گروه سیاسی: سیدحسین موسویان معتقد است که در دور دوم دیپلماسی هستهیی، ایران حق خود را در داشتن چرخه کامل سوخت هستهیی به دنیا قبولاند؛ این در حالی است که وی معتقد است در دور اول، اروپا در توافق پاریس نه تنها حق ایران در زمینه بهرهمندی از تکنولوژی صلحآمیز هستهیی، بلکه اجرا و عدم تبعیض در اجرای این حق را نیز صریحاً به رسمیت شناخت.
او میگوید اگر کشورهای 1+5 این وضعیت را برای ایران به رسمیت بشناسد، اشکالی نخواهد داشت که ایران هم در مسیر اعتمادسازی همکاریهای بیشتری را با آژانس و نیز برای حل مسائل باقی مانده فنی داشته باشد. دیپلمات ارشد تیم سابق مذاکرهکننده هستهیی که امروز به قول خود دوران تبعید را طی میکند، در اظهارنظری غیرمنتظره با بیان این که «از یک دیدگاه برنامه هستهیی ایران در دو دور دیپلماسی تحت مسوولیت لاریجانی و روحانی دو بال برنامه هستهیی ایران بوده است» به تشریح دستاوردهای هر یک از این بالها پرداخت.
نتایج دهگانه دور اول دیپلماسی هستهیی
حسین موسویان در گفتوگو با ایسنا در تشریح دور اول دیپلماسی هستهیی ایران اظهار داشت: اول آن که، ایران برای رفع نگرانیهای جامعه جهانی اقدامات اعتمادساز را انجام داد تا ثابت کند ایران به دنبال ساخت سلاح هستهیی نیست و برنامه هستهیی ایران هیچ انحرافی به سمت ساخت سلاح هستهیی نداشته است. دوم، ایران سعی داشت از ضربالاجل پنجاه روزهیی که شورای حکام آژانس در شهریور 82 علیه ایران صادر کرده بود، به شکلی مسالمتآمیز عبور کند و اجازه ندهد پایان این ضربالاجل به آغاز یک بحران تبدیل شود و مسائل سیاسی و حقوقی و فنی را حل کند.
وی ادامه داد: سوم، اینکه دیپلماسی دور اول، مشکلات حقوقی را به حداقل ممکن کاهش داد، به طوری که آژانس در سال 83 اعلام کرد که ابهامات فنی به دو مورد آلودگیها و سانتریفوژهای پی2، کاهش پیدا کرده است. موسویان با اشاره به چهارمین نتیجه دیپلماسی دور اول گفت: در این دور، ثابت کردیم که پرونده هستهیی ایران در چارچوب آژانس قابل حل است و میتواند در مدت زمان کوتاهی از دستور کار آژانس خارج شود. ارجاع پرونده ایران در پاییز 83 (اکتبر 2004) نشان داد که این پرونده در چارچوب آژانس قابل حل و امکان اینکه از دستور کار آن خارج شود، نیز وجود دارد. پنجم اینکه، یک فرصت زمانی مناسب برای آگاهی افکار عمومی ایران نسبت به اهمیت داشتن انرژی هستهیی نیاز بود که نظام توانست ظرف فرصت ایجاد شده، افکار عمومی را نسبت به مسائل به وجود آمده، آگاه کند تا تصمیمات کشور با پشتوانه ملت همراه باشد.
اشتباه استراتژیک اروپا
موسویان با اشاره به 10 مورد فوق تاکید کرد: اما اروپاییها به رغم اینکه در مذاکرات غیررسمی آمادگی خود را برای پذیرش فرمول شروع به کار یوسیاف اصفهان به همراه یک پایلوت در نطنز و یک دوره مذاکره نشان داده بودند، در طرح پیشنهادیشان به ایران درباره غنیسازی دچار خطایی استراتژیک شدند و پیشنهاد کردند که فعلاً فعالیتهای غنیسازی ایران متوقف شود و عنوان کردند که این فعالیتها بعد از 10 سال مرور شود. وی ادامه داد: آنها تصور میکردند با گنجاندن پیشنهادات قابل توجه برای توسعه روابط سیاسی، اقتصادی، امنیتی و هستهیی و نیز همکاری در زمینه ساخت نیروگاههای هستهیی و ارائه سوخت میتوانند، ایران را از در اختیار داشتن غنیسازی باز دارند و درست در این نقطه بود که دور دوم دیپلماسی جدید برای اثبات این حقیقت که ایران در مورد حق غنیسازی خود تحت هیچ شرایطی گذشت نخواهد کرد، آغاز شد.
وی ادامه داد: دیپلماسی دور دوم توانست در بعد فنی پیشرفتهای چشمگیری را ایجاد کند. در دور اول رآکتور آب سنگین اراک در تعلیق نبود یوسیاف اصفهان زمانی تعلیق شد که کاملاً به بهرهبرداری رسیده بود، اما چانهزنی درباره فعالیتهای ایران در نطنز با مشکلاتی همراه بود، هر چند که در دور اول توانمندیهایی در سایت نطنز به دست آمد.
وی گفت: با این حال خلاء فعالیتهای مربوط به عملیات غنیسازی با دیپلماسی دور دوم پر شد و ایران توانست ظرف یک سال و نیم گذشته توانمندیهای فنی را در نطنز عملیاتی کند و به نقطهیی برسد که جامعه جهانی امروز ایران دارای توانمندی تکنولوژیک در زمینه غنیسازی را که در مسیر رسیدن به سیکل تولید صنعتی سوخت قرار گرفته، پذیرفته است.
پایان دوران چانهزنی در مورد تعلیق
وی در ادامه گفت: شاید کشورهای 1+5 این گونه تصور کنند که چون موضوع ایران تحت ماده 7 منشور در شورای امنیت است و براساس قطعنامهها تعلیق الزامی شده و اعمال تحریمها علیه ایران عملیاتی شده است، در موضع قدرت قرار دارند. اما آنها باید بپذیرند که ایران 4 سال قبل به اصل توانمندی تکنولوژی تولید سوخت دسترسی پیدا کرده است و یک ماه قبل هم از مرز توانمندی تولید صنعتی سوخت عبور کرد. بنابراین معتقدم آنها شانسی برای چانهزنی در مورد اصل حق ایران در بهرهمندی از تکنولوژی هستهیی و توانمندی فنی در غنیسازی ندارند. وی به کشورهای 1+5 و نیز اتحادیه اروپا پیشنهاد کرد که برای مذاکرات تعریف جدیدی مبتنی بر حل و فصل مساله هستهیی در چارچوب مقررات آژانس، عدم طرح خواستههای فراتر از انپیتی، پذیرش بالانس بین حقوق ایران در چارچوب معاهده انپیتی و آژانس در مقابل تعهدات ایران و تمرکز مذاکرات بر یافتن فرمولی برای عدم انحراف به سمت سلاح هستهیی و اجراییشدن حقوق مسلم و غیرقابل بازگشت ایران پیدا کنند.
وی تاکید کرد: دوره چانهزنی در مورد تعلیق را باید پایانیافته تلقی کرد. عضو ارشد تیم سابق مذاکرات هستهیی در پاسخ به این پرسش که آیا تغییر محل مذاکرات در مکانی غیر از تهران و پایتخت کشورهای عضو اتحادیه اروپا معنای خاصی به لحاظ دیپلماتیک نخواهد داشت مثل دورشدن از اهداف اصلی مذاکرات هستهیی، گفت: از نظر من محل مذاکرات هیچ تفاوتی در محتوای کار ندارد. در حال حاضر آنقدر فضا پیچیده و حساس شده است که محتوای مذاکرات بر هر گزینه موثر دیگر اولویت دارد.
شانس بسته شدن پرونده هستهیی ایران
موسویان در پاسخ به این پرسش که آیا در مذاکرات آتی امکان برگشتن مساله هستهیی ایران به شرایط عادی وجود دارد، گفت: شانس بسته شدن پرونده هستهیی وجود دارد، در عین حال که امکان آن به طور صد درصد وجود ندارد؛ چرا که مساله هستهیی فوقالعاده پیچیده است و نیز به یک مساله هم مربوط نمیشود. پرونده هستهیی ایران مرتبط با مسائل پروسه صلح، تحولات عراق، انرژی، معادلات سیاسی در منطقه، لبنان و افغانستان و مجموعه روابط ایران و غرب است. بنابراین تدبیر و ارائه متقابل نیاز دارد تا مجموعه مذاکرات به سمت همکاری و تفاهم و حل و فصل مساله پیش رود.
خارج از گودنشینها
وی در پاسخ به این پرسش که برخی معتقدند اقدامات اعتمادساز نمیتواند تعلیق باشد؛ چرا که ممکن است دوباره این درخواست غرب به تعلیق همه جانبه و طولانی مدت تبدیل شود، تاکید کرد: کسانی که این عقیده را دارند، خارج از گود نشستهاند.
این دیپلمات سابق کشورمان تصریح کرد: در حوادث متعدد دیپلماسی که کشور با آنها مواجه بوده است، مثل قضیه سلمان رشدی که اختلاف ایران و غرب را تا بحران میکونوس و بحران هستهیی ادامه داشته است حضور داشتهام، معتقدم کسانی که در صحنه عمل هستند و پشت میز مذاکره، باید کم و کیف کار را تشخیص دهند؛ چرا که خارج از گود خیلی راحت میتوان حرف زد. موسویان ادامه داد: یکی از مشکلات اساسی در هر دو دوره دیپلماسی هستهیی این مساله است که خارج از گودنشینها صدایشان بلندتر است، اما معتقدم باید به کسی که در خط مقدم جبهه مذاکره میکند، بیشتر توجه و اعتماد کرد.
صدور قطعنامههای بیشتر به نفع ایران نیست
این عضو ارشد سابق تیم مذاکراتی هستهیی در گفتوگو با ایسنا اظهار داشت: باید با حداکثر تلاش ممکن جلوی صدور قطعنامههای بیشتر را گرفت. قطعنامههای بیشتر نه به نفع ایران است و نه 1+5 و حل و فصل مسالمتآمیز مساله را پیچیدهتر میکند. همچنین اگر معیار مقررات انپیتی و اجرای بدون تبعیض حق ایران در مورد غنیسازی باشد، میتوان با سرعت بیشتری مذاکرات سیاسی را به نتیجه رساند و مسیر را از شورای امنیت به شورای حکام بازگرداند.