گروه اقتصادی- هادی نژادحسینیان معاون سابق امور بینالملل وزارت نفت و رئیس گروه مذاکرهکننده قبلی برای انتقال گاز ایران به هند در یک مصاحبه مشروح با ایسنا که چند روز پیش انجام شد، خبر داد قیمت گاز پیشنهادی تیم جدید به هندیها 30درصد تخفیف را در بر دارد. وی تاکید کرد ایران نباید هزینههای صلح هند و پاکستان را با ارزان فروشی گاز بپردازد. غلامرضا هامانه که دور روز پیش از وزارت نفت کنار گذاشته شد سخنان نژادحسینیان را تکذیب کرد و گروه مذاکره کننده قبلی را متهم کرد که قصد داشتهاند وقتکشی کرده و قرارداد انتقال گاز به هند را به تاخیر بیندازند. پیش از او حجتالله غنیمی فرد رئیس تیم مذاکره کننده فعلی این طرح نیز سخنان نژادحسینیان را غیرواقعی دانسته بود. روز گذشته خبرگزاری ایسنا گفتوگوی خبرنگار خود با مسعود درخشان، مدیر سابق مرکز مطالعات بینالمللی انرژی وزارت نفت در لندن و کارشناس انرژی را درباره بحثهای یاد شده منتشر کرد.
بر اساس محاسبه انجام شده توسط نهادهای تولید آمار صادرات و قیمت گاز که مسعود درخشان به آنها مراجعه و نتیجهگیری کرده است، قیمت پیشنهادی تیم مذاکرهکننده فعلی برای انتقال گاز ایران به هند 39/4 دلار برای یک میلیون BUT (واحد فروش گاز که معادل 18/. یک بشکه نفت است) است که 50 درصد ارزانتر از قیمت فروش گاز قطر و عمان به ژاپن و 40 درصد کمتر از قیمت پیشنهادی تیم قبلی است. این کارشناس انرژی معتقد است در صورتی که تراز صادرات و واردات گاز ایران منفی است گفتوگو درباره قیمت گاز صادراتی منحرف کردن افکار عمومی و سیاستمداران است و تهدیدی برای امنیت ملی به حساب میآید. او درباره شرایط صادرات گاز ایران تحلیلی ارائه کرده است که در زیر میخوانید:
درخشان گفت: قیمت گاز در آینده نزدیک به دلیل مزیت بالای زیست محیطی آن، به مراتب بیش از قیمت نفت خواهد شد. گفتوگو درباره قیمت گاز صادراتی بحثی انحرافی برای دور کردن افکار عمومی و ذهنیت سیاستمداران کشور از این مسئله مهم است که صادرات گاز در شرایطی که تراز گاز کشور منفی است و گازی برای صادرات وجود ندارد، منافع و امنیت ملی را تهدید میکند.
مدیر سابق مرکز مطالعات بینالمللی انرژی وزارت نفت در لندن، در ادامه با اشاره به این که تراز منفی گاز منافع و امنیت ملی کشور را تهدید میکند، درباره فرمول قیمت گازی که گفته میشود در مذاکرات سه جانبه هند و پاکستان مورد توافق قرار گرفته است،نقدهای زیر را مطرح کرد:
1- مقایسه فرمولهای صادرات گاز قطر، عمان به صورت LNG و فرمولهایی پیشنهادی تیمهای مذاکرهکننده ایرانی قبلی و فعلی، نشان میدهد که هر دو فرمول پیشنهادی ایران، به مراتب از قیمت گاز صادراتی قطر و عمان به ژاپن کمتر است.
اگر قیمت هر بشکه نفت خام ژاپن و برنت را 60 دلار در نظر بگیریم، قیمت گاز صادراتی قطر 77/9 عمان، 09/9 دلار، تیم مذاکره کننده قبلی ایران 2/7 دلار و تیم فعلی 93/4 دلار خواهد بود.
اگر چه باید هزینههای مایعسازی را از این قیمت گاز صادراتی قطر و عمان کسر نمود، اما با این حال قیمت گاز قطر و عمان به مراتب بیش از بهای گاز در فرمول تیم مذاکرهکننده فعلی ایران است.
گفتنی است که هر میلیون BTU معادل 18 درصد یک بشکه نفت خام است که با احتساب هر بشکه 60 دلار، قیمت آن حدود 11 دلار است. این در حالی است که چنانچه توضیح داده شد، به دلیل مزیت زیست- محیطی گاز، بهای آن در آینده نزدیک به مراتب بیش از نفت خواهد شد.
در این شرایط انتظار این است که مقامات و مسوولان کشور به این مسئله توجه کافی داشته باشند که بهای گاز صادراتی قطر به طور قابل ملاحظهای بیش از فرمول پیشنهادی است که گفته میشود تیم مذاکرهکننده فعلی درباره آن به توافق رسیده است. این در حالی است که هم ایران و هم قطر گاز خود را از مخزن مشترک پارس جنوبی برداشت میکنند.
2- قطر راهی جز صادرات برای بهرهبرداری از این میدان مشترک ندارد، در حالی که برای کشور ما، در کنار سایر گزینههای موجود، استفاده از گاز به منظور ازدیاد برداشت حجم عظیمی از ذخایر نفت کشور، اولویت دارد، ضمن آن که اصل گاز تزریق شده به مخازن نفت کشور، برای نسلهای آینده ذخیره خواهد شد و با بهایی چندین برابر توسط نسلهای آینده به فروش خواهد رسید. محاسباتی که دکتر سعیدی، تعدادی از مهندسان جنوب و اینجانب روی تکتک مخازن ایران انجام دادهایم، به خوبی نشان میدهد که استفاده از گاز برای ازدیاد برداشت، اقتصادیترین گزینه برای مصرف آن است.
در واقع میتوان گفت قیمت واقعی گاز صادراتی ما به هند و پاکستان، زمانی مشخص میشود که زیان هنگفتی که به دلیل عدم استفاده از گاز در افزایش بازیافت از مخازن نفت، به اقتصاد کشور وارد میشود، از قیمت فعلی کاسته شود.
3- در فرمولی که گفته میشود تیم فعلی درباره آن به توافق رسیده است، قیمت هر میلیون BTU، بنا به اظهار آقای دکتر نژادحسینیان معادل 32 درصد کمتر از قیمت گاز صادراتی به ترکیه، تعیین شده است. این در حالی است که وزیر محترم نفت، مدعی است توافقنامهای که بخش قیمتی آن به امضا رسیده است با بهترین قراردادهای قبلی همخوانی دارد.
4- در صورتی که قیمت گاز به دلیل مزیت زیست محیطی آن نسبت به نفت افزایش یافت، فرمولی که بر اساس قیمت نفت خام ترخیصی از گمرکات ژاپن یا نفت برنت تعیین شده باشد، نمیتواند این افرایش قیمت را لحاظ کند. بنابراین حتی اگر درباره فرمولی با این مبنا توافق شود، باید ایران این حق را برای خود محفوظ دارد که در صورت پیشی گرفتن قیمت گاز نسبت به نفت، بتواند قیمت گاز صادراتی اروپای شمالی را مبنا قرار دهد.
5- پیش از این گفته میشد قیمت گاز صادراتی ایران بر اساس قیمت LNG در ژاپن محاسبه میشود، این در حالی است که فرمولهای فعلی بر اساس Jcc (بهای نفت ترخیصی از گمرکات ژاپن) تعیین شده است، وزارت نفت باید در این باره نیز توضیح دهد.
6- باید به این نکته نیز توجه کرد که بازار گاز دنیا به زودی با محدودیت عرضه مواجه میشود. در این صورت باید به دو نکته توجه شود:
الف) به نحو طبیعی محدودیت عرضه بر بهای گاز در آینده نزدیک تاثیر خواهد گذاشت.
ب) کشورهای صادرکننده، هرگز نیازی به پرداخت هیچ گونه رانتی به مشتریان خود ندارند.
واقعیت این است که کشورهایی همچون ژاپن و هند، در صورتی که میتوانستند گاز خود را از منابع نزدیکتر به خود تأمین کنند، این کار را انجام میدادند، بنابراین رجوع آنها به منابع گاز خلیج فارس نشان دهنده ناتوانی تولیدکنندگان نزدیکتر نظیر اندونزی و مالزی در تأمین تقاضای این کشورها است. در این شرایط روشن است که آنها باید آماده باشند، قیمتهای بالاتری را برای گاز مورد نیاز خود پرداخت کنند.
7- مشخص نیست قیمت تعیین شده در فرمولهای ذکر شده، برای تحویل گاز در عسلویه به ما پرداخت میشود، یا در مرز پاکستان پرداخت میشود. در صورتی که قیمت تعیین شده در فرمول پیشنهادی، هزینه حمل گاز از عسلویه تا مرز پاکستان نیز لحاظ نشده نباشد، از قیمت واقعی فروش گاز ایران و درآمدی که از این طریق نصیب ملت ایران میشود، بازهم کاسته خواهد شد.
8- اگر بخواهیم معنای حقوقی تخفیف را مبنا قرار دهیم، وزیر نفت درست میگوید که تخفیفی در قیمت گاز صادراتی صورت نگرفته است؛ چرا که به لحاظ حقوقی، ابتدا باید توافقی صورت گرفته باشد، پس از آن نسبت به قیمت قبلی تخفیف صورت گیرد؛ این در حالی است که تیم قبلی هیچ توافقی درباره بهای گاز نداشته است، زمانی که قیمتی توافق نشده است، واژه تخفیف معنا نمیدهد. از این رو تکذیب تخفیف در قیمت گاز صادراتی به هند و پاکستان، نوعی بازی با واژگان درباره معنای حقوقی واژه تخفیف به نظر میرسد. واقعیت این است که براساس آن چه که تاکنون گفته شده است فرمول تیم فعلی 32 درصد ارزانتر از گاز صادراتی به ترکیه یا تیم قبلی است. وزیر نفت باید به این پرسش پاسخ دهد که آیا 32 درصد ارزانتر بودن فرمول فعلی نسبت به فرمول تیم قبلی را نیز تکذیب میکند؟
9- این که بدون توجه به ظرفیتهای علمی داخل کشور، مطالعه فرمول قیمت گاز صادراتی ایران به یک مشاور خارجی واگذار شود و پس از هزینه کردن بیتالمال، فرمولی مورد توافق قرار گیرد که به مراتب کمتر از بهای گاز صادراتی قطر است، سوال برانگیز، فاقد مطالعات کارشناسی و به دور از تأمین منافع نسل فعلی و نسلهای آینده ایران است.
گفتنی است دکتر درخشان در پایان نقد خود بر فرمولهای مورد نظر تیمهای قبلی و فعلی مذاکرهکننده با هند و پاکستان، مجددا تأکید کرد که بحث قیمت در شرایط فعلی کاملاً انحرافی است، زیرا موجب میشود توجه سیاستمداران از مسئله اصلی که منفی بودن تراز گاز و ضرورت استفاده از گاز به منظور ازدیاد برداشت از ذخایر نفتی و تأمین منافع نسلهای آینده است، به مسئلهای کاملاً فرعی یعنی بحث در فرمول قیمت در مسئله حسابداری آن هم در رقابت با کشوری مثل قطر و عمان که راهی به جز صادرات گاز ندارند، منحرف شود.