علی تتماج
رایس که برای تحقق اهداف آمریکا در آسیای مرکزی و قفقاز و متحدان سنتی روسیه تلاش گستردهای را مبذول داشته است امروز برای دیداری رسمی وارد مسکو میگردد.
این دیدار در حالی برگزار میشود که تحولاتی چند بر رایزنیهای وی سایه افکنده است. اجرای طرح دفاع موشکی آمریکا در اقمار گذشته روسیه و اتحادیه اروپا، مداخلات واشنگتن در امور داخلی همسایگان روسیه و نارضایتی مسکو از آن، پرونده هستهای ایران و کره شمالی و چگونگی برخورد با آن، حضور در معادلات جهانی و تقسیم مناطق نفوذ، نارضایتی طرفین از سیاستهای اجرایی شده در عرصه بینالملل، مناقشه برای دموکراسی و چگونگی اجرای آن در کشورهای مذکور و... مهمترین چالشهایی هستند که بر روابط دو کشور سایه افکندهاند. بر این اساس محورهای مذاکرات رایس و مقامات روسیه، در چارچوب اهدافی خاص اجرا میگردد که بعضا به تنش میان آنها منجر میشود.
1- رایس در حالی وارد مسکو میشود که محور اصلی مذاکرات وی پیرامون طرح سپر موشکی آمریکا است. ایالات متحده تلاش دارد تا برای حفظ هژمونی جهانیاش (پس از شکست در عراق) نظامیگری خود را بر جهان استوار سازد تا همچنان خود را حافظ نظام بینالملل معرفی نماید. در این راستا آنها اجرای طرح سپر موشکی در اروپا و نزدیکان روسیه را در دستور کار قرار دادهاند (این اقدام به صورت آرام در آفریقا و شرق آسیا و خاورمیانه اجرا میشود) در نقطه مقابل روسیه نیز این تحرکات را سیاست واحدی از سوی آمریکا اروپا علیه مناطق نفوذ خود ارزیابی میکند. با توجه به اینکه اجرای این مهم برای واشنگتن بسیار مهم است (بویژه استوار در اروپا که با برزگنمایی خطر مسکو اجرا میشود) و نیز تلاش مسکو برای مقابله با آن، سفر رایس بیش از هر چیز بر اصل مذاکره پیرامون این طرح اجرا میشود. در همین حال روسیه انتقاد شدید از عملکردهای آمریکا در نزدیکان این کشور را که به صفآرایی در برابر آن پرداختهاند (تحولات استونی، لهستان، اوکراین، کوزوو) را در دستور این رایزنیها دارد تا آمریکا را نسبت به عواقب خطرناک این تحرکات آگاه سازد.
2- ایالات متحده چارچوب بزرگنمایی نقض حقوق بشر در سایر کشورها را در اهداف سیاست خارجی خود به عنوان ابزاری برای تحت فشار قرار دادن آنها تدوین نموده است. چنانکه پیش از این رایس اعلام کرده وی در این سفر تلاش دارد تا نقض آزادی بیان و جلوگیری از فعالیتهای سیاسی در مسکو را به روسها گوشزد نماید و خواستار تغییر رفتار آنها گردد. در مقابل نیز روسیه بر توجه ایالات متحده به تحولات داخلیاش به جای بررسی سیاستهای داخلی کشورها تاکید دارد تا چالشی دیگر در روابط طرفین آشکار گردد.
3- رایس هرچند برای منافع آمریکا به مسکو آمده اما باید برای اجرای برخی خواستههای اروپا نیز فعالیت کند. (آمریکا نیازمند همکاری با اروپا است لذا امتیازاتی برای آن در نظر گرفته است)، اکنون اروپا خواستار اعمال فشار بر مسکو برای عدم ممانعت از انتقال انرژی به قاره سبز میباشد، برای استقلال کوزوو و افزایش تعداد اعضای اتحادیه با پیوستن اقمار شورای فعالیت میکند و در نهایت توسعه ناتو را در سر میپروراند. بر این اساس آنها مسکو را مهمترین مانع برای اجرای این اهداف میدانند لذا برآنند تا به هر نحو ممکن مانع از مخالفت آن با طرحهایشان گردند. با عنایت به نزدیکی دوباره آمریکا و اروپا، رایس باید بخشی از دیپلماسی خود را به طرح خواستههای اروپا معطوف دارد تا رضایت آنها را نیز در گرو این سفر جلب نماید.
4- بررسی پرونده هستهای ایران از مباحث جاری در اکثر رایزنیهای مقامات کشورهای حاضر در روند بررسی این پرونده میباشد. در شرایط کنونی آمریکا نیز تلاش دارد تا روسیه را به افزایش همکاریها علیه تهران (بویژه در اجرای قطعنامه 1747 شورای امنیت و عدم تامین سوخت نیروگاه بوشهر)، ترقیب نماید. این اقدام با ارائه امتیازات و تهدیداتی پیرامون تحولات جاری در منطقه اجرا میشود. (البته روسیه نیز از این شرایط برای پررنگ کردن نقش خود در معادلات جهانی و بعضا گرفتن امتیازاتی از ایران و سایر بازیگران پرونده بهرهبرداری میکند).
5- تحولات خاورمیانه بویژه صلح اعراب و رژیم صهیونیستی و بحران فلسطین اشغالی، مسائل عراق، لبنان، سوریه، اصلاحات سازمان ملل، بحرانهای موجود در آفریقا، چگونگی تقسیم مناطق نفوذ در عرصه بینالملل و بعضا اعلام گلایههایی از عملکرد طرفین در مناطق نفوذ طرف مقابل، (بویژه در خاورمیانه و اقمار گذشته شوروی)، مساله کره شمالی و چگونگی اجرای خواستههای گروه 6، مقابله با تروریسم (وجهه جهانی برای طرفین دارد)، از دیگر موضوعات مطرح در نشستهای رایس در مسکو خواهد بود.
در نهایت سفر رایس به روسیه را میتوان برگرفته از اهداف منطقهای و جهانی آمریکا و اروپا دانست که به دلیل مخالفتهای مسکو ناکام ماندهاند. البته طرفین میدانند که پذیرش خواستههای طرف مقابل به منزله تزلزل آنها میباشد که تاثیر مستقیم بر جایگاه جهانی آنها دارد، لذا هر کدام تلاش دارند تا ضمن متقاعد کردن طرف مقابل بر مواضع خود اصرار نمایند. رهاورد این برخوردها به ناکام ماندن مذاکرات منجر خواهد شد هرچند که طرفین در ظاهر بر حل اختلافات و دستیابی به نتایجی تاکید میکنند تا رایس با گامهای لرزان وارد مسکو گردد.