: «من با یک شاخۀ زیتون و بمب فعال پیش شما آمدهام... جنگ از فلسطین و صلح هم از فلسطین آغاز میشود».
در سال 1970 درگیریهای سنگینی میان نیروهای مقاومت فلسطین و ارتش اردن درگرفت و از دو طرف درگیری، افراد زیادی قربانی شدند که به سپتامبر سیاه معروف شد. سال بعد با وساطت شخصیتهای عربی، قرار شد که گروه عرفات از اردن خارج شود و لبنان را پایگاه موقت خود قرار دهد.
اسرائیل بین سالهای 1978 تا 1982 حملههای سنگینی به پایگاههای عرفات در لبنان انجام داد و نوار امنیتی به اندازه 4 تا 6 کیلومتر ایجاد کرد.
قسمتهای زیادی از بیروت بمباران شد و به مدت 10 هفته گروه عرفات مورد محاصره قرار گرفت و عرفات به ناچار به خروج از لبنان، تحت حمایت سازمان ملل تن داد.
تونس سومین پایگاه عرفات پس از عمان و بیروت بود که با وجود دوری از سرزمینهای فلسطین، نفوذیهای موساد به آن رخنه کردند؛ به طوری که خلیل الوزیر (ابوجهاد) و صلاح خلف (ابوایاد) ترور شدند.
در نوامبر سال 1988 مجلس ملی فلسطین، ایجاد دولت فلسطین را تصویب کرد و قدس شریف را به استناد حقوق تاریخی و جغرافیایی به عنوان پایتخت آن اعلام کرد و در پی آن، در پایتخت الجزایر تشکیل دولت موقت فلسطین را اعلام کرد.
در دهۀ 80 تغییرات چشمگیری در تفکر سازمان به وجود آمد و عرفات دومینبار در دسامبر سال 1988 سخنرانی مشهوری را در برابر مجمع عمومی سازمان ملل ایراد کرد و طی آن موجودیت اسرائیل را به رسمیت شناخت، اما تروریسم را با تمامی اشکال آن محکوم کرد و از صلح فلسطینی که آن را حق دولتهای خاورمیانه از جمله فلسطین و اسرائیل و همسایگان میداند، سخن گفت. پس از این اظهارات، بسیاری از کشورها دولت مستقل فلسطینی را به رسمیت شناختند.
در آوریل 1989، شورای مرکزی فلسطین، یاسر عرفات را به ریاست دولت مستقل فلسطین انتخاب کرد و عرفات در سال 1990 تماسهای پنهانی با رهبران اسرائیلی به منظور تحقق روند صلح را آغاز کرد.
سازمان آزادیبخش فلسطین در سال 1990 عراق را در جنگ با کویت تأیید کرد که البته بر مسئلۀ فلسطین تأثیر منفی گذاشت.
در همین حال، پیمان اسلو در سال 1993 تأثیرهایی بر چالش قدیمی اسرائیل و فلسطین گذاشت. این رویداد به روند گفتوگوها جنبۀ قانونی و رسمی بخشیدند؛ البته جنبۀ قانونی بر اساس توافقهای دوجانبه، نه قراردادهای رسمی بینالمللی.
در پی آن در سال 1994 پیمان قاهره بین عرفات و اسحاق رابین منعقد شد و بر اساس آن دولت خودگردان فلسطین در غزه و اریحا به وجود آمد. یاسر عرفات سرانجام پس از 27 سال زندگی در تبعید، در ژوئیه 1994 به غزه بازگشت و در همان سال به صورت مشترک با اسحاق رابین و شیمون پرز نخستوزیر و وزیر خارجه اسرائیل، برنده جایزۀ صلح نوبل شد.
در 24 سپتامبر 1995 در شهر طابا (مصر) پیمان توسعۀ دولت خودگردان در کرانۀ غربی و نوار غزه را امضا کرد و در 20 ژوئن 1996 به عنوان رئیس دولت خودگردان، در اولین انتخابات عمومی فلسطین 83 درصد آرا را کسب کرد. عرفات در زمان نخستوزیری نتانیاهو هم، پیمان «وای ریور» را در 23 اکتبر 1998 در آمریکا امضا کرد.
در سال 2000 نشست 3جانبۀ رهبران فلسطینی اسرائیلی و ایالات متحدۀ آمریکا در کمپ دیوید برگزار شد که به کمپ دیوید دوم معروف شد و پس از دو هفته، به راهحل مشخصی نرسید.
یاسر عرفات در هشتم ژانویه سال 2001، پیشنهادات کلینتون رئیسجمهوری آمریکا را رد کرد و بر حقوق پناهندگان فلسطینی پافشاری نمود و قدس را به عنوان پایتخت دوگانۀ یهودیها و فلسطینیان نپذیرفت.
پس از اقدام شارون و شعلهور شدن آتش انتفاضۀ دوم، حملات اسرائیلیها، به شهادت بیش از هزار فلسطینی و کشته شدن 300 اسرائیلی منتهی شد و در پی آن روابط عرفات با آمریکا تیره شد و او از سوی آمریکا به بیتفاوتی در برابر اقدامات تروریستی متهم شد و صداهایی از داخل اسرائیل به گوش رسید که خواهان طرد و ترور عرفات بود.
به دنبال این مسئله، محمود عباس، یا ابومازن، نخستوزیر حکومت خودگردان، از سوی عرفات 4 ماه فرصت گرفت تا دولت خود را تشکیل دهد، اما در آغاز سپتامبر 2003 ابومازن استعفا کرد و احمد قریع جانشین وی شد.
از این هنگام، دیگر عرفات به انزوای کامل رفت و خبرهایی از وخامت حال وی شنیده میشد تا اینکه در آستانۀ انتخابات ریاست جمهوری آمریکا لیلی شهید سفیر فلسطین در فرانسه، از قول عرفات ابراز امیدواری کرد که مواضع بوش پس از انتخابات مجدد در خصوص خاورمیانه تغییرات اساسی داشته باشد. در همین حال، این سفیر آمریکا در اسرائیل بود که گفت: رئیسجمهور آیندۀ آمریکا سیاست دیوار حائل اسرائیل و شارون را پیگیری خواهد کرد؛ همانطور که سیاست عقبنشینی از نوار غزه و 4 شهرک در کرانۀ باختری را پی خواهد گرفت. اما تقدیر اینگونه بود که عرفات دیگر آیندۀ فلسطین و مواضع آمریکا و رئیسجمهور آن و اقدامات بعدی شارون را شاهد نباشد. او هیچگاه دیگر انتخاب مجدد بوش را به او تبریک نخواهد گفت.