امیرعلی اسکندری
در ادامه برگزاری کنفرانس امنیتی بغداد همایش بینالمللی شرمالشیخ با حضور 6 کشور همجوار عراق، پنج عضو دایم شورای امنیت سازمان ملل، بقیه 7 کشور صنعتی جهان به علاوه سازمان ملل، سازمان کنفرانس اسلامی، اتحادیه عرب و مصر و بحرین در روزهای 13 و 14 اردیبهشتماه جاری (سوم و چهارم ماه مه) به منظور بررسی مشکلات امنیتی عراق و یافتن راهحلی برای آن برگزار میشود.
اگر چه این اجلاس قرار بود در عراق یا ترکیه برگزار شود اما به بهانه نارضایتی اکراد و بیامنیتی در عراق به مصر منتقل شد. البته به نظر اکثر تحلیلگران پشت پرده این جابجایی مکانی چیزی جز تضعیف نقش کلیدی ایران توسط ایالات متحده وجود ندارد. اگر چه آمریکا سعی دارد با این حرکت تاکتیکی از نقش ایران بکاهد اما از سویی نمیتواند از حضور تعیین کننده ایران نیز چشمپوشی کند. هفته گذشته سفیر جدید آمریکا در عراق با ابراز امیدواری از حضور جمهوری اسلامی ایران در کنفرانس بینالمللی شرمالشیخ اعلام کرد: حضور ایران و سوریه در این کنفرانس یک فرصت واقعی ایجاد میکند. همچنین آسوشیتدپرس به نقل از جورجبوش گزارش داد، کاندولیزا رایس ممکن است در اجلاس بینالمللی شرمالشیخ با ایران مذاکرات رو در رو داشته باشد. دولت عراق نیز موفقیت کنفرانس شرمالسیخ را منوط به شرکت ایران در آن میداند. سفر هوشیار زیباری در چهارشنبه گذشته به تهران بخشی از فعالیتها و اقدامات دولت عراق در جلب نظر ایران برای شرکت در این کنفرانس بود. البته تهران حضور در اجلاس شرمالشیخ را منوط و مشروط به آزادی دیپلماتهای گروگان گرفته شده ایران توسط نیروهای آمریکایی در اربیل عراق کرده است. (نیروهای نظامی آمریکا در روز بیستویکم دی ماه سال گذشته با حمله به ساختمان کنسولگری ایران در اربیل عراق، پنج تن از دیپلماتهای ایرانی ساکن این محل را با ادعای ارتباط با سپاه پاسداران ربودند و با گذشت بیش از سه ماه از آزادی این افراد خودداری مینماید.) از سویی وزارت خارجه اعلام کرده است که در حال انجام رایزنیهایی برای تضعیف نشدن نقش همسایگان عراق در این اجلاس است. در همین رابطه "محمود عثمان" از رهبران برجسته کرد و عضو بارز همبستگی کردستان در مجلس نمایندگان عراق گفت که آزادی دیپلماتهای ایرانی در بند نیروهای آمریکایی از شرطهای ایران برای شرکت در همایش است.
وی پیشبینی کرد که نیروهای آمریکایی با توجه به اهتمام واشنگتن به حضور ایران در همایش در روزهای آینده تعدادی از دیپلماتها را آزاد کنند.
"احمد چلبی" رییس کنگره ملی عراق نیز گفت که آمریکا با بازداشت دیپلماتهای ایران و ورود به دفتر کنسولگری این کشور در اربیل و نیز بازداشت زایران ایرانی نجف و کربلا و کاظمین، در صدد تحریک تهران است.
اما پس از تصمیمگیری وزارت خارجه مبنی بر شرکت در اجلاس شرمالشیخ به نظر میرسد حضور قدرتمند ایران در این کنفرانس نقش تعیینکنندهای خواهد داشت. آمریکا در دامی گرفتار است که باز شدن گرههای آن در دستان پرتوان جمهوری اسلامی است.
با بالا گرفتن اختلافات میان حزب دموکرات و جمهوریخواه آمریکا بر سر چگونگی خروج از بحران عراق بوش با چالش بیسابقهای در دوران ریاست جمهوریاش مواجه شده است. بوش دموکراتها را به توی تصمیم کنگره در مورد لایحه بودجه نظامیاش تهدید کرده است و دموکراتها اعلام کردهاند اگر بوش به چنین عملی دست بزند بدون تردید او را استیضاح خواهند کرد که در تاریخ روسای جمهور آمریکایی سابقه است. اگر چه نمیتوان از مصارف داخلی و انتخاباتی بحران عراق برای دموکراتها چشمپوشی کرد اما در عین حال آنها بر طرح زمانبندی خروج نظامیان آمریکایی از عراق مصر هستند و به نظر نمیرسد با دولت بوش کنار بیایند. شاید این اولین بار در تاریخ آمریکا باشد که نزاع دموکراتها و جمهوریخواهان بر سر یک بحران تا این اندازه جدی به نظر برسد. در این فضا بوش ناچار است راهحلی آبرومندانه برای خروج از بحران عراق بیابد. شاید چیزی شبیه به مذاکرات کسینجر درباره خروج از جنگ ویتنام و دفاعی که وی از ته مانده آبروی ایالات متحده در افتضاح ویتنام به عمل آورد.
با در نظر گرفتن این وضعیت نقش جمهوری اسلامی ایران به عنوان کشوری با نفوذ در میان دولت و ملت عراق میتواند در اجلاس شرمالشیخ بسیار حساس باشد. هر چند کنفرانسهایی مثل شرمالشیخ و ریاض به منظور تضعیف نقش ایران در معادلات منطقه و عراق تشکیل میشود اما حضور قدرتمند ایران میتواند معادلات از پیش تعیین شده را به هم بریزد. از سویی مسوولان عراق بارها تاکید کردهاند که حضور فعال ایران در اجلاس شرمالشیخ برای عراق و امنیت آن بسیار مهم است. سفیر عراق در تهران در رابطه با عدم حضور تهران در اجلاس شرمالشیخ گفت امیدواریم شاهد روزی نباشیم که ایران در این اجلاس شرکت نکند.
به گفته سفیر عراق، اگر ایران در اجلاس شرمالشیخ شرکت نکند خللی در روند اجلاس رخ خواهد داد.
وی در این باره به مرز 1336 کیلومتری بین دو کشور ایران و عراق اشاره کرد و افزود: ایران باید در چنین اجلاسهایی که با شرکت کشورهای همجوار صورت میگیرد، حضور داشته باشد؛ زیرا معتقدیم ایران نقش بزرگ و فعالی در تثبیت امنیت عراق دارد.
اما در نهایت رودررویی ایران و آمریکا در کنفرانس بغداد است که به این اجلاس اهمیت فوقالعادهای داده است. این سوال که آیا مقامات ایرانی حاضر میشوند با طرف آمریکایی گفتگو کنند در این هفته پاسخ داده میشود. اگر چه تهران اعلام کرده است برای حل مشکلات عراق و نه برای موضوعات دیگر حاضر است با طرف آمریکایی بر سر یک میز بنشیند اما گویی این تمنا از سوی ایالات متحده بیشتر به چشم میآید. به نقل از خبرگزاری سوریه (سانا) جان ادواردز، نامزد دموکرات آمریکا در انتخابات ریاست جمهوری این کشور انجام مذاکرات با سوریه و ایران جهت تحقق ثبات در عراق را خواستار شده است.
وی طی سخنانی در کنفرانس شورای ملی دموکرات یهودیان در نیویورک تاکید کرد: آمریکا برای برقراری ثبات در عراق باید با دیگر کشورهای خاورمیانه از جمله ایران و سوریه وارد مذاکره شود.
ادواردز اذعان داشته: سوریه و ایران نیز همچون دیگر کشورهای منطقه با برقراری ثبات در عراق ارتباط دارند لذا باید این کشورها نیز در عملیات برقراری صلح و ثبات در عراق مشارکت داشته باشند. وی همچنین عقبنشینی نیروهای آمریکایی از عراق را خواستار شده است. همچنین نمایندگان آمریکا از گفتوگو با ایران استقبال کردند. "دنیس کاسینیچ" در گفتوگو با خبرنگار شبکه تلویزیونی "العالم" با استقبال از ایده احمدینژاد در خصوص حل مشکلات عراق از طریق مذاکره گفت: مهم برای ما انجام گفتوگوی دو جانبه یا مذاکرات چندجانبه با ایران است.
وی افزود: تمایل شدید من به برقراری روابط دیپلماتیک با تهران نه تنها به خاطر تحقق صلح در منطقه بلکه به خاطر تحقق صلح در سراسر جهان است.
کاسینیچ با تاکید بر اینکه ایران میتواند به آمریکا در کاهش معضلات در عراق کمک کند، تصریح کرد: حکمت اقتضا میکند به ندای خرد گوش فرا دهیم و روابط دیپلماتیک کاملی با تهران برقرار کنیم.
از سوی دیگر "جانکانییرز" رئیس کمیسیون حقوقی مجلس نمایندگان آمریکا و نماینده مردم میشیگان نیز گشایش باب گفتوگوی مستقیم با ایران و برقراری روابط دیپلماتیک بین واشنگتن و تهران را تحولی بسیار مثبت قلمداد کرد و گفت: گشایش چنین بابی میتواند از معضلات بکاهد و مشکلات طرفین را حل کند.
به گزارش العالم، تمامی ناظران سیاسی در آمریکا، فراخوان رئیسجمهوری ایران برای گفتوگوی مستقیم با آمریکا با هدف بررسی مسائل حل نشده را گامی مثبت توصیف میکنند که با دیدگاه عقلا در پایتخت آمریکا همگام است.
به هرحال خواسته دولتمردان، نمایندگان کنگره و احزاب آمریکا مبنی بر مذاکره با تهران در حالی مطرح میشود که جمهوری اسلامی در اوج قدرت دیپلماسی منطقهای خود نسبت به سالهای گذشته قرار دارد. و اگر بر فرض این رو در رویی صورت بگیرد ایران از موضع قدرت بر سر میز مذاکره حاضر خواهد شد. لذا به نظر میرسد حضور فعالانه ایران در کنفرانس شرمالشیخ بتواند نقطه عطفی در مسیر پیچیده معادلات خاورمیانه باشد که اول و آخر مسبب آن چیزی نیست جز سیاستهای غلط دولت آمریکا.