گروه سیاسی- آمریکا و متحدانش در انتظار پاسخ ایران به پیشنهادی هستند که شورای امنیت را متعهد میکند در مقابل توقف توسعه عملیات غنیسازی، از اعمال تحریمهای جدید علیه ایران خودداری کند. این پیشنهاد که به طرح «تایم اوت» معروف است چند ماه قبل از جانب سوئیس و سپس محمد البرادعی مدیر کل آژانس بینالمللی انرژی اتمی مطرح شد، اما تهران در آن زمان اعلام کرد این طرح در صورت حذف درخواست تعلیق قابل بررسی خواهد بود. اکنون طرح «تایم اوت» در شرایطی دوباره به میان آمده است که مقامات از به تاخیر افتادن بررسی پرونده هستهای ایران در شورای امنیت (تا دهم شهریورماه) خبر میدهند و از سویی دیگر مجال بیشتری برای دیپلماسی درخواست میکنند. مجله نیوزویک به عنوان اولین منبع اعلام احیای این طرح مینویسد: این طرح که این بار نه از جانب سوئیس و نه البرادعی بلکه انگلیس ارائه شده است اوایل ماه جاری توسط خاویر سولانا مسوول سیاست خارجی اتحادیه اروپا به علی لاریجانی دبیر شورای عالی امنیت ملی ایران ارائه شد. اما به گفته دیپلماتها تاکنون پاسخی از سوی تهران دریافت نشده است. علاوه بر این ایالات متحده نیز که نام آن در زمره پیشنهاددهندگان طرح تایم اوت به چشم میخورد برای تصویب قطعنامه سوم علیه تهران تلاش میکند و گروهی از اعضای مجلس نمایندگان آمریکا به دنبال لایحهای هستند که رابطه شرکتهای غربی با هرگونه فروش یا واردات بنزین به ایران را ممنوع میکند. خبرگزاری آسوشیتدپرس به نقل از دیپلماتها مینویسد: اوایل ماه جاری میلادی انگلیس، فرانسه و آلمان بررسی طرح «تایم اوت» را به منظور برونرفت از بنبست حاکم بر روند مذاکرات و از سرگیری گفتوگوها آغاز کردند. هر چند گفته میشود این پیشنهاد را سولانا به لاریجانی ارائه کرده است، اما دو طرف پس از گفتوگوهای سوم تیر در لیسبون –پایتخت پرتغال- تنها به روند مثبت مذاکرات و توافق بر سر تدوین طرح عملیاتی برای رفع ابهامات موجود در خصوص پرونده هستهای ایران اشاره کردند. آسوشیتدپرس مینویسد: با وجود موضع علنی واشنگتن و متحدان کلیدیاش این پیشنهاد از جانب امریکا، انگلیس، فرانسه، چین، روسیه و آلمان ارائه شده است و نشانهای از آمادگی آنها برای پذیرش برنامههای هستهای کنونی ایران –حداقل به طور مقدماتی- به منظور کاهش تنشها و ایجاد فضای مذاکرات به شمار میآید. با این حال این خبرگزاری امریکایی به نقل از یک دیپلمات اروپایی آگاه مینویسد: «متاسفانه آنها تاکنون به پیشنهاد پاسخ ندادهاند، اما طرح همچنان روی میز است.» وی میافزاید: این طرح تنها یک تایماوت است زیرا محدود شده است. خبرگزاری رویترز نیز به نقل از دیپلماتها مینویسد: «این طرح نوعی مقدمه برای ورود به مذاکراتی است که همچنان تعلیق غنیسازی مورد نیاز آن است. در حقیقت این پیشنهاد به منزله یک وقفه در مجادله است در حالی که دو طرف مذاکره در خصوص آتشبس را آزمایش میکنند.» دیپلماتها میافزایند: هدف از آتشبس ورود به مذاکرات صلح خواهد بود. دیپلماتها با اشاره به بسته مشوقهای اقتصادی و سیاسی پیشنهادی غرب میگویند: آنچه ما از آن سخن میگوییم، رها کردن درخواست تعلیق نیست، بلکه هدف مبتکرانه عمل کردن در گامهای آتی در جهت تعلیق است. در همین حال یک مقام وزارت امور خارجه انگلیس میگوید: «گامهای بعدی در دست بررسی است، اما سیاست ما همانند رویکرد همیشگی است و هیچ انعطافی در مورد لزوم تعلیق غنیسازی پیش از قطعی شدن مذاکرات وجود ندارد. کاندولیزا رایس وزیر امور خارجه آمریکا نیز که در ماههای اخیر در فهرست حامیان استراتژی دیپلماسی در قبال ایران قرار گرفته است، میگوید: راههایی که ایران میتواند از طریق آن قادر به تعلیق باشد را بررسی میکنیم.»
نشانههای شکست بنبست
علاوه بر انعطاف نسبی غرب در قبال فعالیتهای هستهای ایران که از طریق ارائه پیشنهاد اخیر علنی شده است، تحرکات دیگری در جهت شکست بنبست جاری به چشم میخورد. ایران اخیراً اعلام کرده است برای پاسخگویی به سوالات باقی مانده آژانس بینالمللی انرژی اتمی در خصوص نزدیک به دو دهه فعالیت هستهای خود آمادگی دارد. این در حالی است که در گذشته عدم شفافیت ایران و باقی ماندن برخی سوالات از موضوعاتی بوده است که البرادعی همواره در گزارشهای خود از آن انتقاد کرده است. لاریجانی و البرادعی در گفتوگوهای اخیر خود در وین متعهد شدند طی فرجهای 60 روزه طرحی عملیاتی برای حل سوالات باقی مانده آماده کنند و سپس دبیر شورای عالی امنیت ملی ایران از کارشناسان آژانس برای سفر به تهران و تدوین این طرح دعوت به عمل آورد. رویترز با اشاره به این اقدام ایران مینویسد: توافق در زمینه شفافیت هستهای احتمال حمایت از مصالحه بر سر غنیسازی را افزایش میدهد. این در حالی است که روسیه –شریک تجاری و هستهای ایران- اعلام کرده است تا زمانی که نتیجه بازرسیهای آژانس در تاسیسات هستهای ایران کاملاً شفاف نشود، از تحریمهای بیشتر علیه ایران حمایت نمیکند. آژانس بینالمللی انرژی اتمی میگوید با توجه به فقدان اطلاعات کافی قادر به اثبات ماهیت صلحآمیز فعالیتهای هستهای ایران نیست. در همین حال علیاصغر سلطانیه نماینده دائم ایران در آژانس از سفر اولی هاینونن معاون البرادعی و چند تن از مسوولان بخشهای مختلف آژانس به ایران در دهه سوم تیرماه خبر میدهد. سلطانیه میگوید: از 21 تا 23 خرداد گروهی متشکل از معاون و برخی از مسوولان آژانس برای بررسی یک برنامه کاری که به تمامی مسائل باقی مانده مربوط به برنامههای هستهای ایران پاسخ خواهد داد، به تهران میآیند. به گفته سلطانیه این مقامات بازرس نیستند و سفر آنها قبل از دور بعدی (چهارم) مذاکرات لاریجانی و سولانا که احتمالاً اواسط تیرماه برگزار میشود، انجام خواهد شد. خبرگزاری آسوشیتدپرس به نقل از مقامات با اشاره به طرح درخواست تعلیق دو سویه در گذشته و عکسالعمل ایران ادعا میکند: ایران سال گذشته توقف فعالیت برخی –و نه همه- سانتریفیوژهای غنیسازی اورانیوم را در مقابل آغاز مذاکرات مورد توجه قرار داد، اما انگلیس، آمریکا و فرانسه بر موضع خود مبنی بر تعلیق کامل این گونه عملیات تاکید کردند. این در حالی است که مذاکرات هستهای چندجانبه پس از مخالفت تهران با بسته مشوقهای پیشنهادی 1+5 (امریکا، انگلیس، فرانسه، چین، روسیه به علاوه آلمان) در شهریورماه گذشته متوقف شد و از آن پس از مجموع اهداف تهران برای راهاندازی 54 هزار دستگاه سانتریفیوژ، سه هزار دستگاه در حال تولید اورانیوم غنی شده در سطح پایین است. برخی دیپلماتها بر این گمانند با توجه به پیشرفت هستهای ایران، این احتمال وجود دارد که نظریات البرادعی در مورد مصالحه با ایران با قدرت بیشتری دنبال شود. البرادعی در گزارش سوم خردادماه خود در مورد فعالیتهای هستهای ایران این نکته را خاطرنشان کرد: با توجه به غلبه تهران بر مشکلات فنی، جمهوری اسلامی به دانش غنیسازی دست یافته است و از این پس طرح درخواست تعلیق توجیهپذیر نیست. هر چند این موضعگیری واکنش تند کشورهای غربی را برانگیخت اما به تدریج زمینه تغییر رویکرد آنها را فراهم کرد و در نهایت به احیای طرح «تایم اوت» آن هم با حمایت مستقیم آمریکا منجر شد.