سیدمحسن امامیفر: باز هم دعوای همیشگی! عدهای مدام بر طبل آمریکاستیزی میکوبند و معتقدند که آمریکا هرگز قابل اعتماد نیست و عدهای دیگر بر لزوم اعتمادسازی بین طرفین تاکید دارند. اما آنچه که در یکی دو روز اخیر بسیار خبرساز شده، اعمال تحریمهای جدید آمریکا است که شامل نوزده فرد و شرکت ایرانی میشود. پس از اعلام این خبر، واکنشهای متفاوتی در داخل به این اقدام آمریکا شد. حتی در سطح بینالمللی هم واکنشهایی در پی داشت. آنچه که از شواهد و قرائن و با نگاهی به مفاد حقوقی توافقنامه ژنو برمیآید و تحلیلگران و طرفین توافق بر آن تاکید دارند این است که تحریم اخیر آمریکا قبل از توافق ژنو تصویب شده و پس از طی کردن بروکراسی اداری، حال نوبت به اعمال آن رسیده است و اساساً خلاف مفاد توافقنامه، اقدامی صورت نگرفته است، هرچند که میتوان گفت، این تحریم، ضربهای به حسن نیت بین طرفین بود. باید توجه داشت که یک توافقنامه شامل بندها و موادی حقوقی است که طرفین را ملزم به اجرای تعهدات خود میکند.
اما نکته مهم اینجاست که برای انجام این تعهدات، باید حسن نیت متقابلی بین طرفین به وجود آید که از آن با عنوان روح حاکم بر توافق یاد میشود. در واقع با تحریم اخیر آمریکا، توافقنامه به لحاظ حقوقی نقض نشد اما روح حاکم بر آن، با لطماتی مواجه شد که نیازمند ترمیم آن از سوی آمریکا میباشد. در همین راستا، کاخ سفید در رابطه با تحریم اخیر بیانیهای منتشر کرده که بخشهایی از آن در ادامه میآید. کاخ سفید در واشنگتن اعلام کرد افزایش شرکتها و افراد تحت تحریمهای اقتصادی علیه ایران، نقضکننده هیچ یک از بخشهای توافق میان ایران و گروه 1+5 در ژنو نیست. به گزارش رویترز، کاخ سفید اضافه کرد: «تصمیم آمریکا برای توقیف داراییهای شرکتهایی در پاناما، سنگاپور، اوکراین و ایران با استناد به تحریمها و مجازاتهایی انجام شد که از قبل از توافق ژنو وجود داشتند.» "جی کارنی" سخنگوی کاخ سفید توضیح داد: «باراک اوباما رئیسجمهور آمریکا به اعمال نکردن هیچ تحریم جدیدی علیه ایران در ارتباط با برنامه هستهای این کشور پایبند است.»
در بیانیه وزارت خارجه آمریکا آمده است: «آمریکا و شرکایش در گروه 1+5 امکان امضای توافق طولانیمدت با ایران را بررسی میکنند توافق همهجانبهای که اعتماد به برنامه هستهای ایران تنها برای اهداف صلحآمیز را فراهم میکند. همزمان آمریکا با قدرت به اعمال سیستم تحریم و کشف اقدامات دولت ایران برای استفاده از شرکتهای جعلی برای ادامه برنامه هستهایاش متعهد است. «ماری هارف» معاون سخنگوی وزارت خارجه آمریکا در پاسخ به سوالی درباره تصمیم واشنگتن به اضافه کردن شرکتها و افراد جدیدی به فهرست سیاه تحت تحریم گفت: «آمریکا در مذاکرات ژنو، به ایرانیها توضیح داد که تحریمهای از پیش اعمال شده همچنان ادامه دارد که شامل اضافه کردن شرکتها و افراد جدید به فهرست تحریمها میشود. ایرانیها به هنگام امضای توافقنامه ژنو، از این موضوع آگاه بودند.»
وی افزود: «دولت آمریکا در این باره کاملا شفاف است. دولت آمریکا به کنگره اعلام کرد ضروری است تحریم جدیدی علیه ایران اعمال نشود زیرا اجرای تحریمهای قبلی همچنان پابرجاست.» به هر حال بسیاری معتقدند این تحریم، مخالف توافقنامه نبود. در همین رابطه، مدیرکل دفتر مطالعات سیاسی و بینالمللی وزارت امور خارجه کشورمان گفت: «تحریمهای جدیدی علیه ایران اعمال نشده و توافق ژنو همچنان پابرجا است.» مصطفی دولتیار که در دومین سمینار جغرافیای سیاسی و همگرایی آمریکای لاتین و ایران حضور داشت در جمع خبرنگاران در خصوص توافق ژنو تاکید کرد: «این توافق لغو نشده و همچنان ادامه دارد.» عضو پیشین تیم مذاکرهکننده ایران با 1+5 افزود: «تحریم جدیدی علیه ایران اعمال نشده و اعلام اسامی شرکتهای جدید به معنای لغو توافق ژنو نیست و این موضعگیری را سخنگوی وزارت خارجه کشورمان نیز اتخاذ کرده است.»
اما یک کارشناس مسائل بینالملل معتقد است، وضع تحریمهای تازه علیه ایران موضع گروههای داخل کشور که میگویند نمیتوان به غرب اعتماد کرد، را تقویت میکند. حشمتالله فلاحتپیشه با اشاره به تحریمهای جدید مطرح شده علیه ایران، اظهار کرد: «این تحریمها روح شکل گرفته در مذاکرات ژنو را تهدید میکند و این کار نشان میدهد آمریکا هنوز نتوانسته فضای مثبتی را شکل دهد که بتوان در قالب آن توافقات ژنو را ادامه داد.» این نماینده پیشین مجلس فرصت شش ماهه بعد از توافق ژنو را مرحله ارزیابی صداقت دو طرفه عنوان کرد و یادآور شد: «قرار بود در این مرحله طرف ایرانی صداقت خود را در همراهی با بازرسان آژانس برای دغدغهزدایی از طرف غربی نشان دهد، زیرا ما همواره معتقد بودیم غرب به دنبال بهانه از ایران است و دغدغه واقعی ندارد.» فلاحتپیشه افزود: «غربیها نیز باید در این مدت پایبندی خود به توافق ژنو را نشان دهند که این امر شامل دو موضوع مهم به رسمیت شناختن حق هستهای ایران و همچنین کاهش تحریمها علیه ایران بوده است.»
این کارشناس مسائل سیاسی معتقد است در شرایط کنونی تنها راهحل تقویت حسننیت در روابط دو طرف شکلگیری رفتارهای اعتمادساز تازه نزد آمریکاست. اما در مجلس شورای اسلامی بعضا واکنشهایی بسیار تند از سوی برخی نمایندگان نسبت به اقدام اخیر آمریکا صورت گرفته است. در همین رابطه، منصور حقیقتپور نماینده مردم اردبیل و نایب رئیس کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی مجلس شورای اسلامی با اشاره به اقدام آمریکا در افزودن 19 فرد و شرکت به لیست تحریمهای ضد ایرانی، اظهار داشت: «آمریکاییها با این عملکردشان نشان دادند که مرکز ثقلشان ضربه خورده و هماکنون بر پایه عدم ثقل، تصمیمگیری میکنند و سخن میگویند.»
وی با تأکید بر اینکه جمهوری اسلامی ایران برای بازگشت به وضعیت قبل از توافق ژنو چند ساعت بیشتر وقت نمیخواهد، افزود: «ما هوشیارانه عمل میکنیم، ضمن اینکه قبلاً هم اعلام کرده بودیم که هیچ امیدی به آمریکاییها برای راستگویی نیست چون آمریکا دیوار بیاعتمادی بلندی را طی این 60 سال بین خودش و ایران ایجاد کرده است و هنوز هم در حال بالاتر بردن ارتفاع این دیوار است.» نایب رئیس کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی مجلس در ادامه یادآور شد: «با این اقدام آمریکا، این بار جامعه جهانی در این زمینه قضاوت خواهد کرد و همه ناظر بر این روند بیاعتمادی و عهدشکنی آمریکا هستند؛ ما هم منتظر اعلام نظر صریح تیم مذاکرهکننده هستهای در این باره هستیم.»
حقیقتپور ادامه داد: «به محض اعلام نظر تیم مذاکرهکننده هستهای، قطعاً شرایط برای بازگشت به شرایط قبل از توافق ژنو برای ما فراهم خواهد شد.» وی با ذکر این نکته که آمریکاییها فرصت بزرگی را برای خروج از این بنبست از دست دادند و خسارت آن را قطعاً مردم آمریکا پرداخت خواهند کرد، یادآور شد: «مردم آمریکا باید بدانند چه سیاستمداران عهدشکنی بر این کشور حاکم هستند که به هیچ وجه قابل اعتماد نیستند.» حقیقتپور بر همین اساس با بیان اینکه مردم آمریکا باید جریاناتی که امروز بر این کشور حاکم است را بشناسند، افزود: «ما هماکنون باید یک تلاش حقوقی فراگیر انجام دهیم.» وی همچنین تأکید کرد: «دولت و تیم مذاکرهکننده هستهای کشورمان باید اقدام سنگین و مناسبی انجام دهند نه اینکه مانند آمریکاییها رفتار سبکی داشته باشند.»
نایب رئیس کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی مجلس در پایان ضمن کنایه به رئیسجمهور خاطرنشان کرد: «با توجه به اینکه مسئولان دولتی میگویند سرهنگ نیستند و حقوقدان هستند، لذا منتظر پاسخ حقوقی مناسب به آمریکاییها از سوی آنان هستیم.» از سوی دیگر، نماینده کرمان هم به این قضیه واکنش نشان داد. محمدمهدی زاهدی رئیس کمیسیون آموزش و تحقیقات خانه ملت با اشاره به افزایش تحریمهای آمریکا علیه کشورمان گفت: «این تحریمها نشانگر فرمایشات مقام معظم رهبری درباره غیرقابل اعتماد بودن آمریکاییهاست.» وی آمریکا را غیرقابل اعتماد دانست و به همین دلیل از دستگاه دیپلماسی کشور بهخصوص تیم مذاکرهکننده هستهای خواست، مراقب حیلههای آمریکاییها باشند. رئیس کمیسیون آموزش و تحقیقات مجلس با بیان اینکه آمریکاییها با واژهها بسیار بازی میکنند، تصریح کرد: «در توافقنامه خوددداری از هرگونه تحریم بیشتر آمده است اما آنها امروز تحریمهای جدید را اعمال کرده و با تغییر ادبیات میگویند که در توافقنامه عدم افزایش تحریمهای مرتبط به مسائل هستهای ذکر شده است.»
زاهدی با بیان اینکه جمهوری اسلامی ایران باید در مذاکرات هستهای به صورت جدی مراقب واژگان متن توافقنامهها باشد، اظهار داشت: «باید در مذاکرات هستهای مراقب واژگان توافقات باشیم تا زمینه سوءاستفاده آمریکاییها فراهم نشود.» وی با تاکید بر اینکه نمیتوان به استکبار و ایادیاش اعتماد کرد، گفت: «عزت و سربلندی جمهوری اسلامی ایران همواره و در هر مذاکراتی باید مورد توجه باشد.» اما این پایان واکنشها در مجلس نبود. برخی نمایندگان پای را بسیار فراتر گذشته و در اظهارنظرهایی بیسابقه سخن از ارائه طرح دوفوریتی که دولت را ملزم به غنیسازی بالای 60 درصدی میکند، به میان آوردهاند. بر همین اساس، ابوالقاسم جراره عضو فراکسیون اصولگرایان مجلس از تهیه طرحی در مجلس توسط نمایندگان شاخص مجلس با تخصص در حوزههای هستهای، اقتصادی و حقوقی خبر داد که براساس آن نیازهای کشور در حوزه هستهای مشخص میشود.
وی با بیان اینکه در یکی از بندهای توافقنامه آمده است که ایران باید براساس نیازهایش غنیسازی انجام دهد، گفت: «نمایندگان مجلس با این طرح میخواهند دولت را بر نیازهایی که در این حوزه وجود دارد ملزم نمایند.» عضو فراکسیون اصولگرایان مجلس خاطرنشان کرد: «در حال حاضر نیاز ما در بحث هستهای در حد نیاز نیروگاهها خلاصه شده، در حالی که این گوشهای از کار است و نیاز کشورهای پیشرفته برای غنیسازی در حوزههای مختلف به مراتب بیشتر از این است.» جراره افزود: «به عنوان مثال با هستهای کردن خیلی از پروژهها میتوانیم از آلوده شدن هوای شهرهای بزرگ جلوگیری کرده، و در بحث کشاورزی نیز میتوان با استفاده از توانمندیهای هستهای مانع از بیماریهایی شد که در اثر کودهای شیمیایی ایجاد میشود.»
این عضو کمیسیون صنعت مجلس در ادامه اظهار داشت: «هدف از این طرح این است که دولت ملزم شود که نیازهای کشورمان در حوزه هستهای را مشخص کند تا براساس این نیازها غنیسازی تعریف شود.» وی با اشاره به طرح کمیسیون صنعت مبنی بر هستهای شدن سوخت کشتیهای اقیانوسپیمای کشورمان گفت: «ما برای این کار حداقل به غنیسازی بالاتر نیاز داریم.» عضو فراکسیون اصولگرایان مجلس با بیان اینکه نمایندگانی با تخصص در حوزههای هستهای، حقوقی و اقتصادی در حال تهیه این طرح هستند تا همه جوانب برای این کار در نظر گرفته شود گفت: «اگر این طرح در مجلس به تصویب برسد قانون میشود و دولت نیز موظف به اجرای آن خواهد شد.»
از طرفی حجتالاسلام سیدمهدی موسوینژاد نماینده مردم دشتستان در مجلس شورای اسلامی هم در این رابطه گفت: «با توجه به روندی که طرف مذاکرهکننده در جریان مذاکرات هستهای در پیش گرفته است نمایندگان در حال تهیه طرحی هستند که دولت را ملزم میکند تا غنیسازی اورانیوم را تا بیش از 60 درصد افزایش دهد.» وی با بیان اینکه قرار است این طرح با قید 2 فوریت به هیئت رئیسه ارائه شود، تصریح کرد: «پیش از این نیز طرحی با قید دو فوریت با عنوان الزام دولت بر حفاظت از دستاوردهای هستهای به هیئت رئیسه مجلس تحویل داده شده بود که به دلیل شرایط کشور طرح مسکوت گذاشته شد.» عضو کمیسیون انرژی مجلس اظهار داشت: «کشور ما پتانسیلهای لازم را برای انجام غنیسازی با غنای بالای 20 درصد در اختیار دارد و ما برای تأمین سوخت کشتیهای خود به اورانیوم با غنای بیش از 60 درصد نیاز داریم که با توجه به هزینه بالای سوختهای فسیلی ما نیز باید از انرژی پاک و کمهزینه هستهای برخوردار باشیم.»
موسوینژاد با بیان اینکه آمریکا هیچ توافق و حقی را در جامعه بینالملل به رسمیت نمیشناسد، گفت: «آمریکا با اعمال تحریمهای جدید توافقنامه ژنو را زیر پا گذاشته است.» اما عوض حیدرپور، نماینده مجلس شورای اسلامی و عضو کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی مجلس در گفتگویی با آفتاب یزد نسبت به ارائه طرح غنیسازی بالای شصت درصدی از سوی برخی نمایندگان واکنش نشان داد و گفت: «به نظر میرسد جمهوری اسلامی ایران به غنیسازی بالای 20 درصد، نیاز ندارد. ما زمانی که نیازی به این امر نداریم، چه دلیل دارد که این را مطرح کنیم. مجموعه مجلس شورای اسلامی بیشتر از نیازهای جمهوری اسلامی و مقررات NPT، توقعی از سازمان انرژی اتمی ندارد و علیالقاعده بهتر است که این صحبتها اصلا مطرح نشود به دلیل اینکه ما اگر یک روزی نیاز به غنیسازی بالای 20 درصد برای مصارف دارویی، کشاورزی و... داشته باشیم باید این نیاز را از طریق سازمان بینالمللی انرژی اتمی پیگیری نماییم.»
این عضو کمیسیون امنیت ملی مجلس در پاسخ به اینکه آیا اظهارنظر این نمایندگان تحت تاثیر جوسازی تندی است که در دو روز گذشته به وجود آمده است یا خیر، اظهار کرد: «به طور حتم این اظهارنظرات کاملا شخصی بوده و نظر کلیت مجلس شورای اسلامی، مقامات جمهوری اسلامی و سازمان انرژی اتمی ایران نیست. به نظر میرسد طرح غنیسازی بالای شصت درصد از سوی برخی نمایندگان، جزء آرزوهای آنها میباشد.» وی در رابطه با تحریم اخیر آمریکا اظهار داشت: «به نظر میرسد اقدام اخیری که آمریکاییها انجام دادند خارج از توافقی است که انجام گرفته است زیرا که وزارت خزانهداری آمریکا در حالی این تحریم را اعمال کرده است که معاون خزانهداری و خانم وندی شرمن به سنا رفته بودند تا کنگره را مجاب کنند که تحریم جدیدی وضع نکنند. حال جای تعجب دارد که وزیر خزانهداری که خودش تلاش بسیاری انجام داده تا تحریم جدیدی دایر نشود، حالا بیاید و تحریمی را علیه تعدادی از مقامات و شرکتهای ما اعمال کند. این تناقض بین رفتار خانم شرمن و وزارت خزانهداری آمریکا میباشد و جالب اینکه خانم شرمن از افراد تاثیرگذار و نقشآفرین در توافق ژنو بوده است.»
این عضو کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی مجلس در ادامه گفتگویش با آفتاب یزد در پاسخ به اینکه بسیاری از تحلیلگران و همچنین طرفین مذاکره اذعان دارند که این تحریم اخیر قبل از توافق ژنو تصویب شده است و حال پس از طی بروکراسی اداری به مرحله اجرا رسیده است و این هیچ تعارضی با مفاد حقوقی توافقنامه ژنو ندارد زیرا که در توافقنامه از عدم تصویب تحریمهای جدید سخن به میان آمده است و در همین رابطه سیدعباس عراقچی، عضو ارشد تیم مذاکرهکننده هستهای هم بیان کرد که این تحریم جدید، خلاف روح توافقنامه بود، نه مفاد حقوقی توافقنامه، اظهار داشت: «برداشت آقای عراقچی دقیقا همینگونه بوده است، اما انتظاری که ما از دولت آمریکا، آقای اوباما، خانم شرمن و وزارت خزانهداری آمریکا داشتیم، این بود که این تحریم را ابلاغ نمیکردند.
انتظار داشتیم آمریکا رفتار دوگانهای از خود به نمایش نمیگذاشت و برداشت من این است که اینها بداخلاقی کردند.» عوض حیدرپور در ادامه در رابطه با موضع کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی مجلس به طور خاص و فارغ از موضع دیگر نمایندهها در رابطه با تحریم اخیر، بیان کرد: «پس از اعمال تحریم اخیر، کمیسیون تا به الان جلسهای نداشته است اما به طور طبیعی ما باید در کمیسیون بررسی حقوقی روی این قضیه داشته باشیم تا ببینیم آیا این تحریمی که انجام گرفته با مفاد توافقنامه ژنو مغایرت دارد یا خیر و در صورت عدم مغایرت با توافقنامه، موضع کمیسیون این خواهد بود که روال به صورت طبیعی در پیش گرفته شود.» وی در پایان گفتگویش با آفتاب یزد خاطرنشان کرد: «ما به عنوان نمایندگان ملت خواستار آن هستیم که اگر آمریکاییها برای حل مسئله هستهای صادقانه به میدان آمدهاند، از این به بعد از اینگونه اقدامات خصمانه که روابط بین دو کشور را به هم میزند، بپرهیزند.» از طرفی نماینده اسبق ایران در سازمان ملل متحد راهکار مناسبی را برای بهانه ندادن به دست مخالفان و نمایندگان ارائه کرده است.
وی با بیان اینکه اگر برخی نمایندگان فکر میکنند که تیم مذاکرهکننده در طی مذاکرات اشتباهی انجام داده است باید از مذاکرهکنندگان توضیح بخواهند، گفت: «متأسفانه به جای توضیح خواستن و ابراز نقدهای سازنده مشاهده میکنیم که آنها با فراخواندن بیمورد وزیر امور خارجه به مجلس این پیام را ناخواسته به غرب میدهند که تیم مذاکرهکننده نقش اصلی را برعهده ندارد و این موجب سستی است.» سیدعلی خرم در گفتگو با ایلنا، در خصوص مخالفتهایی که با وزیر امور خارجه و توافقنامه هستهای میشود اظهار داشت: «قطعاً این مخالفتها در جایی که قرار است کشور بهرهمند شود و توافقنامه را عملی کند، تأثیر منفی خواهد داشت.» وی ادامه داد: «در این توافقات به نتیجهای رسیدهایم که به عمل در نیاوردن و ایجاد تأخیر در آن به ضرر ماست و این مخالفتها که منجر به سستی میشود کمکی به ایران نخواهد کرد. متأسفانه مخالفتها از یک انتقاد ساده گذشته است و به حای نشان دادن راهحل و راهکار، سنگاندازی میکنند.»
این دیپلمات سابق کشورمان تصریح کرد: «این مخالفتهایی که با توافقنامه ژنو میشود در تضاد با خواسته و نظر مقام معظم رهبری است و آرامش کشور را از بین میبرد. بنابراین باید از مخالفان خواست تا با حفظ آرامش موجب حفظ منافع ملی ایران شوند.» وی در خصوص اینکه ارزیابیتان از دلیل مخالفتها چیست، تصریح کرد: «این مخالفتها معنایی جز مخالفت با رفع تحریمها ندارد یا آنکه آقایان موضوع را متوجه نشدهاند.» سفیر و نماینده اسبق ایران در سازمان ملل متحد ادامه داد: «از دولت میخواهم که با دعوت از مخالفان و نمایندگان تمامی فرایندهایی که منتج به انعقاد توافق ژنو شد را توضیح دهد تا بهانهای در دست مخالفان نباشد و بتواند اجماعی ملی در خصوص حل مسئله هستهای ایجاد کند.»