تظاهرات اخیر ضددولتی در «مسکو» و شهر «سن پترزبورگ»، پایتخت شمالی روسیه و تلاش برخی گروههای سیاسی این کشور برای افزایش اعتراضات، بیش از آنچه که تصور میشد، توجه افکار عمومی داخل و خارج این کشور را به خود جلب کرد. این تظاهرات از سوی جنبش سیاسی مخالفان دولت، تحت عنوان «روسیه دیگر» با حضور نه چندان زیاد شرکتکنندگان (حدود یکهزار و 500 نفر در مسکو و یکهزار نفر در سن پترزبورگ) برپا گردید.
با این وجود، تظاهراتی که میتوانست به صورت یک اقدام معمولی و اجتماعی مانند دفعات قبل خاتمه یابد، با عدم مجوز لازم از سوی مقامات دولتی و نیز حضور هزاران مامور پلیس بویژه نیروهای ضدشورش، با بازتاب گسترده جهانی مواجه شد. درگیری با معترضین، افراد سیاسی و روزنامهنگاران حاضر در این تظاهرات و دستگیری و آزادی برخی رهبران آنها از جمله «گری کاسپاروف» قهرمان سابق شطرنج جهان و رهبر «جبهه متحد مدنی» روسیه از جمله اقداماتی بود که خود باعث بزرگنمایی تظاهرات ضددولتی شد.
علاوه بر این بازتاب منفی، این سوال نیز در روزهای اخیر در افکار عمومی داخلی و خارجی مطرح گردید که حکومت روسیه از چه میترسد؟
در این راستا، شبکه دوم تلویزیون دولتی روسیه ضمن گزارشی از این حوادث، فیلم مستندی در مورد نحوه تدارک «انقلابهای رنگی» در صربستان، گرجستان، اوکراین و قرقیزستان پخش کرد که بیانگر نگرانی از تکرار این حوادث، این بار در روسیه بود. براساس این تحلیل، «انقلاب رنگی» در کشورهای یاد شده براساس سناریوهای طرحریزی شده در واشنگتن، با حضور ناراضیان سیاسی، اجتماعی و اقتصادی و تظاهرات خیابانی در طول چند هفته به براندازی حکومت آنها منجر شد.
به گزارش ایرنا این پاسخی به سوال فوق بود و نشان داد مقامات حکومت روسیه از وقوع انقلاب رنگی نگران بوده و مایل نیستند مردم عادی به اینگونه اعتراضات خیابانی بپیوندند.
با این وجود نحوه برخورد پلیس و پراکنده کردن تظاهرات روزهای شنبه و یکشنبه، بخشی از مردم را به نتیجهگیری معکوسی سوق داد. براساس قانون، مردم روسیه صرفنظر از تعلقات حزبی (بجز احزاب افراطی و فاشیستی) حق تجمع و طرح خواستهای خود را دارند.
نارضایتیهای موجود نیز عمدتا گرانی مسکن، خدمات و کالاهای مختلف، ارایه خدمات پزشکی و حمل و نقل در قبال دریافت وجه (برخلاف قبل)، پایین بودن دستمزدهای رسمی و گسترش فساد و رشوهخواری است که مقامات دولت از آن بیخبر نیستند.
جنبش موسوم به «روسیه دیگر» برنامه خاصی برای اصلاحات در کشور نداشته، اما برخورداری مردم از عدالت و حق اعتراض علنی آنها را پیگیری میکند. این حق پس از فروپاشی شوروی سابق و در زمان حکومت «بوریس یلتسین» اولین رییسجمهوری روسیه رایج شد و در دوره دوم ریاست وی (1999 ـ 1996) محدود گردید و با روی کار آمدن «ولادیمیر پوتین» در سال، 2000 این روند ادامه یافت.
ناظران میگویند حوادث روزهای اخیر، پس از کودتای هواخواهان شوروی و ضدگورباچف در سال 1991 و گلوله باران ساختمان پارلمان، کمتر رخ داده بود.
برای جلوگیری از تظاهرات مخالفان دولت در مسکو، حدود 9 هزار مامور پلیس ویژه که گفته میشود اکثر آنها از استانهای مجاور و دور که نسبت به اهالی مسکو دارای حساسیت منفی هستند، استقرار یافته بودند. به همین دلیل حتی «ولادیمیر لوکین» مدافع حقوق بشر وابسته به ریاست جمهوری روسیه بعد از حوادث اخیر، پلیس را به نقض قانون اساسی روسیه متهم کرد و قول داد به این قضیه رسیدگی شود.
اما جنبش «روسیه دیگر»، برای برگزاری تظاهرات خیابانی و اقدامات ضددولتی، از سوی سه شخصیت مشهور و طرفداران نزدیک آنها رهبری شده و حزب «یابلوکا» نیز گاهی اوقات به آنها میپیوندد.
«گری کاسپارف» قهرمان سابق شطرنج جهان و رییس «جبهه متحد مدنی»، «میخاییل کاسیانف» نخستوزیر سابق و رییس جنبش اجتماعی «اتحاد ملی دمکراتیک» و «ادوارد لیمونف» نویسنده و رییس حزب «ملی ـ بولشویک» روسیه این سه تن هستند. آنها در سیستم رسمی احزاب روسیه جایی نداشته، خارج از این حیطه فعالیت میکنند و اقدامات اجتماعی، جلب توجه مردم و برپایی تجمعات خیابانی را در برنامه دارند.
در واقع به جز این گروهها، مخالفان فعال دیگری در روسیه وجود ندارد و این گروهها نیز دارای وزن آنچنانی در میان تودههای مردم نیستند، مردم روسیه عموما به مسایل سیای و درگیریهایی از این دست علاقه چندانی ندارند. اکثریت پارلمان این کشور در اختیار حزب حاکم «روسیه واحد» بوده و بیشتر مردم از سیاستهای «پوتین» حمایت میکنند.
سخنان «پوتین» در انتقاد از برخی مقامات و سیاستمداران کشورش و نیز الیگارشی موجود، مورد استقبال مردم روسیه است. مقامات روسیه، اقدامات جنبش مخالف «روسیه دیگر» را با فعالیتهای «بوریس برزوفسکی» سرمایهدار بزرگ مخالف «پوتین» که مقیم لندن است مرتبط میدانند.
وی اخیرا حکومت پوتین را به براندازی قهری تهدید کرده بود، اما «روسیه دیگر» چنین ارتباطی را رد کرد.
به دنبال حوادث اخیر و نیز حمایت آمریکا و غرب از گروههای مخالف دولت مسکو و نیز فعالیت سازمانهای غیردولتی مدافع حقوق بشر در این کشور، احتمال میرود فعالیتهای خیابانی «روسیه دیگر» در آستانه انتخابات «دوما» در دسامبر سال جاری (آذرماه)، پس از واکنش قهری مقامات حکومت گسترش یابد.
دولت روسیه نیز با تجربه «انقلاب رنگی اوکراین» و نیز تظاهرات خیابانی در «کیف» در جریان انتخابات سال 2004 میتواند دست به مانورهای سیاسی بیشتری زده یا اینکه اقدامات بازدارنده در مقابل تظاهرات خیابانی انجام دهد.
برخی تحلیلگران معتقدند تجربه دو ماه اخیر یعنی متفرق کردن تظاهرات در «سن پترزبورگ»، «نیژنی نووگورود» و «مسکو» نشان میدهد مسکو راه دوم را انتخاب کرده است.