گروه سیاسی، مریم جمشیدی: موافقت ایران با اصلاح اساسنامه پیمان منع گسترش جنگافزارهای هستهیی، راه را برای خروج دشوار از معاهده انپیتی هموار کرد. ایران در آخرین ساعات نشست معاهده انپیتی با اصلاح کامل اساسنامه انپیتی موافقت کرد. نشست مقدماتی بازبینی پیمان منع گسترش جنگافزارهای هستهیی از شش روز پیش با مخالفت جمهوری اسلامی ایران با برخی مفاد قطعنامه به بنبست افتاده بود. این نشست از دوشنبه دهم اردیبهشتماه با حضور 130 کشور امضاکننده این پیمان در وین گشایش یافته بود تا دستور کار اجلاس اصلی آژانس انرژی اتمی را در سال 2010 تصویب کند. ایران به برنامه کاری مطرح شده از سوی آمریکا و همچنین بند «تبعیت کامل از معاهده انپیتی» اعتراض کرده بود. ژاپن و کشورهای عربی در این نشست، درخواستهای خود را مبنی بر دشوارتر کردن خروج از انپیتی برای کشورها مطرح کرده و این اقدام را بهترین رویکرد برای جلوگیری از خروج و افزایش هزینهها در نتیجه چنین اقداماتی اعلام کردند. ایران پیش از این در مسیر حل پرونده هستهیی کشورمان در واکنش به اقدامات غرب مبنی بر اعمال تحریمهایی علیه کشورمان و ارجاع پرونده از آژانس انرژی اتمی به شورای امنیت، بارها تهدید کرده است که در صورت وقوع این امر، از انپیتی خارج خواهد شد. خروج از انپیتی تاکنون اختیاری بوده و کشورها بنا بر منافع خود میتوانند از آن خارج شوند. مخالفت ایران تا آخرین روز اجلاس با تصویب دستور کار، احتمال شکست آن را افزایش داده بود، اما در نهایت با پذیرش کلی قطعنامه، به گفته علیاصغر سلطانیه نماینده کشورمان در آژانس انرژی اتمی، ایران حسننیت و انعطافپذیری خود را نشان داد. چنین تغییر موضعی از سوی ایران، موجب شگفتی نمایندگان شرکتکننده در اجلاس شده و بدین ترتیب با موافقت ایران با متن قطعنامه، کلیه مصوبات نیز برای کشورمان الزامآور شد. براساس پیمان منع گسترش جنگافزارهای هستهیی، شورای امنیت سازمان ملل میتواند در مورد تخلف امضاکنندگان از تعهدات آنان نسبت به پیمان، موضع بگیرد و تنبیههایی را درباره کشورهای متخلف به اجرا بگذارد. این در حالی است که همزمان با اتمام کنفرانس بازبینی انپیتی در روز جمعه، چرخش موضع ایران نسبت به موضع قبلیاش، بازتاب داخلی نداشته و در اینباره اطلاعرسانی محدودی صورت گرفت. همچنین مسوولان سازمان انرژی اتمی نیز درباره موافقت ایران با گنجاندن این بند به انپیتی، اظهارنظری نکردهاند. در همین راستا یک کارشناس هستهیی کشورمان با اشاره به موافقت ایران با دستور کار تصویب شده در کمیته مقدماتی کنفرانس بازنگری بر انپیتی که در سال 2010 برگزار خواهد شد، با اشاره به مخالفت اولیه نماینده دائم کشورمان در آژانس بینالمللی انرژی اتمی در اولین واکنش، این مخالفت ایران را درست و طبیعی دانست. وی افزود: در صورت تصویب بند پایبندی کامل به انپیتی مثل این است که از یک سند بند فسخ را بردارند.
این کارشناس هستهیی با بیان این که این دستور کار ماهیت معاهده انپیتی را تغییر میدهد، گفت: این موضوع در کنفرانس بازنگری 2005 نیز به شکل دیگری مطرح شد که موضوع عدم خروج کشورهای عضو از انپیتی را مطرح میکرد. این کارشناس مسائل هستهیی ادامه داد: چنانچه اصلاحات در انپیتی ماهیت و اصول اساسیاش را هدف قرار دهد، باید به تصویب پارلمان کشورهای عضو برسد. وی با اشاره به برگزاری کمیته مقدماتی کنفرانس بازنگری 2010 در هر سال گفت: مسوولان کشور میتوانند در نشست سال 2008 و سالهای آینده این دستور کار را از اولویت بیندازند. وی در خصوص موافقت اکثریت اعضای کشورهای عضو شورای حکام با این دستور کار با بیان این که در چنین شرایطی بازگرداندن اعضا از این دستور کار بسیار سخت خواهد بود در عین حال این کار را غیرممکن ندانست. در همین حال عبدالرضا رحمانی فضلی قائم مقام دبیر شورای عالی امنیت ملی کشورمان در خصوص موافقت ایران با دستور کار جدید انپیتی گفت: «در این مورد اطلاعات کامل را باید از سازمان انرژی اتمی گرفت، اما دستور کاری در این خصوص در شورای عالی امنیت ملی مطرح نبوده و دولت در این زمینه کارهای خود را انجام داده است.»
علاءالدین بروجردی رئیس کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی مجلس نیز در خصوص نتیجه کمیته مقدماتی بازنگری در معاهده انپیتی خاطرنشان کرد: «آمریکاییها به دنبال این بودند که مواد 4 و 6 که این حق را به کشورهای عضو داده بود تا در فضای بهرهبرداری از انرژی صلحآمیز هستهیی فعال باشند، تغییراتی را بدهند و سقفی را اعلام کنند.»
وی بدون اشاره به موافقت ایران با دستور کار این کمیته که به پایبندی کامل به معاهده انپیتی اشاره دارد، اظهار داشت: «ماده 10 انپیتی خروج از آن را تخلف تلقی نمیکند و در بازنگری قبلی نیز آمریکاییها موفق نشدند، با توجه به مخالفت برخی کشورها در این بند دست ببرند. فکر نمیکنم با حق عدم خروج که تغییر انپیتی را شامل میشود، اعضا قبول کنند.»
وی ادامه داد: «طرفدار این نظریه هستیم که کلیه حقوق تصویب شده در انپیتی که برمبنای آن عضویت در این معاهده را پذیرفتهایم، باید اعمال شود. چون اصل عضویت پذیرفتن انپیتی است و امتیازاتی نیز تعریف شده که همگی باید یکجا دیده شود.»
وی یادآور شد: «اگر قرار است برخی از حقوق موجود لحاظ نشود، فکر نمیکنم که فضای مجلس ایران با آن موافقت کند.» نماینده اسبق ایران در آژانس بینالمللی انرژی اتمی نیز در این خصوص گفت: این دستور کار دامی است که برای کشورهای در حال توسعه از سوی کشورهای دارنده سلاح هستهیی پهن شده است. به گزارش ایسنا بند 12C اساسنامه آژانس بینالمللی انرژی اتمی، موضوع پایبندی به توافق پادمانها مطرح شده است؛ با این حال آژانس قصد دارد تحت عنوان «پایبندی کامل» به انپیتی اساسنامه خود را نقض کند. محمد کیارشی نماینده اسبق ایران در آژانس بینالمللی انرژی اتمی نیز در خصوص گنجاندن موضوع «پایبندی کامل» به انپیتی در دستور کار کنفرانس بازنگری انپیتی و مخالفت ایران از این مساله اظهار داشت: در معاهده انپیتی مساله خروج یا عدم خروج از این معاهده مطرح نشده است و این موضوع در اساسنامه آژانس طبق ماده a12 مطرح شده است؛ چنانچه این دستور کار در کنفرانس بازنگری انپیتی بررسی و تصویب شود اساسنامه آژانس را زیر سوال خواهد برد.
وی با اشاره به اتفاقاتی که در سالهای اخیر برای برخی اعضای آژانس بینالمللی انرژی اتمی روی داده است، گفت: این دستور کار در پی آن است که تمام کشورهای عضو را موظف کند به هر قیمتی در انپیتی بمانند و حتی خروج از انپیتی که براساس اساسنامه آژانس قانونی است به عنوان تخلف محسوب میشود.
وی با بیان این که شاید خیلی از کشورها در حال حاضر با این دستور کار موافق باشند، اظهار داشت: اما به محض امضای این مساله خروج از انپیتی به معنای بردن پرونده به شورای امنیت و تخلف محسوب میشود. کیارشی ادامه داد: این احتمال بسیار قوی وجود دارد که پس از تصویب این دستور کار مفاد دیگری را نیز به انپیتی اضافه کنند که آن بندها به شدت امنیت ملی کشورها را تحتالشعاع قرار دهد؛ در آن شرایط دیگر نمیتوان نسبت به این اقدامات اعتراض کرد؛ مگر آن که کشورهای معترض به این دستور کار این مساله را تنها در شرایطی بپذیرند که هرگونه تغییرات جدید در آینده منوط به صلاحدید آنها باشد.
نماینده اسبق ایران در آژانس بینالمللی انرژی اتمی در عین حال گنجاندن موضوع پایبندی به انپیتی را دامی برای کشورهای در حال توسعه دانست و افزود: اضافه کردن هرگونه مساله دیگر به این موضوع نمیتواند حقی را برای کشورهایی که به پایبندی به انپیتی تعهد دادهاند در صورت لغو این تعهد ایجاد کند.
کیارشی گفت: این دستور کار در راستای اعمال محدودیت برای کشورهای جهان سوم است.
خبرگزاری رویترز نیز در روزهای نخست برگزاری کمیته مقدماتی کنفرانس بازنگری بر انپیتی، به نقل از یکی از دیپلماتهای حاضر در وین با اشاره به مخالفتهای ایران درباره دستور کار «پایبندی کامل» گزارش داد: هنوز مشخص نیست، اعتراضات ایران تاکتیکی است یا میخواهد با اعتراض به مرجع «پایبندی» یا بحث درباره این که اگر کشوری انپیتی را زیر پا گذاشت، چه باید کرد مانع موفقیت جلسه شود.
برگزاری اجلاس 1 + 5 در حاشیه G8
دومین نشست گروه 1 + 5 درباره موضوع هستهیی ایران که در حاشیه مذاکرات G8 در برلین برگزار شد بدون آنکه جزئیات آن اعلام شود، پنجشنبه به کار خود پایان داد. نشست کشورهای هشت شامل روسیه، آلمان، آمریکا، انگلیس، کانادا، فرانسه، ایتالیا و ژاپن که در آلمان گردهم آمدهاند، فرصتی را مهیا کرد تا یک بار دیگر گروه 1 + 5 متشکل از پنج عضو دائم شورای امنیت و آلمان درباره موضوع هستهیی ایران به گفتوگو بنشینند. در این جلسه که دومین نشست 1 + 5 طی یک هفته است در رابطه با گامهای بعدی علیه ایران بحث شد و به گفته یک دیپلمات بررسی شد که در روزها و هفتههای آینده به چه سویی پیش بروند.
طی هفتههای آینده فرصت شصت روزه شورای امنیت به ایران جهت تعلیق فعالیتهای هستهییاش به پایان میرسد و در صورتی که تهران تعلیق را نپذیرد، با تحریمهای شورای امنیت مواجه خواهد شد.
این در حالی است که همچنان رایزنیهای مقامات طرفین درگیر در پرونده هستهیی ایران دنبال میشود و در نتیجه دیدار سولانا رئیس سیاست خارجی اتحادیه اروپا و لاریجانی دبیر شورای عالی امنیت ملی اعلام شد که به امید یافتن زمینههای مشترک برای از سرگیری مذاکرات میان ایران و گروه 1 + 5 در هفتههای آتی دیدارهایی انجام خواهد شد. دیپلماتها پس از مذاکرات لاریجانی و سولانا اعلام کردند طرح «تایم اوت» یکی از طرحهایی بوده که دو طرف در مورد آن مذاکره کردهاند. براساس این طرح ایران غنیسازی اورانیوم را در مقابل توقف تحریمهای سازمان ملل و تعهد قدرتهایی بزرگ به عدم تصویب تحریمهای جدید تعلیق میکند. با این حال ایران همچنان از تعلیق غنیسازی اورانیوم به عنوان پیششرط مذاکرات امتناع کرده است. در همین راستا بعد از نشست 1 + 5 در حاشیه اجلاس گروه هشت، فرانک والتر اشتاین مایر، وزیر خارجه آلمان، گفت که درباره تحریمهای جدید علیه ایران در این جلسه صحبتی نشد. وی همچنین گفت که کشورهای آمریکا، انگلیس، فرانسه، چین، روسیه و آلمان منتظر گزارش محمد البرادعی مدیر آژانس انرژی اتمی درباره ایران و همکاری تهران با قطعنامههای سازمان ملل هستند. البرادعی گزارش خود را اوایل خردادماه منتشر خواهد کرد. وزارت خارجه آلمان همچنین خاطرنشان کرد که در جلسه مذکور، نمایندگان 1 + 5 قصد داشتند مقدمات دیدار بعدی سولانا و لاریجانی را فراهم آورند.
از سوی دیگر برخی دیپلماتهای حاضر در نشست گفتند که آمریکا مشتاق بود تا درباره زمان احتمالی یک قطعنامه جدید که در آن تحریمهای جدیدی علیه ایران مطرح میشود، صحبت کند. در همینباره رویترز به نقل از معاون امور سیاسی وزیر خارجه آمریکا گزارش داد: ایران اگر به عدم پیروی از درخواستهای شورای امنیت سازمان ملل ادامه دهد در ماه ژوئن با تحریمهای جدید روبهرو خواهد شد. به گزارش ایسنا نیکلاس برنز معاون امور سیاسی وزیر خارجه آمریکا با ادعای اینکه این ایران است که تمایلی به مذاکرات ندارد به خبرنگاران گفت: اگر ایران با مذاکرات موافقت نکند در ماه ژوئن با سومین قطعنامه تحریمها روبهرو خواهد شد.
برنز تاریخ خاصی را برای توقف برنامه هستهیی ایران مشخص نکرد اما گفت اگر ایران تا نشست بعدی سران گروه هشت که 16 تا 18 خردادماه خواهد بود اقدام نکند، زمان افزایش تحریمها به پایان میرسد.
تکذیب ممانعت ایران از بازرسیهای سرزده
خبرگزاری فرانسه به نقل از دیپلماتهای خارجی گزارش داد، ایران از بازدید آزمایش غیرمنتظره کارشناسان هستهیی سازمان ملل از یکی از سایتهای هستهیی زیرزمینی خود که در آنجا به غنیسازی اورانیوم مشغول است، جلوگیری کرد. به گزارش ایسنا آژانس بینالمللی انرژی اتمی در ماه مارس از ایران خواست اجازه دهد آژانس دوربینهای بازرسی را در سایت هستهیی نطنز نصب کند اما تهران با این امر مخالفت کرده و به جای آن با بازدیدهای غیرمنتظره و مداوم آژانس موافقت کرد.
با این حال به گفته یک دیپلمات خارجی، ایران به بازرسان آژانس اجازه ورود به سالنهایی که آبشارهای سانتریفوژ در آنجا قرار دارد را نداد.
وی افزود: به همین دلیل آنها نتوانستند جزئیات فعالیتهایی که در آنجا جریان داشت را به دست آورند.
یک دیپلمات دیگر گفت: بازرسان آژانس بارها از سایت نطنز بازدید کردهاند، اما تاکنون وارد سالن آبشارها نشده و بازرسیهای غیرمنتظره نداشتهاند.
در عین حال علیاصغر سلطانیه سفیر ایران در آژانس بینالمللی انرژی اتمی خبر منتشر شده از سوی خبرگزاری فرانسه مبنی بر ممانعت ایران از بازرسی بازرسان آژانس را تکذیب کرد و این خبر را در جهت ایجاد فضای منفی برای تحت تاثیر قرار دادن کنفرانس انپیتی ارزیابی کرد. سلطانیه تاکید کرد هیچ مشکلی در رابطه با بازرسیهای آژانس مطابق با پادمان جامع انپیتی وجود نداشته است و این موضوع را مقامات آژانس نیز تایید کردهاند و بازرسان نیز همچنان به کار خود ادامه میدهند. به گزارش آسوشیتدپرس نمایندگان کشورهای حاضر در کنفرانس وین روز پنجشنبه بار دیگر ایران را به خاطر عدم پیروی از درخواست شورای امنیت سازمان ملل مبنی بر توقف برنامه هستهییاش مورد مواخذه قرار دادند. هیات نمایندگی ایران نیز با اشاره به موضع خود تکرار کرد که طبق معاهده منع اشاعه ایران حق دارد به انرژی صلحآمیز هستهیی دست یابد و ایران بهرغم دو قطعنامه تحریمی شورای امنیت سازمان ملل فعالیتهای خود را متوقف نخواهد کرد.
حمید بعیدینژاد، یکی از اعضای اصلی هیات نمایندگی ایران در این کنفرانس گفت: ایران مصمم است همه زمینههای قانونی تکنولوژی هستهیی از جمله غنیسازی اورانیوم را منحصراً برای مقاصد صلحآمیز دنبال کند. وی با اشاره به اینکه ایران هرگز معاهده انپیتی را زیر پا نگذاشته است، تاکید کرد: هیچچیز نمیتواند ایران را متقاعد به تعلیق یا توقف فعالیتهای هستهییاش کند. ژان فرانسوا دوبل رئیس هیات نمایندگی فرانسه در ادعایی که هیچگاه مدرکی برای اثبات آن ارائه نشد، گفت: ایران از شبکه بازار سیاه عبدالقدیرخان پدر برنامه هستهیی پاکستان در زمینه تولید تسلیحات هستهیی کمک دریافت کرده است.